Pr’loọng đong t’coóh Triệu Tài Cao ặt đhị vel Bằng Anh, chr’val Tân Dân, chr’hoong Hoành Bồ nắc muy cóh pazêng pr’loọng dzợ zư crâng a bhuy pậ bhlầng lấh 9 hecta… Tợơ c’moo 2017, crâng âng t’coóh nắc ơy bơơn chr’val Tân Dân chớih pay đoọng tợơp pa dưr za nươu cóh dứp crâng a bhuy cơnh: tơơm khôi tía (pa dứah cr’ay p’lung), tơơm trà pô rớơc, ba kích bhrậu, địa gió lâng bấc rau tơơm za nươu cóh pazêng rau za nươu pa dứah cr’ay âng ma nuýh Dao. Anoo Triệu Tiến Lộc, coon n’jứih âng t’coóh Triệu Tài Cao đoọng năl: “Za nươu đoọng hoọm âng ma nuýh Dao nắc bêl pân đil t’mêê n’niên ca coon, a chắc a rang apêê dzợ đhưr, za nươu nâu nắc zooi đoọng ha pêê pa dưr c’rơ, a chắc pa chô c’rơ đấh bhlầng. A xậ hoọm nâu nắc chắt váih bấc bhlầng nắc đhị crâng a bhuy ha dợ xoọc đâu crâng a bhuy crêê ta pa hư k’nặ lứch ặt, tu cơnh đếêc nắc a đay kiêng chóh pa dưr cớ, đoọng bơơn zư đớc za nươu âng ma nuýh Dao, pa dưr tr’mông tr’méh đoọng ha pêê pr’loọng đong”.

Căh muy chóh lâng zư lêy pazêng m’ma za nươu cóh crâng da ding, đhanuôr Dao cóh đâu dzợ pa choom cơnh bhrợ têng lâng đơơng chô m’ma t’mêê chô cóh vel đong. Hợp tác xã dịch vụ Nông dược Khang Thịnh HB đhị vel Tân Lập, chr’val Tân Dân, chr’hoong Hoành Bồ âng t’coóh Bàn Văn Mảo k’đhợơng bhrợ, xoọc tợơp chóh 1 hecta tơơm Sachi-muy rau t’nơơm vêy chr’nắp dinh dưỡng bấc, liêm choom bhlầng đoọng ha ma nuýh cr’ay tim mạch, huyết áp... N’đhơ t’mêê chóh 2 c’xêê, ha dợ đhăm Sachi ơy ha dưr liêm choom lâng gr’hoọt moon nắc vêy bơơn bấc cóh x’rịa c’moo đâu. T’coóh Bàn Văn Mảo đoọng năl, tơơm Sachi choom đơơng chô bh’nơơn cóh 20 c’moo lâng xoọc nắc ơy bơr pêê đơn vị gr’hoọt moon k’rong câl pr’đươi nâu: “Xọoc tợơp nắc a zi căh năl tơơm Sachi, xang đếêc nắc a zi cung lướt l’lêy tợơ lơơng chô ooy đong quyết định bhrợ t’váih hợp tác xã, lêy tơơm Sachi nâu vêy pr’đợơ liêm choom, ha dưr đấh lâng ma mông đanh c’moo. T’tun đâu, đhanuôr nắc choom pa dưr váih nắc t’nơơm t’bil ha ul pa xiêr đha rựt choom bhlầng, pa bhlầng n ắc đoọng ha zr’lụ da ding k’coong đhị đâu”.

N’đhơ bh’nơơn bh’rợ căh vêy bấc tu t’mêê xay bhrợ, ha dợ pazêng bhươn chóh za nươu nâu ơy pa căh đoọng lêy rau pa zay âng đhanuôr Dao lâng chính quyền vel đong cóh bh’rợ zư lêy tơơm za nươu âng đhanuôr cóh đâu, chroi k’rong t’váih bhiệc bhrợ, pa dưr dal bh’nơơn bh’rợ, lâng chr’nắp lấh mơ nắc vêy za nươu liêm choom đoọng k’rang zư lêy c’rơ tr’mông âng đhanuôr. T’coóh Đặng Văn Chương, Trưởng Phòng Y tế chr’hoong Hoành Bồ, đoong năl:“Đoong zư lêy lâng pa dưr tơơm za nươu, chr’hoong Hoành Bồ ơy vêy pazêng chính sách t’pấh công ty, doanh nghiệp, hợp tác xã lâng đhanuôr k’rong chóh tơơm za nươu, zúp zooi 50-70% zên bạc câl m’ma; 50% zêng bhrợ têng, zư lêy; 100% zên bhrợ têng hạ tầng. Lâng zúp zooi zên bạc đươi dua rau liêm choom âng khoa học công nghệ đhị bhrợ têng; pa dưr chr’nắp tr’haanh, t’hước tước pr’đươi OCOP âng tỉnh.”

Bh’rợ chóh lâng bhrợ têng tơơm za nươu k’rong đhị chr’hoong da ding k’coong Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh nắc muy cóh pazêng bh’rợ pa dưr tr’mông tr’méh tợơ pr’đợơ liêm choom âng pleng k’tiếc, tợơ crâng a bhuy, chroi k’rong pa dưr đoọng ha Quảng Ninh dưr váih nắc zr’lụ bha lầng đăh tơơm za nươu âng zr’lụ Đông Bắc lâng âng prang k’tiếc k’ruung. Đhơ cơnh đếêc, k’đháp đăh zên bạc k’rong bhrợ têng, k’bhúh hạ tầng, cơnh chóh bhrợ, pếêh pay cơnh đoọng liêm crêê… nắc dzợ bhrợ têng la léh, cắh dáp tước đhr’năng thị trường pa câl căh tệêm ngăn.  Tu cơnh đếêc chính quyền zập cấp lâng apêê ngành crêê tước đoọng k’đhợơng, zư lêy lâng pa dưr tơơm za nươu âng chr’hoong Hoành Bồ, pa dưr dal bh’nơơn tr’mông tr’méh âng đhanuôr./.

Người Dao Quảng Ninh bảo tồn

và phát triển nguồn dược liệu địa phương

                          PV Mai Linh,Thu Hằng

Huyện miền núi Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh nổi tiếng với nhiều bài thuốc dân gian của đồng bào dân tộc Dao và rất nhiều loại dược liệu quý chỉ có thể  tìm thấy tại núi rừng Hoành Bồ. Thấy được tiềm năng này, đồng bào Dao nơi đây đã chủ động bảo tồn những loài dược liệu sẵn có và phát triển những giống cây dược liệu mới nhằm đưa Quảng Ninh thành một trong những trung tâm dược liệu vùng Đông Bắc.  

        Gia đình ông Triệu Tài Cao thôn Bằng Anh, xã Tân Dân, huyện Hoành Bồ là một trong những hộ còn giữ được diện tích rừng tự nhiên lớn với hơn 9ha… Từ năm 2017, cánh rừng của ông được xã Tân Dân chọn làm mô hình điểm để phát triển các loại cây dược liệu dưới tán rừng tự nhiên như: cây khôi tía (chữa bệnh dạ dày), cây trà hoa vàng, ba kích tím, địa gió và nhiều loại cây thuốc nam trong những bài thuốc chữa bệnh gia truyền của người Dao. Anh Triệu Tiến Lộc, con trai ông Triệu Tài Cao cho biết: “Bài thuốc tắm của người Dao là khi người phụ nữ vừa mới sinh con cơ thể rất là yếu, bài thuốc ấy sẽ giúp tăng cường sức khỏe, cơ thể phục hồi rất nhanh. Lá tắm này chủ yếu mọc ở rừng tự nhiên nhưng hiện tại rừng tự nhiên đã bị khai thác gần hết nên là mình cũng muốn trồng phục hồi lại để giữ được bài thuốc dân gian của người Dao, phát triển kinh tế cho các hộ gia đình.”

        Không chỉ trồng và giữ gìn những giống cây thuốc nam sẵn có, đồng bào Dao nơi đây còn học hỏi kỹ thuật và đưa những giống dược liệu mới về trồng ở địa phương. Hợp tác xã dịch vụ Nông dược Khang Thịnh HB tại thôn Tân Lập, xã Tân Dân, huyện Hoành Bồ do ông Bàn Văn Mảo làm chủ nhiệm, hiện đang trồng trồng thử nghiệm 1 héc ta cây Sachi – một loại cây có giá trị dinh dưỡng cao, tốt cho người bị bệnh tim mạch, huyết áp... Mặc dù mới trồng hơn 2 tháng, nhưng diện tích cây Sachi đã phát triển rất tốt,  hứa hẹn cho sản lượng hạt lớn vào cuối năm nay. Ông Bàn Văn Mảo cho biết, cây Sachi có thể  thu hoạch liên tục trong vòng 20 năm. Hiện đã có một số đơn vị cam kết bao tiêu sản phẩm: “Mới đầu chúng tôi cũng không biết đến cây Sachi, sau đó chúng tôi cũng đi tham quan, tham khảo, về thì gia đình quyết định thành lập hợp tác xã, thấy cây Sachi này có nhiều lợi thế, cây phát triển tốt và tuổi thọ lâu dài. Sau này, bà con có thể phát thành cây xóa đói giảm nghèo rất tốt, nhất là cho vùng miền núi ở đây.”

Mới triển khai thực hiện nên kinh tế mang lại từ cây dược liệu chưa cao, nhưng những vườn dược liệu này cho thấy quyết tâm của đồng bào Dao và chính quyền địa phương trong việc giữ gìn và bảo tồn các giống cây dược liệu bản địa. Qua đó, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập, và quan trọng hơn là chủ động nguồn thuốc quý phục vụ chăm sóc sức khỏe người dân. Ông Đặng Văn Chương, Trưởng Phòng Y tế huyện Hoành Bồ, cho biết: “Để bảo tồn và phát triển cây dược liệu, huyện Hoành Bồ đã có những chính sách khuyến khích công ty, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân đầu tư trồng cây dược liệu, hỗ trợ 50-70% chi phí mua cây giống; 50% chi phí xây dựng nhà chế biến, bảo quản; 100% chi phí xây dựng hạ tầng. Và hỗ trợ chi phí ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất; xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu hướng tới sản phẩm OCOP của tỉnh.”

Việc trồng và chế biến cây dược liệu tập trung tại huyện miền núi Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh là một trong những phương thức phát triển kinh tế từ lợi thế tự nhiên theo hướng từ “nâu” sang “xanh. Qua đó,  góp phần đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm dược liệu vùng Đông Bắc và cả nước. Tuy nhiên, khó khăn về nguồn vốn, hệ thống hạ tầng, các quy trình kỹ thuật về trồng trọt, thu hái, sơ chế sản phẩm...vẫn còn nhỏ lẻ, chưa kể thị trường tiêu thụ khá bấp bênh. Chính vì vậy, rất cần sự quan tâm vào cuộc của chính quyền các cấp và các ngành liên quan nhằm bảo tồn sự đa dạng sinh thái, phát triển bền vững cây dược liệu bản địa của huyện Hoành Bồ, nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập cho người dân./.