Bhiệc manứih Cơ Tu bhrợ du lịch cắh nặc dzợ mưy râu bhiệc chrứih lêy đhị bấc vel đông cóh k’coong ch’ngai Quảng Nam. vel Đhrôồng, chr’val Tà Lu, chr’hoong Đông Giang nắc đhị ắt mamung âng lấh 300 đhanuôr Cơ Tu. Cóh đâu nắc dzợ zư đợc bấc râu liêm chr’nắp ty đenh âng acoon cóh Cơ Tu. Bhrợ têng dự án T’bhlâng bh’rợ du lịch đhị zâp chr’hoong k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Nam âng Chính phủ Luxembourg zooi zúp, chính quyền vel đông nắc ơy bhrợ pa dưr đhị lướt lêy chi ớh g’nưm ooy đhanuôr, lêy pa xiêr đha rứt nhâm mâng ooy bhiệc bhrợ đhị đêếc đoọng ha đhanuôr cóh zr’lụ bhrợ têng dự án.

Pr’loọng đông amoó Pơloong Tum nắc mưy ooy 2 pr’loọng âng chr’val Tà Lu, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam bơơn zooi zúp 50 ực đồng tơợ dự án, bhrợ pa liêm đhr’nông đông ty chr’nắp dưr váih nắc đhị du lịch zr’nưm. Tước đâu, cơ sở nâu nắc choom lêy bhrợ đoọng ha lấh 20 ta mooi. Hân đhơ cơnh đêếc, ting cơnh amoó Tum, mưy c’moo nắc vêy k’dâng 3-4 c’bhúh ta mooi lướt lêy chi ớh, ắt bếch, vêy đợ c’bhúh apêê lướt vốch nắc m’bứi a’năm:  “Ta mooi chô ooy đâu lấh mơ nắc ta mooi đắh k’tiếc k’ruung lơơng. Ha dang c’bhúh ta mooi bấc nắc vêy ngai k’âng k’đơơng, moon đoọng, hân đhơ cơnh đêếc bấc bêl nắc vêy 2, 3 cha nặc, nắc cắh váih manứih lêy prá xay đoọng, bhiệc prá xay cắh cậ xay moon cr’liêng xa’nay zr’nắh k’đhạp bhlâng. C’la cu nắc cắh ơy bơơn lướt học nắc cắh năl cơnh bhrợ têng zâp râu ch’na đh’nắh ha cơnh đoọng apêê đắh cha yêm.”

Cung cơnh amoó Pơloong Tum, pr’loọng đông p’căn Zơ Râm Nheng cóh vel Đh’rông, chr’val Tà Lu nắc ơy bhr’lậ đông xang, tơợp đương hơnh déh ta mooi tơợ c’moo 2010 tước đâu. Zên ắt bếch đhêy mơ 150 r’bhâu đồng lâng zên cha nắc 200 r’bhâu đồng đhị mưy cha nặc ooy mưy t’ngay. Hân đhơ cơnh đêếc, bấc c’moo đâu cắh vêy c’bhúh ta mooi n’đoo lêy moót ắt, nắc pr’loọng đông t’coóh cắh mặ choom ma mung lâng bh’rợ nâu dzợ: “Bêl tr’nơợp cung váih ta mooi chô bếch ặt, hân đhơ cơnh đêếc, đợ t’tưn nắc cắh dzợ bấc, cắh váih dzợ. Xoọc đâu diịc điêl t’coóh đhưr, cắh dzợ mặ bhrợ têng. Đông nâu cung đenh ặ, k’zệt c’moo ơy, cắh vêy pr’đơợ zên bạc đoọng lêy bhr’lậ pa liêm.”

        Da ding k’coong tỉnh Quảng Nam vêy bấc râu liêm choom đoọng pa dưr pa xớc du lịch cộng đồng. Hân đhơ cơnh đêếc, tu vêy bấc râu lalay cơnh dưr váih nắc du lịch cộng đồng cóh vel đông dzợ lưm bấc zr’nắh k’đhạp. Xoọc đâu, nắc đenh đenh cung vêy ta mooi chô, hân đhơ cơnh đêếc cắh dzợ ặt bếch. T’coóh Đalay Lực, Chủ tịch UBND chr’val Tà Lu, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, 2, 3 vel đông cóh vel bhươl du lịch xoọc bhrợ bê tông hoá, lâng c’lâng bhrợ pa dưr cắh dzợ cơnh ty ahay, bhrợ ta mooi cắh lấh kiêng: “Du lịch Homstay xoọc đâu cắh ơy padưr liêm choom. zâp c’la Homstay zêng ga rựa t’ha, cắh liêm crêê cơnh cr’noọ lêy bhrợ đoọng ha ta mooi. Lalua lêy, bêl ta mooi du lịch đắh k’tiếc k’ruung lơơng chô ooy đâu lêy đhị ặt tớt, lướt pr’noong cắh têêm ngăn, liêm buôn nắc apêê cắh dzợ lấh kiêng chô ặt.”

Dáp lêy tước đâu, nắc ơy vêy k’zệt vel bhươl đhị zâp chr’hoong k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Nam padưr pa xớc bh’rợ du lịch cộng đồng, hân đhơ cơnh đêếc cung cắh vêy đơơng chô bh’nơơn liêm choom cơnh cr’noọ. T’coóh Hồ Thanh Tân, Phó trưởng Ban acoon cóh tỉnh Quảng Nam đoọng năl, bhiệc zư lêy lâng bhrợ têng cắh ơy liêm choom, nắc bhrợ du lịch g’nưm ooy đhanuôr lưm zr’nắh k’đhạp k’đhạp. Tỉnh Quảng Nam xoọc xay bhrợ bh’rợ Zooi zúp padưr pa xớc du lịch k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Nam tước c’moo 2025. Cr’noọ bh’rợ t’bhlâng tước c’moo 2025, zâp chr’hoong k’coong ch’ngai hơnh déh 600 r’bhâu g’lúh ta mooi du lịch zâp c’moo, zên pa chô đắh du lịch bơơn mơ 1,2 tỷ đồng, bhrợ đoọng bhiệc bhrợ trực tiếp đoọng ha 4.500 apêê pa bhrợ. Ting cơnh t’coóh Tân, đoọng pa dưr liêm choom bh’rợ nâu, nắc lêy pazưm têy zooi zúp zâp cơ quan chức năng lâng nắc lêy tr’xăl cr’noọ bh’rợ bhrợ du lịch cộng đồng âng đhanuôr: “Ta mooi chô lêy hân đhơ cơnh đêếc cắh ặt bếch, cắh vêy zâp dịch vụ râu lơơng. Nắc bhiệc bơơn zên âng đhanuôr cóh vel du lịch cắh váih bấc. Tu cơnh đêếc, kiêng đoọng đhanuôr zư lêy, padưr pa xớc văn hoá nắc lêy vêy chính sách, grơơ nhool k’rong bhrợ zooi zúp đhanuôr”./.

Người Cơ Tu ở miền núi Quảng Nam làm du lịch cộng đồng

 PV Phương Cúc/VOV miền Trung

Những năm gần đây, mô hình du lịch cộng đồng phát triển mạnh ở các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam. Tuy nhiên, nhiều điểm du lịch ở đây chưa hấp dẫn, khó giữ chân du khách.

Chuyện người Cơ-Tu làm du lịch không còn xa lạ tại nhiều bản làng ở miền núi Quảng Nam. Làng Đhrôồng, thuộc xã Tà Lu, huyện Đông Giang là nơi sinh sống của hơn 300 đồng bào Cơ Tu. Ở đây còn giữ được nhiều nét đẹp truyền thống của dân tộc Cơ Tu. Thực hiện dự án “Tăng cường hoạt động du lịch tại các huyện sâu trong đất liền tỉnh Quảng Nam” do Chính phủ Luxembourg tài trợ, chính quyền địa phương đã xây dựng điểm đến du lịch dựa vào cộng đồng, hướng đến giảm nghèo bền vững thông qua tạo việc làm tại chỗ cho người dân trong vùng thực hiện dự án.

Gia đình chị Pơloong Tum là một trong hai hộ của xã Tà Lu, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam được hỗ trợ 50 triệu đồng từ dự án, cải tạo ngôi nhà truyền thống thành điểm du lịch cộng đồng. Đến nay, cơ sở này có thể phục vụ hơn 20 khách. Tuy nhiên, theo chị Pơloong Tum, một năm chỉ có khoảng 3 - 4 đoàn khách du lịch đến ở, có những đoàn chỉ vài người: “Khách đến đây chủ yếu khách nước ngoài. Nếu đoàn khách nhiều thì sẽ có người hướng dẫn viên du lịch, nhưng nhiều lúc có 2, 3 người khách phượt nên không có phiên dịch, việc giao tiếp hay chuyển tải thông tin vô cùng khó khăn. Bản thân tôi chưa được đi học nên không biết phải chế biến các món ăn thế nào cho hợp khẩu vị.”

Cũng như chị Pơloong Tum, gia đình bà Zơ râm Nheng ở thôn Bhoong, xã Tà Lu đã sửa sang nhà cửa, bắt đầu đón khách từ năm 2010 đến nay. Giá lưu trú tại đây chỉ 150 nghìn đồng và tiền ăn là 200 nghìn đồng/khách/một ngày. Thế nhưng, đã nhiều năm nay không có đoàn khách nào ghé đến, nên gia đình không thể sống được với nghề “Mới đầu cũng có khách đến đây ngủ. Nhưng sau đó thì thưa dần, không thấy đâu nữa. Giờ hai vợ chồng già rồi, không làm được gì nhiều. Nhà này cũng lâu rồi mấy chục năm rồi, không có điều kiện sửa chữa.”

Miền núi tỉnh Quảng Nam có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng. Song, vì nhiều lý do khác nhau nên du lịch cộng đồng ở địa phương vẫn gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, thỉnh thoảng mới có khách đến nhưng hầu như không có du khách nào ở lại qua đêm. Ông Đalay Lực, Chủ tịch UBND xã Tà Lu, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, một số ngôi nhà trong làng du lịch đang bị bê tông hóa, với lối xây dựng xa dần nếp kiến trúc truyền thống, tạo cảm giác hụt hẫng cho du khách: “Du lịch Homstay hiện tại chưa phát huy được hết hiệu quả. Các chủ homstay đều đã lớn tuổi, không đáp ứng yêu cầu phục vụ khách. Thực tế, khi khách du lịch chủ yếu là khách Tây khi họ đến thấy rằng chỗ đi lại, vệ sinh, sinh hoạt không đảm bảo, thuận lợi nên khách ít lui tới.”

Tính đến nay, đã có hàng chục làng, bản tại các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam phát triển mô hình du lịch cộng đồng, nhưng vẫn chưa mang lại hiệu quả như mong muốn. Ông Hồ Thanh Tân, Phó trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam cho biết, việc bảo tồn và khai thác chưa kết hợp hài hòa đã và đang làm du lịch dựa vào cộng đồng gặp khó. Tỉnh Quảng Nam đang triển khai thực hiện Đề án “Hỗ trợ phát triển du lịch miền núi tỉnh Quảng Nam đến năm 2025”. Mục tiêu phấn đấu đến năm 2025, các huyện miền núi đón 600 ngàn lượt khách du lịch mỗi năm; thu nhập từ du lịch đạt khoảng 1,2 tỷ đồng, tạo việc làm trực tiếp cho 4.500 lao động. Theo ông Tân, để phát huy được hiệu quả đề án này, cần sự chung tay hỗ trợ của các cơ quan chức năng và phải thay đổi ý thức làm du lịch cộng đồng của người dân: “Khách đến nhưng không ở lại, không có các dịch vụ khác kèm theo. Cho nên vấn đề thu nhập của người dân làng du lịch còn hạn chế. Chính vì vậy, muốn để cho người dân bảo tồn, phát triển văn hóa thì phải có chính sách, mạnh dạn đầu tư hỗ trợ cho bà con”./.