Xoọc ooy nắc t’coóh t’cra bhlâng, hân đhơ cơnh đêếc, zâp t’ngay t’coóh Pơloong Nấp cóh vel A Grồng, chr’val A Tiêng, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam nắc dzợ t’bhlâng ặt taanh dzặc a’pướih, zong ting cơnh apêê ta mooi ch’ngai đăn ơy đạt đợc. t’coóh Pơloong Nấp đoọng năl, bh’rọ nâu nắc zúp pr’loọng đông t’coóh vêy pa xoọng zên. Lâng t’coóh, bhiệc lêy bhrợ têng bh’rợ taanh dzặc c’rêê cram cắh nặc mưy đoọng bơơn zên, nắc dzợ đoọng zư lêy bh’rợ ty chr’nắp âng a’conh a’bhướp. T’coóh Nấp moon, đoọng bhrợ têng mưy pr’đươi cram c’rêê nắc lêy bhrợ têng bấc cơnh, zr’nắh bhlâng, nắc lang p’niên xoọc đâu cắh lấh kiêng zư bhrợ: “Pr’đươi đoọng manứih Cơ Tu bhrợ têng zâp bh’rợ taanh dzặc pr’đươi ty chr’nắp nâu nắc c’rêê, cram, am, cr’đêê... pay cóh crâng lâng nắc lêy bhrợ têng bấc cơnh dzợ vêy choom taanh bhrợ. Buôn lêy đha đhâm p’niên cóh vel lêy pay bơơn, ha dợ bhiệc taanh dzặc nắc mưy ặt cóh đông đương taanh dzặc. xang bêl pay đơơng chô, nắc lêy troọm đợc cóh đác cắh cậ chêếh bhrợ, đợc cóh ch’rung đông zr’nêệ đoọng doọ choom ha vêếh hư, nhâm mâng lấh.”

Bêl ahay, zêng lêy zâp pr’đươi pr’dua đắh bhrợ têng, đươi dua zâp t’ngay âng manứih Cơ Tu, tơợ zong zạ, hi’điing, a’pướih, a’lợ, tr’ơớih.... nắc zêng bhrợ tơợ c’rêê, cram. Ting lêy taanh n’hâu nắc ha dợ bhiệc taanh dzặc lalay cơnh. Cơnh zong cung vêy bấc cơnh: zong guy ha roo, zong guy p’niên, t’lêếc... Lâng zong guy đơơng ha roo nắc lêy taanh lâng c’rêê k’tứi pậ zâp cơnh, vêy đoo zong k’tứi đhị boọp vêy đoo nắc ga mắc, ha dợ t’lêếc lâng zong lêy đợc pr’đươi pr’dua pa chăm lâng n’đoóh a’doóh nắc taanh bhrợ pazưm bấc cơnh la liêm k’đhạp lấh, buôn lêy đợc đoọng ha ngai chr’nắp, đoọng ha cha chúih da da cơnh jập đồ. Ting cơnh anoo Pơ Loong Plênh, trưởng phòng Văn hoá-Thông tin chr’hoong Tây Giang nắc bh’rợ taanh dzặc cung bhrợ pa dưr văn hoá chr’nắp pr’hay âng đhanuôr Cơ Tu: “Lâng đhanuôr Cơ Tu, pa zêng đợ bh’rợ ty chr’nắp lâng đợ pr’đươi pr’dua zêng vêy pr’ắt bh’rợ chr’nắp ooy pr’ắt tr’mung, bh’rợ tr’nêng âng đhanuôr. cơnh bh’rợ taanh dzặc bhrợ têng đoọng đươi dua ooy bhiệc âng đơơng, lướt ha rêê, bhrợ ha rêê. Bh’rợ đh’đhếêh nắc lêy đhếêh bhrợ chuung, a’chị, a’vịng đoọng ha bh’rợ tr’nêng... zêng đợ bh’rợ nâu zêng âng đơơng chr’nắp liêm ha du lịch, pr’đươi lưu niệm đoọng ha ta mooi chô bhrợ hun pr’hêl, ha dợ zâp vel bhươl bh’rợ tr’nêng nắc đhị đoọng ta mooi pấh lêy ặt chi ớh.”

Bêl ahay, bh’nơơn pr’đươi ta bhrợ tơợ cram c’rêê âng đhanuôr bhrợ nắc lêy đươi dua cóh đông, cắh cậ ma tr’đoọng. đợ t’tưn nắc zâp pr’đươi bhrợ lâng nhựa váih bấc nắc lêy xăl đoọng ha đợ pr’đươi cram c’rêê. Hân đhơ cơnh đêếc, lâng bấc pr’loọng đông Cơ Tu, 2, 3 pr’đươi taanh dzặc ty chr’nắp dzợ ta zư đợc, đươi dua ooy zâp g’lúh tết tọc. T’coóh Lê Hồng Linh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, đợ c’moo đăn đâu, du lịch cộng đồng pa dưr pa xớc, bấc bh’nơơn pr’đươi ty chr’nắp âng đhanuôr Cơ Tu, bhrợ pa dưr bh’nơơn pr’đươi chr’nắp, bhrợ đoọng bhiệc bhrợ ha đhanuôr, cr’chăl hanua, vel đông nắc ơy k’rong zên bhrợ pa dưr zâp vel bhươl bh’rợ tr’nêng ty chr’nắp cơnh taanh n’đoóh a’doóh, taanh dzặc zong zạ, a’lợ, bhrợ gốm... t’coóh Lê Hồng Linh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl cớ: “Bh’nơơn pr’đươi taanh dzặc tơợ c’rêê am nắc đhanuôr bhrợ liêm choom, âng đơơng chr’nắp lalay âng đhanuôr Cơ Tu. Đhị lêy cha mêết nắc lêy 2, 3 vel đông, đhanuôr xoọc pazưm bhrợ pa dưr có zâp vel bhươl ty chr’nắp. Hân đhơ cơnh đêếc, bhiệc bhrợ têng lấh mơ nắc đhanuôr tự lêy bhrợ, nắc bhiệc p’têết pa zưm chấc lêy đoọng ha bh’nơơn pr’đươi cắh ơy choom bơơn bhrợ. K’noọ tước đâu, azi nắc k’đươi Hiệp hội c’xêê cram taanh pa câl cóh k’tiếc k’ruung lơơng, moót pa choom c’lâng bhrợ têng đoọng tơợ râu zooi zúp âng Nhà nước, zâp tổ chức, xa nay bh’rợ, dự án nắc bhrợ pa dưr đợ pr’đươi bhrợ đoọng ha bh’rợ u lịch. Lâng ting bhr’dzang pa dưr pa xớc, p’têết lâng thị trường cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung lâng rơơm kiêng bhrợ t’bhứah ooy thị trường k’tiếc k’ruung lơơng, đơơng chô zên bơơn bhrợ têêm ngăn ha đhanuôr.”

T’mêê đâu, p’cắh mặt bh’cộ 3 chr’hoong k’coong ch’ngai đắh Tây tỉnh Quảng Nam nắc ơy tớt đh’rứah xay moon c’lâng p’têết pazưm đoọng bhrợ pa dưr vel bhươl bh’rợ tr’nêng, zư lêy văn hoá ty chr’nắp pazưm lâng pa dưr pa xớc du lịch. Bhiệc bhrợ pa dưr vel bhươl ty chr’nắp pazưm lâng pa dưr pa xớc du lịch nắc bhrợ c’lâng lướt t’mêê, chrooi pa xoọng bhrợ đoọng bhiệc bhrợ, pa dưr dal pr’ắt tr’mung đhanuôr k’coong ch’ngai, zư lêy đợ râu chr’nắp văn hoá acoon cóh âng đhanuôr Cơ Tu./.

Người Cơ Tu bảo tồn nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch

                       PV/VOV-Miền Trung

Từ những nguyên liệu sẵn có của núi rừng, qua đôi bàn tay khéo léo, người Cơ Tu đã tạo ra những sản phẩm mây tre độc đáo sử dụng trong đời sống sinh hoạt, sản xuất. Từ đó, góp phần làm phong phú, đa dạng bản sắc văn hóa của đồng bào Cơ Tu trên dãy Trường Sơn. Cùng với khôi phục, bảo tồn văn hóa, chính quyền và người dân các huyện miền núi Quảng Nam cũng đang tìm giải pháp đưa sản phẩm nghề truyền thống trở thành sản phẩm du lịch để tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống cho người dân.

Đã ở tuổi xưa nay hiếm nhưng ngày ngày, ông Pơloong Nấp ở thôn A Grồng, xã A Tiêng, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam vẫn cặm cụi đan từng chiếc mâm, cái gùi theo đơn đặt hàng của du khách gần xa. Ông Pơloong Nấp cho biết, nghề này giúp gia đình ông có thêm thu nhập. Với ông, việc đeo đuổi nghề đan mây tre không chỉ để kiếm tiền mà còn xuất phát từ mong muốn bảo tồn nghề truyền thống của cha ông mình. Ông Nấp tâm sự, để làm ra một sản phẩm mây tre phải trải qua nhiều công đoạn, đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo nên lớp trẻ ngày nay không mặn mà: “Nguyên liệu để người Cơ Tu làm ra các sản phẩm đan lát thủ công truyền thống là mây, tre, lồ ô, dứa... lấy trong rừng và phải qua một số công đoạn sơ chế rất công phu. Thường thì thanh niên trai trẻ trong làng được giao lên rừng khai thác nguyên liệu, còn việc đan lát chủ yếu ở nhà là già làng và những người có kinh nghiệm. Sau khi nguyên liệu được lấy về, tùy từng loại sản phẩm mà họ có thể đem ngâm ở khe suối hoặc chẻ ra rồi vót thành nan, đặt trên giàn bếp để tránh khỏi bị mọt, tạo cho sản phẩm có độ bền”

Trước đây, hầu hết các vật dụng trong sản xuất, sinh hoạt hàng ngày của người Cơ Tu, từ rổ, rá, mâm ăn cơm, nong nia, chiếu, gối đến chiếc gùi lên rẫy… đều làm từ mây, tre. Tùy vào công năng của từng loại mà kỹ thuật đan cho từng sản phẩm khác nhau. Chẳng hạn như gùi cũng có rất nhiều loại, gồm: gùi vận chuyển lúa (zo ống); gùi mang trẻ em (p’reng); gùi 3 ngăn của đàn ông (tà lét)…,. Đối với gùi vận chuyển lúa thì đan bằng nan long mốt; gùi củi đan nan hình lục giác hoặc đan bằng mây với dạng hình thang cân; hay như gùi trẻ em thì đan bằng mây dày với nan long mốt, kết hợp với kỹ thuật chéo phức tạp dáng hình ống, vành miệng tròn đáy hình vuông; còn Tàlét và gùi đựng đồ trang sức và thổ cẩm thì được đan nan long mốt kết hợp với nhiều kỹ thuật đan tinh xảo khác nhau, chỉ dùng làm quà biếu cho khách quý, tặng sui gia hay làm vật sính lễ. Theo anh Pơ Loong PLênh, Trưởng phòng Văn hóa- Thông tin huyện Tây Giang thì nghề đan lát cũng tạo nên nét văn hóa độc đáo của đồng bào Cơ Tu: “Đối với đồng bào Cơ tu, tất cả các nghề  truyền thống và sản phẩm đều đóng vị trí và vai trò quan trọng trong đời sống sinh hoạt, sản xuất của người dân. Như nghề đan lát làm ra những sản phẩm phục vụ trong hoạt động vận chuyển, đi nương, làm rẫy rẫy. Nghề rèn thì rèn rìu, rèn rựa phục vụ sản xuất…Tất cả những công cụ làm ra đều mang giá trị văn hóa ... Trong du lịch, thì những sản phẩm nghề truyền thống trở thành sản phẩm du lịch, hàng lưu niệm cho khách mua về làm quà; Còn các làng nghề là nơi để khách đến tham quan, trải nghiệm....”

Trước đây, sản phẩm mây tre bà con làm ra chủ yếu sử dụng trong gia đình, số ít được trao đổi trong làng. Sau này, các sản phẩm làm bằng nhựa trở nên phổ biến đã dần thay thế cho những vật dụng mây tre. Nhưng với nhiều gia đình Cơ Tu, một số sản phẩm đan lát truyền thống vẫn được bà con lưu giữ, sử dụng vào những dịp lễ, tết. Ông Lê Hồng Linh, Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, những năm gần đây, du lịch cộng đồng phát triển, nhiều sản phẩm truyền thống của đồng bào Cơ Tu như thổ cẩm, hàng mây tre…trở thành những mặt hàng lưu niệm, được du khách gần xa yêu thích. Để bảo tồn nghề truyền thống của đồng bào Cơ Tu, xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng, tạo việc làm tăng thu nhập cho bà con, thời gian qua, địa phương đã đầu tư kinh phí, khôi phục lại các làng nghề truyền thống như: dệt thổ cẩm, đan lát, dệt chiếu, làm gốm... Ông Lê Hồng Linh, Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết thêm: “Sản phẩm đan mây tre bà con làm ra rất đẹp, mang đặc trưng riêng của bà con Cơ Tu. Qua khảo sát cho thấy hiện một số thôn, một số xã, bà con đang tập trung khôi phục lại các làng nghề truyền thống. Tuy nhiên, việc sản xuất chủ yếu do bà con tự tổ chức nên việc kết nối tạo đầu ra cho sản phẩm vẫn chưa thực hiện được. Sắp tới chúng tôi sẽ mời Hiệp hội mây tre đan xuất khẩu Việt Nam vào trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật cũng như hình thức tổ chức sản xuất để từ nguồn hỗ trợ của Nhà nước, các tổ chức, chương trình, dự án sẽ tạo ra những sản phẩm phục vụ du lịch. Đồng thời từng bước kết nối ra thị trường trong nướcvà mong muốn mở rộng ra thị trường xuất khẩu, đem lại thu nhập ổn định cho bà con”

Mới đây, đại diện lãnh đạo 3 huyện miền núi phía Tây tỉnh Quảng Nam đã cùng ngồi lại bàn cách liên kết để khôi phục làng nghề, bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch. Việc khôi phục làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch sẽ mở ra hướng đi mới, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao đời sống người dân miền núi, lưu giữ những giá trị văn hóa độc đáo của đồng bào Cơ Tu./.