Trưởng Công an chr’val Bum Nưa Vàng Văn Trung vêy ta đoọng bhrớ Bí thư chi bộ cr’noon Nậm Củm, chr’val Bum Nưa, chr’hoong Mường Tè. Chi bộ vêy 9 đảng viên năc đhiệp mơ 4 đảng viên năc manuyh âng cr’noon, ha mơ dzợ năc tơợ chr’val n’lơơng lâng giáo viên vêy ta đoọng chô sinh hoạt đh’rưah.

Bh’rớ pa dưr đảng viên lâng sinh hoạt đảng công zr’năh k’đhap bhlâng, tu c’năl âng đhanuôr dzợ bâc rau căh liêm choom.

Ting cơnh t’cooh Vàng Văn Trung, đhanuôr coh bấc c’moo n’nâu ta luôn đương g’nưưm rau zúp zooi âng nhà nước, tu cơnh đêếc pazêng dự án bhrớ têng đoọng ha manuýh Mảng năc ng’bhrớ crêê cơnh, căh choom la leh ma much lâng la lua choom xăl cr’noọ bh’rớ căh liêm âng zập cha năc đhanuôr. Năc lâng bh’rớ đoọng ch’neh zâl ha ul âng nhà nước đoọng 15kg muy cha năc coh muy c’xêê công ng’bhrớ crêê cơnh: “Chr’neh chrooi đoọng zúp zooi ha đhanuôr coh l’lăm ahay buôn đơc coh uỷ ban chr’val xang n’năc đhanuôr ma xiêr pay. Lươt pay tơợ ch’ngai, ch’neh ha lêệng năc đhanuôr đơơng pa câl đoọng pay zên câl a lắc lâng đha năh. Tơợ rau la lua n’năc đảng uỷ chr’val p’too moon năc ch’neh zâl ha ul năc vêy ô tô chở đơơng tước ooy pazêng bhươl cr’noon. Tu cơnh đêếc, a cu ta đang moon apêê doanh nghiệp căh cậ k’dua xe công trình chở ch’neh tước zr’lụ đhanuôr ắt mamông.”

T’cooh Mai Văn Thạch, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân chr’hoong Mường Tè xay moon: Đhanuôr Mảng ắt mamông coh pazêng zr’lụ ch’ngai bha dăh c’lâng p’rang lướt chô zr’năh k’đháp, vêy zr’lụ ăt ch’ngai pa bhlâng. Tu cơnh đêếc Nhà nước, tỉnh lâng chr’hoong ơy bhrớ têng c’lâng p’rang, điện, c’lâng, trường, trạm; k’rong bhrớ pr’đươi, đươi dua rau liêm choom âng khoa học kỹ thuật, pa choom apêê cán bộ đhị vel đong… đươi dua ha bh’rớ t’bil ha ul pa xiêr đharứt, bh’rớ khám pa dưah đh’reh, zư lêy ooy c’rơ n’niên k’coon – kế hoạch hoá pr’loọng đong ha đhanuôr.

Đoọng đhanuôr bơơn đươi dua khoa học kỹ thuật, đươi m’ma t’mêê ooy bh’rớ pa bhrớ, b’băn lâng ch’choh, giao lưu lâng ooy lơơng, t’bil ha ul đharứt, jeh k’ăy, cấp uỷ, chính quyền tơợ chr’val tước ooy chr’hoong ơy đoọng cán bộ tước ooy pazêng bhươl cr’noon, ooy pazêng pr’loọng đong đoọng k’đhơợng têy pa choom bh’rớ. Ha dzợ rau k’ăy loom, bêl cán bộ dưr chô nắc dưr vaih cơnh ty ahay: “Tr’nơớp nắc t’bhlâng xay moon p’too pa choom đhanuôr, xang n’nắc công pa dưr manuyh bha lâng coh bhươl cr’noon lâng zúp zooi đoọng ha cha năc manuyh bha lâng n’nâu độ bh’rớ bhrớ cha liêm choom bhlâng đoọng xang n’nắc zập ngai đh’rưah ting bhrớ têng. Đợ pr’loọng đong ta bhúch zên, ta bhúch k’tiếc lâng căh vêy kinh nghiệm pa bhrớ năc đớc đoọng apêê đoo ma bhrớ nắc pa bhlâng căh u buôn.”

Ting cơnh Tiến Sĩ Trần Hữu Sơn, Phó Chủ tịch Hội văn nghệ dân gian Việt Nam, manuyh ơy vêy bấc c’xêê c’moo pa chắp ch’mêết lêy ooy manuyh Mảng coh Lai Châu xay moon: Tơợ bh’rớ pa chăp ch’mêết lêy zr’lụ đhanuôr Rục coh Quảng Bình; zr’lụ manuyh Mảng lâng La Hủ coh Lai Châu nắc pazêng 3 a coon coh n’nâu vêy đhr’năng năc, hân đhơ Nhà nước k’rong bhrớ bấc năc công căh choom t’bil lơi đharưt. Pazêng zr’lụ coh bêl ahay ng’lướt bơr pêê t’ngay c’lâng vêy bơơn tước, năc nâu cơy ăt đhị xe ô tô lướt chô liêm buôn bhlâng, đhanuôr vêy chr’noh chr’bêết choom pa câl năc công căh choom t’bil lơi đharứt, vêy cơnh năc bh’rớ k’rong bhrợ căh ơy crêê cơnh? “Ha tu đhanuôr Mảng căh choom dưr vaih k’rơ. Rau đêếc năc công vêy đợ rau n’lât âng hêê, rau đêếc năc căh pa chăp ch’mêêt lêy đhr’năng la lay âng pazêng a coon coh n’nắc, đoọng xay moon bh’rớ tr’nêng la lay. Uỷ ban dân tộc công ơy vêy dự án, bấc ngành công vêy dự án k’rong bhrợ đoọng ha đhanuôr năc căh pa chắp ch’mêết lêy đhr’năng âng pazêng a coon coh n’nắc, rau c’rơ liêm bhlâng âng a coon coh n’nắc, ha dzợ ng’đơơng bhrớ xa nay bh’rớ t’bil ha ul pa xiêr đharứt âng manuýh Kinh ooy zr’lụ đhanuôr acoon coh n’lơơng. Tợơ đêếc dưr vaih cơnh ng’zúp zooi, k’noọ đoọng ha apêê đoo, bhrợ đoọng ha apêê đoo.”

Vêy cơnh cậ năc bh’rớ k’rang đoọng, bhrợ đoọng, zúp zooi- ha ul vêy Nhà nước k’rang đoọng, bhrợ bấc c’xêê c’moo manuyh Mảng căh t’bhlâng xay bhrợ t’bil ha ul pa xiêr đharứt? Râu đâu đơơh hân vêy bh’rớ pa chăp ch’mêết lêy, xay moon c’lâng bh’rớ âng apêê bhrớ bh’rớ pa chăp ch’mêết lêy ooy manuyh acoon coh, manuyh bhrợ bh’rớ khoa học n’năl ooy manuyh a coon coh… lâng zập pazêng rau chương trình, dự án bhrợ têng đoọng ha manuyh a coon coh, rau bh’rớ bha lâng năc pa dưr c’rơ, t’béch g’lăng coh bhươl cr’noon âng đhanuôr đhị vel đong./.

Bữa ăn hàng ngày của bà con chủ yếu là măng rừng

Người Mảng ở Lai Châu bao giờ hết khổ?

Bài 2: Xóa nghèo cho vùng đồng bào Mảng cần đầu tư đúng hướng

                                                 Thanh Thủy, Khắc Kiên

Người Mảng cho rằng trời sinh ra họ thì trời cũng cho họ thức ăn để sống. Núi còn củ mài, củ sắn, rau quả... suối còn tôm, cá... khe còn cua, ếch... rừng còn chim muông, thú... thì họ chẳng lo sợ gì chết đói. Chính vì quan niệm đó mà người Mảng không chịu áp dụng khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất. Làm gì để đồng bào Mảng từ bỏ hủ tục lạc hậu, chăm chỉ làm ăn để thoát nghèo là trăn trở nhiều năm nay của chính quyền địa phương.

  Trưởng công an xã Bum Nưa Vàng Văn Trung được phân công lên làm Bí thư chi bộ bản Nậm Củm, xã Bum Nưa, Huyện Mường Tè. Chi bộ có 9 đảng viên nhưng chỉ có 4 đảng viên là người của bản, còn lại là từ xã và giáo viên tăng cường lên sinh hoạt cùng.

Việc phát triển đảng viên và sinh hoạt đảng cũng hết sức khó khăn vì nhận thức trong đồng bào còn hạn chế.

Theo ông Vàng Văn Trung, bà con nhiều năm nay vẫn luôn trong tình trạng trông chờ, ỉ lại sự hỗ trợ của nhà nước nên các dự án đầu tư cho người Mảng cần triển khai một cách đồng bộ, không nhỏ lẻ và thực sự làm thay đổi nếp nghĩ cũ ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người dân. Ngay cả việc hỗ trợ gạo cứu đói mà nhà nước cấp 15 kg mỗi người mỗi tháng cũng phải triển khai phù hợp: “Gạo cứu đói hỗ trợ bà con trước đây thường để ở ủy ban xã sau đó bà con tự xuống lấy. Đi lấy vừa xa, gạo nặng nên dân bán đi lấy tiền đổi lấy rượu và thức ăn. Từ thực tế đó thì đảng ủy xã chỉ đạo là gạo cứu đói thì phải có ô tô chở lên bản. Vì vậy tôi đã vận động các doanh nghiệp hoặc nhờ xe công trình chở gạo đến tận nơi cho bà con”

Ông Mai Văn Thạch, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Mường Tè chia sẻ: Đồng bào Mảng thường cư trú và ở những vị trí xa trung tâm, địa hình cách trở, đi lại rất khó khăn, có nơi biệt lập với bên ngoài. Vì vậy Nhà nước, tỉnh và huyện đã đầu tư xây dựng mạng lưới giao thông, điện, đường, trường, trạm; đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, đào tạo đội ngũ cán bộ tại cơ sở... phục vụ công tác xóa đói giảm nghèo, công tác khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe sinh sản - kế hoạch hóa gia đình cho bà con.

Để bà con có điều kiện tiếp cận với khoa học kỹ thuật, đưa giống mới vào sản xuất, chăn nuôi và trồng trọt, giao lưu với bên ngoài, thoát khỏi đói nghèo, bệnh tật, cấp ủy, chính quyền từ xã đến huyện đã tăng cường cán bộ tới từng bản, từng hộ gia đình để cầm tay chỉ việc. Song điều đáng buồn, khi cán bộ về đâu lại vào đấy: “Trước mắt thì tiếp tục việc tuyên truyền vận động bà con, thế rồi cũng phải xây dựng được những người đầu tầu trong bản và hỗ trợ cho những cá nhân đầu tầu này những mô hình làm ăn để sau đó mọi người cùng nhau làm. Những hộ thiếu vốn, thiếu đất sản xuất và thiếu kinh nghiệm sản xuất mà để người ta tự làm thì không dễ chút nào”  

Theo Tiến sỹ Trần Hữu Sơn, Phó chủ tịch Hội văn nghệ dân gian Việt Nam, người đã từng có những nghiên cứu về đồng bào Mảng ở Lai Châu cho biết: Qua nghiên cứu vùng đồng bào Rục ở Quảng Bình; vùng người Mảng và La Hủ ở Lai Châu thì cả 3 dân tộc này có đặc điểm là dù Nhà nước đầu tư rất lớn nhưng vẫn không thoát nghèo. Tất cả những nơi mà trước đây phải vài ngày đi bộ mới đến, bây giờ chỉ ngồi trên xe ô tô rất thuận tiện, bà con có nông sản là bán được nhưng vẫn không thoát được nghèo, phải chăng là do đầu tư chưa đúng?: “Tại sao đồng bào Mảng lại không phát triển được. Đó cũng là một phần lỗi của chúng ta, đó là không nghiên cứu đặc trưng của từng dân tộc đó để đưa ra những giải pháp riêng. Ủy ban dân tộc cũng đã có dự án, nhiều ngành cũng có dự án đầu tư cho bà con nhưng lại không nghiên cứu nội lực, đặc điểm của dân tộc đấy, thế mạnh nhất của dân tộc đấy mà đem áp đặt xóa đói giảm nghèo của người Kinh và của dân tộc khác đưa xuống đấy. Tự dưng trở thành bao cấp, nghĩ hộ đồng bào, làm thay đồng bào”

  Phải chăng chính việc lo thay, làm thay, bao cấp - đói có Nhà nước lo, khiến nhiều năm dài tộc người Mảng không tự chủ vươn lên thoát nghèo? Điều này rất cần có sự nghiên cứu, hiến kế của các Nhà dân tộc học, các nhà khoa học am hiểu về đồng bào các dân tộc thiểu số..... trước mỗi một chương trình, dự án  đầu tư cho vùng đồng bào ít người, trong đó cần coi trọng việc phát huy chính nội lực, tính bản địa của người dân địa phương./.

Làm lụng vất va nhưng vẫn đói nghèo