- "Apêê a noo veye năl a zi xr’năh xr’dô ng’cơnh căh? Nă nung, k’hung k’huôch, a zi căh dzợ mă ăt p’đhân. Căh n’toh n’noh t’ngay năc n’toh ha dum. Đha nuôr Khánh Sơn zi căh đoọng bhrớ đong máy, căh đoọng n’toh n’noh x’xriing dzợ.”

- "Xe xoh z’lâh năc đac hooi k’xrê. Nâu câi a zi xay moon apêê a đoo pa dhâc đong máy n’noh x’xriing pa đơơh.”

Năc đoo đợ boo p’ra xay moon rơợng âng đha nuôr zr’lụ k’rong n’toh n’noh Khánh Sơn, phường Hòa Khánh Nam, quận Liên Chiểu đhị g’luh prá xay lâng bh’cộ thành phố Đà Nẵng."

Ha nâu câi năc p’rá môp loom âng đha nuôr chr’val Phổ Thạnh, chr’hoong Đức Phổ coh g’luh prá xay t’mêê đâu lâng Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi:

- "Nâu câi dzợ ăt tr’lin cơnh đâu, a cu k’đươi moon choom xay bhrớ pa đơơh đhị n’toh n’noh  đoọng ha đha nuôr.”

- "Zâp ngai đha nuôr hêê vêy đhị đâu năc oó lâh puih. Pr’chăp âng cu năc đoọng đong máy rạch pa bhrớ cớ đoọng xay bhrợ đợ n’noh x’xriing dzợ bâc xoọc đâu lâng n’noh x’xriing zâp t’ngay xooc bhrợ zr’năh k’đhap pr’ăt tr’mông âng đha nuôr coh đâu."

Tu căh bơơn chơơc p’ra za zum bhlưa chính quyền lâng đha nuôr vel đong tu cơnh đêếc Đong máy n’noh x’xriing griing Đức Phổ, chr’hoong Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi pa đhêy pa brhợ lâh 1 c’moo ha nua. N’noh x’xriing ăt dưr bâc a năm prang đhị, bhrợ nha nhự căh cơnh. Chính quyền vel đong p’too moon đha nuôr ting đoọng đong máy pa bhrợ cớ, xay bhrợ đợ n’noh x’xriing coh vel đong công cơnh xay bhrợ pa xang 22.500 tấn n’noh âng l’lăm căh âi bơơn xay bhrợ. Chủ tịch UBND tỉnh lâng CHủ tịch UBND chr’hoong âi lum, prá xay lâng đha nuôr n’đhang mị bơr chu zêng crêê đha nuôr xay moon rơợng. K’ha riêng cha năc đha nuôr chr’val Phổ Thạnh, chr’hoong Đức Phổ nắc cớ đươi dua g’roong cha groong căh đoọng xe đơơng âng n’noh moot ooy đong máy xay bhrợ n’noh griing bhrợ ha bh’rợ k’rong k’tom n’noh coh vel đong chr’hoong Đức Phổ căh choom xơợng bhrợ, n’noh x’xriing k’đoong prang zâp đhị c’lâng vel, p’lêêh đong, nă nung k’hung k’huôch.

T’ngay 25/9 ha nua, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi Lê Viết Chữ tươc prá xay lâng xin lỗi đha nuôr chr’val Phổ Thạnh, chr’hoong Đức Phổ tu râu lêt chêr âng Đong máy xay bhrợ n’noh x’xriing MD. Xay moon ooy đong máy n’nâu, t’cooh Lê Viết Chữ đoọng năl, Đong máy bơơn k’rong bhrợ lâh 50 tỷ đồng, bhrợ pa dưr đăn đhị đhăm k’rong n’noh t’ty coh vel La Vân, chr’val Phổ Thạnh. C’xêê 3/2018, Đong máy năc tơơp pa bhrợ, xay bhrợ n’noh x’xriing coh chr’hoong, lâng xay bhrợ bha nụ k’rong n’noh x’xriing dzợ k’đoong tươc 22.500 mét khối. Xang bêl đong máy lươt moot pa bhrơ, đha nuôr vel đong xay moon rơợng tu moon Đong máy  bhrợ lêt cr’chăl yêm têêm ooy môi trường; căh ting t’moóh dha nuôr ăt ma mông crêê cr’đơơng  tươc âng dự án; bhrợ lêt ooy bh’rợ đương đơp, xay bhrớ n’noh x’xriing; pa bhrớ bhrợ nha nhự môi trường. UBND tỉnh Quảng Ngãi âi quyết định ch’mêêt lêy prang dự án. Đhị đêêc, bơơn lêy c’bhuh lêt chêr dưr vaih đhị Dự án n’nâu. Năc đoo bhrớ lêt ooy quy hoạch, k’rong bhrớ, k’tiêc k’ruung, bhrợ têng lâng môi trường; bhrợ lêt ooy p’too pa choom đha nuôr crêê ăt zâng tu dự án, n’đăh xơợng bhrợ quy chế dân chủ coh bhrợ têng dự án.... T’coóh Lê Viết Chữ, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi đoọng năl, muy bơr cán bộ bha lâng apêê sở ngàng, cơnh: Giám đốc Sở Xây dựng, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên lâng Môi trường, Phó Giám đốc Sở Kế hoạch lâng Đầu tư dh’rưah lâng bâc cán bộ cấp sở n’lơơng t’mêê crêê ta kỷ luật; muy bơr cán bộ chr’hoong, chr’val công crêê ta kiểm điểm, đơơng ooy lơơng pa bhrợ: “N’đhơ câp n’dup đay năc ngai, năc x’ria bhlâng đoòng chí Bí thư cấp ủy  k’đhơợng trách nhiệm lâng Đảng lâng đha nuôr. Tu cơnh đêếc acu pa chăp a đay năc đảng viên, ma nưih bhrợ bh’cộ cấp ủy năc pa căh măt đảng viên, cán bộ đơp pay râu lêt lâng đha nuôr, xin lỗi đha nuôr muy cơnh liêm ta nih. Năc tu râu đêêc bhrớ t’vaih đoọng ha đay choom t’bhlâng xay bhrớ đợ râu xay moon âng đha nuôr.”

Người dân xã Đại Nghĩa, huyện Đại Lộc, Quảng Nam dựng lều phản đối xây dựng nhà máy xử lý rác

Đhị tỉnh Quảng Nam, xang bêl đha nuôr xay moon ooy đhị xay bhrợ đhị och n’noh côh Đại Nghĩa, chr’hoong Đại Lộc, t’cooh Đinh Văn Thu, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam âi ký Bha ar k’đươi xăl đhị đhăm bhrợ bha lang och n’noh. Dự án n’nâu âi bơơn ơơi đoọng đhị đhăm bhưah 7 hecta, pa zêng zên k’rong bhrợ 98 tỷ đồng. Đh’rưah lâng cr’chăl đâu, đha nuôr năc cớ choh pớ cha groong xe đơơng âng n’noh x’xriing moot ooy zr’lụ xay bhrớ n’noh x’xriing coh chr’val Tam Xuân 2 lâng Tam Nghĩa, chr’hoong Núi Thành, tỉnh Quảng Nam. Truih c’năt c’lâng bhlâng 1A, n’noh x’xriing dưr bọ ting bh’nọ, dal cơnh da ding, n’juôi ch’ngai k’ha riêng cây số tơợ thị xã Điện Bàn pa tươc apêê chr’hoong Duy Xuyên, Quế Sơn, Thăng Bình, Phú Ninh, Núi Thành. K’dâng lêy, âi 1 t’ngay căh loon k’rong k’tom, tỉnh Quảng Nam dưr vaih k’tấn bh’nọ n’noh. Ting ch’đhung n’noh coh n’dup p’răng boo năc tơơp xrăh, nă, k’huung, đac hooi ca xrê ooy c’lâng. Zr’lụ phố chợ Nam Phước, thị trấn Nam Phước, chr’hoong Duy Xuyên bơơn k’rong bhrớ t’mêê bhưah ga măc, năc choom dưr vaih zr’lụ phố n’noh x’xriing, t’cooh Phan Việt Cường, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam moon, cr’chăl ch’mêệt lêy, chơơih pay đhị och n’noh Đại Nghĩa căh âi liêm glăp. Zr’lụ k’dâng đớc bhrợ têng bha nụ och n’noh đăn zr’lụ đha nuôr, đha nuôr k’pân nha nhự toọm đac: “Apêê đoo k’rang toọm đac bêl đơơng âng n’noh chô n’toh đhị bha nậ coh dup. nâu câi bhrợ c’bhuh z’rooh cha hooi căh đoọng xiêr n’toh ooy bha nậ n’nắc, năc apêê đoo công tộ năm. Ha dợ n’noh  đơơng âng ooy đong máy choom vêy chr’pớ cha pớ, căh choom đớc lơi cơnh đêêc. Choom xay moon pa ghit đoọng ha đha nuôr năl.”

Đhị apêê tỉnh miền Trung, n’noh bâc năc tơợ apêê đong máy, zr’lụ công nghiệp, bệnh viện, trường học, zr’lụ đha nuôr ăt ma mông, n’noh x’xring griing, đac nha nhự căh âi bơơn bhrợ bhr’lậ pa liêm cha hooi tih ooy môi trường. Bh’rợ k’rong k’tom, đơơng âng n’noh coh zr’lụ vel bhươl buôn pa đhêy đhị  trung chuyển, căh âi choom xay bhrợ liêm lưch xa nay k’rong k’tom công cơnh xay bhrợ n’noh coh zr’lụ n’nâu. Bh’rớ k’rong k’tom coh vel bhươl bâc năc k’rong đhị apêê zr’lụ bâc đha nuôr ăt ma mông. Ha dợ coh zr’lụ da ding ca coong, tu đhr’niêng cr’bưn ma mông, n’noh x’xriing bâc năc apêê đha nuôr ma lươt k’rong k’tom lâng xay bhrớ pêch boọng k’tập căh cậ vât ooy k’ruung, toọm...../.

Rác từ đồng bằng lên miền núi

Miền Trung ngập rác thải: Dân khổ, chính quyền lúng túng

Bài 1: Khi Bí thư Tỉnh ủy xin lỗi dân

vì rác thải gây ô nhiễm môi trường

PV Hoài Nam- Phương Cúc/ VOV- miền Trung

Người dân chặn đường không cho xe chở rác vào bãi tập kết; Hàng chục cuộc đối thoại giữa lãnh đạo địa phương với người dân vẫn chưa tìm được tiếng nói chung; Rác ngập ngụa khắp các nẻo đường, từ nông thôn đến thành thị, tràn ra biển… Đó là những gì đang diễn ra tại các tỉnh miền Trung. Một số cán bộ vừa bị xử lý kỷ luật liên quan đến sai phạm trong việc thực hiện các dự án xây dựng Nhà máy xử lý rác. Người đứng đầu cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương cũng đứng ra xin lỗi dân. Thế nhưng, rác thải hàng ngày cứ ùn ứ, dân khổ, phản ứng rần rần, chính quyền càng thêm lúng túng.

  - "Các anh có hiểu chúng tôi khổ như thế nào không? Hôi thối chúng tôi chịu hết nổi rồi. Không đổ rác ban ngày thì đổ ban đêm. Dân Khánh Sơn chúng tôi không cho đặt nhà máy, không cho đổ rác nữa"

- "Xe chạy ngang qua nước đổ ào ào. Bây giờ tôi đề nghị các ông dọn Nhà máy rác đi là dọn đi."

Đó là những phản ứng gay gắt của người dân khu vực bãi rác Khánh Sơn, phường Hòa Khánh Nam, quận Liên Chiểu tại buổi đối thoại với lãnh đạo thành phố Đà Nẵng. 

Còn đây là tiếng nói bức xúc của người dân xã Phổ Thạnh, huyện Đức Phổ trong buổi đối thoại mới đây với Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi:

- "Bây giờ còn tranh cãi như thế này, tôi đề nghị phải giải quyết nơi tạm thời để cho dân đổ rác."

- "Tất cả bà con chúng ta có mặt hôm nay hết sức bình tĩnh. Quan điểm của tôi là cho Nhà máy hoạt động trở lại để giải quyết rác thải tồn đọng và rác thải hàng ngày đang đe dọa cuộc sống của nhân dân nơi đây."

Do không tìm được tiếng nói chung giữa chính quyền và người dân địa phương nên Nhà máy rác thải rắn sinh hoạt Đức Phổ, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi dừng hoạt động hơn 1 năm qua. Rác thải ùn ứ khắp nơi, gây ô nhiễm trầm trọng. Chính quyền địa phương vận động nhân dân ủng hộ nhà máy hoạt động trở lại, xử lý rác thải trên địa bàn cũng như xử lý dứt điểm 22.500 tấn rác tồn đọng. Chủ tịch UBND tỉnh và Chủ tịch UBND huyện đã gặp gỡ, đối thoại với bà con nhưng cả hai lần đều bị người dân phản ứng quyết liệt. Hàng trăm người dân xã Phổ Thạnh, huyện Đức Phổ tiếp tục dùng chướng ngại vật chặn xe không cho chở rác vào Nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt khiến hoạt động thu gom rác trên địa bàn huyện Đức Phổ không thể thực hiện, rác bị ứ đọng khắp các đường làng, ngõ xóm, bốc mùi hôi thối.

Ngày 25/9 vừa qua, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi Lê Viết Chữ trực tiếp đối thoại và xin lỗi người dân xã Phổ Thạnh, huyện Đức Phổ về những sai phạm ở Nhà máy xử lý rác thải MD. Nhà máy được đầu tư hơn 50 tỷ đồng, xây dựng cạnh bãi rác cũ ở thôn La Vân, xã Phổ Thạnh. Tháng 3/2018, Nhà máy bắt đầu vận hành, xử lý rác thải sinh hoạt hàng ngày trong huyện, và xử lý bãi rác cũ tồn đọng đến 22.500 m3. Sau khi Nhà máy đi vào hoạt động, người dân địa phương phản ứng gay gắt vì cho rằng Nhà máy vi phạm khoảng cách an toàn về môi trường; không tham vấn cộng đồng dân cư chịu tác động trực tiếp bởi dự án; vi phạm về phạm vi tiếp nhận, xử lý rác; hoạt động gây ô nhiễm môi trường. UBND tỉnh Quảng Ngãi đã quyết định thanh tra toàn diện dự án. Qua đó, phát hiện hàng loạt sai phạm xảy ra tại Dự án này. Đó là vi phạm về quy hoạch, đầu tư, đất đai, xây dựng và môi trường; vi phạm về tham vấn cộng đồng dân cư chịu tác động trực tiếp bởi dự án, về thực hiện quy chế dân chủ trong thực hiện dự án… Ông Lê Viết Chữ, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi cho biết, một số cán bộ chủ chốt các sở, ngành như: Giám đốc Sở Xây dựng, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường, Phó Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư cùng nhiều cán bộ cấp sở khác vừa bị xem xét xử lý kỷ luật; một số cán bộ huyện, xã cũng bị kiểm điểm, chuyển công tác: “Dù cấp dưới của mình là ai đi chăng nữa thì cuối cùng đồng chí Bí thư cấp ủy đứng đầu phải chịu trách nhiệm trước Đảng và trước nhân dân. Cho nên tôi nghĩ mình là đảng viên, đứng đầu cấp ủy thì thay mặt đảng viên, cán bộ nhận lỗi với dân, xin lỗi dân một cách chân tình. Chính điều đó tạo động lực cho mình phải cố gắng giải quyết cho được kiến nghị của dân.”

Cụ bà nêu ý kiến phản đối việc xây dựng nhà máy xử lý rác 

Tại tỉnh Quảng Nam, sau khi người dân phản đối về địa điểm xây dựng lò đốt rác ở Đại Nghĩa, huyện Đại Lộc, ông Đinh Văn Thu, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đã ký Công văn yêu cầu thay đổi vị trí xây dựng lò đốt rác. Dự án này đã được phê duyệt trên diện tích 7 héc ta, tổng mức đầu tư 98 tỷ đồng. Cùng thời điểm này, người dân tiếp tục dựng lều ngăn cản xe chở rác vào khu xử lý rác thải ở xã Tam Xuân 2 và Tam Nghĩa, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam. Dọc tuyến Quốc lộ 1A, rác thải chất thành từng đống, cao như núi, trải dài cả trăm cây số từ thị xã Điện Bàn đến các huyện Duy Xuyên, Quế Sơn, Thăng Bình, Phú Ninh, Núi Thành. Ước tính, cứ 1 ngày không thu gom kịp, tỉnh Quảng Nam ùn ứ cả ngàn tấn rác. Từng túi rác ủ dưới nắng mưa bắt đầu phân hủy, bốc mùi hôi thối, nước rò rỉ chảy xuống lòng đường. Khu phố chợ Nam Phước, thị trấn Nam Phước, huyện Duy Xuyên được đầu tư xây mới khang trang, bỗng trở thành trở thành khu phố rác. Tại buổi làm việc với lãnh đạo UBND tỉnh và các ngành liên quan, ông Phan Việt Cường, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam cho rằng, quá trình khảo sát, chọn địa điểm xây dựng lò đốt rác Đại Nghĩa chưa phù hợp. Khu vực dự kiến xây dựng lò đốt rác gần khu dân cư, người dân lo sợ ô nhiễm nguồn nước: “Người ta lo nguồn nước khi chở rác về đổ xuống ngay con đập phía dưới. Bây giờ làm hệ thống cống đẩy không cho xuống đập đó thì người ta đồng ý thôi. Còn tất cả rác đưa vào nhà máy phải có mái che chớ không để ở ngoài. Phải công khai đi cho dân rõ.”

Tại các tỉnh miền Trung, rác thải chủ yếu là từ các nhà máy, khu công nghiệp, bệnh viện, trường học, khu dân cư, rác thải rắn, nước thải chưa được xử lý xả thẳng ra môi trường. Việc thu gom, vận chuyển rác ở khu vực nông thôn thường chỉ dừng lại tại điểm trung chuyển, chưa giải quyết được toàn bộ vấn đề thu gom cũng như xử lý rác ở khu vực này. Việc thu gom rác ở nông thôn chủ yếu tập trung tại các khu vực đông dân cư. Còn ở khu vực miền núi, do tập quán sinh hoạt, rác thải sinh hoạt phần lớn vẫn được các hộ dân tự thu gom và xử lý tại nhà bằng cách đào hố chôn hoặc vứt ra sông, suối...

 Rác vứt ra môi trường gây ô nhiễm, dịch bệnh phát sinh ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Vậy ứng xử với rác thải như thế nào, chúng tôi sẽ trở lại vấn đề xử lý rác thải trong chương trình tiếp theo. /.

Đường làng ngập rác