C’moo 2015 pr’loọng đong t’coóh Nguyễn Đức Thạnh, ắt cóh cr’noon 10 nắc muy cóh 10 pr’loọng đong vêy UBND chr’val Hương Hoà lêy pay đoọng lướt la lêy, chêếc n’năl bh’rợ chóh cam cóh tỉnh Nghệ An ting cơnh xa nay bh’rợ xăl chr’nóh chr’bêết, bh’năn băn âng UBND chr’hoong Nam Đông. Xang đợ t’ngay c’xêê lướt lêy, học tập, vel chô ooy vel đong t’coóh Thạnh nắc bhrợ têng bh’rợ chóh cam. Cóh tr’nơớp, pr’loọng đong t’coóh Thạnh chóh k’dâng 200 bhr’lâng cam đhị đhăm k’tiếc bhứah k’nặ 1 r’bhâu mét vuông k’tiếc bhươn đong. Đươi vêy chính quyền zúp zooi ooy m’ma, phân bón đh’rứah lâng zên vặ 50 ức đồng tơợ Ngân hàng Chính sách Xã hội chr’hoong, t’coóh Thạnh nắc bhrợ t’bhứah đhăm chóh cam âng pr’loọng đong. Tước nâu cơy, pr’loọng đong t’coóh Thạnh ơy chóh k’nặ 1 r’bhâu bhr’lâng cam đhị đhăm k’tiếc bhứah k’nặ 2 héc ta k’tiếc ha rêê. Lâng 200 bhr’lâng ơy ma p’kêê zập c’moo pr’loọng đong t’coóh Thạnh bơơn pay pa chô lấh 200 ức đồng. T’coóh Nguyễn Đức Thạnh prá: “Tơợ bêl chóh cam pr’ắt tr’mông vêy bấc rau tr’xăl liêm pr’hay, doọ dzợ lấh zr’nắh k’đháp cơnh bêl ahay. Cóh đâu acu nắc manuýh chóh bhrợ tr’nơớp, ting n’nắc ta đang k’dua apêê đhi noo cóh đâu ting chóh bhrợ, pa choom kinh nghiệm đh’rứah bhrợ têng, acu chóh bhrợ cóh bhươn n’nâu m’bứi a năm, bấc bhlâng nắc cóh k’tiếc ha rêê.”

T’coóh Nguyễn Đức Thạnh công ta luôn chêếc n’năl ooy bh’rợ chóh, zư lêy, pêếh p’lêê cam tơợ sách, báo, mạng internet. Lấh n’nắc t’coóh Thạnh công t’bhlâng ting pấh cóh pazêng lớp pa choom nắc Phòng Nông nghiệp, pazêng hội, đoàn thể âng chr’hoong Nam Đông bhrợ têng. T’coóh Thạnh công lướt ta moóh lêy cóh pazêng zr’lụ chóh cam liêm choom ooy bh’rợ zâl cha groong pr’lúh.

Ting cơnh t’coóh Nguyễn Đức Thạnh, cam nắc t’nơơm chr’nóh k’đháp ng’chóh, hân đhơ cơnh đêếc nắc t’nơơm chr’nóh vêy chr’nắp ooy kinh tế bấc pa bhlâng. Manuýh chóh cam nắc n’năl ghít ooy bh’rợ chóh, zư lêy, pêếh pay p’lêê, bh’rợ zâl cha groong pr’lúh, cơnh: Boọng chóh nắc ng’pếch đhậu mơ 60cm, bhứah 60cm, xang n’nắc vước vôi ooy boọng đoọng pa liêm k’tiếc, xang n’nắc nắc đớc êế a óc, t’rí, c’roóc ơy pa goóh đh’rứah lâng phân lân. Ha dang cắh vêy êế t’rí c’roóc, a óc nắc đươi phân vi sinh đh’rứah lâng phân lân, muy boọng chóh ng’lúc k’dâng 5ki lô gram phân vi sinh lâng m’pâng kg phân lân, chóh t’nơơm n’loong lâng zâm lâng k’tiếc nhoonh. Xang k’dâng tơợ m’pâng c’xêê tước ooy muy c’xêê, muy t’nơơm nắc bón p’xoọng muy lạng phân đạm. Bêl t’nơơm cam ga mắc, muy c’moo ng’bón k’dâng 3 chu phân, tr’nơớp c’moo, cóh m’pâng c’moo lâng cóh x’rịa c’moo. Xang bêl pêếh pay p’lêê cam xang nắc đh’léh lơi đoong, a xậ đơ goóh, xang n’nắc bón phân đoọng pa dưr c’rơ âng t’nơơm cam. Tước cr’chăl p’lêê cam đọm nắc ng’bón phân ka li, muy t’nơơm nắc ng’nón mơ pêê lạng. T’coóh Nguyễn Đức Thạnh xay moon: Lâng t’nơơm cam, bh’rợ zư lêy chr’nóh chr’bêết nắc bh’rợ chr’nắp. Bêl tr’nơớp tơớp chóh tơợ muy tước bơr c’moo nắc ng’bơm z’nươu zư lêy chr’nóh chr’bêết đoọng zâl a đing đang bhrôông, bh’ruy cắp cha axậ lâng đươi dua đợ chế phẩm sinh học doọ lấh bhrợ nha nhự môi trường. Ting n’nắc nắc ng’bhrợ têng pr’đươi tưới đác crêê cơnh lâng t’nơơm cam, pa bhlâng nắc cóh hân noo xơớt goóh vêy zập đác đoọng ha t’nơơm cam. Xay moon ooy kinh nghiệm chóh cam âng đay, t’coóh Nguyễn Đức Thạnh xay moon: “Prá xay ooy kinh nghiệm nắc đươi dua bấc bhlâng ooy đhr’năng âng pleng k’tiếc, hân đhơ cơnh đêếc rau chr’nắp bhlâng nắc ooy bh’rợ chóh, pa bhlâng nắc cóh cr’chăl t’nơơm cam chắt váih ga mắc nắc đh’léh đoong, a xậ, nắc đợ bh’rợ manuýh chóh cam zập ngai công n’năl. Cóh đâu đhi noo chóh cam lứch ma tr’zúp tr’zooi đh’rứah ting chóh bhrợ, lâng ting n’nắc công k’dua apêê tơợ Nghệ An mót pa choom, apêê đoo bhrợ cơnh ooy nắc a đay công bhrợ têng cơnh đêếc. Ha dang t’nơơm cắh vêy ta đh’léh đoong, a xậ nắc đoọng axậ váih bấc nắc p’lêê cắh u váih bấc, vaíh cắh liêm. Liêm choom bhlâng đoo bêl boo xang n’nắc glúh đh’léh đoọng, đoọng k’rong pazêng chất dinh dưỡng ooy đoọng cóh m’piing váih p’lêê.”

T’coóh Phan Gia Điền, Chủ tịch UBND chr’val Hương Hoà xay moon, Hương Hoà nắc chr’val vêy đhăm chóh cam ga mắc pa bhlâng cóh chr’hoong Nam Đông. Cóh pazêng c’moo ahay, đhị zr’lụ chr’val vêy bấc pr’loọng đong bhrợ t’váih cr’van cr’bhộ tơợ t’nơơm cam. T’coóh Điền xay moon, zập pr’loọng đong chóh k’dâng 1 héc ta cam lâng đợ zên chóh bhrợ k’nặ 80 ức đồng, lâng chr’nắp âng thị trường cóh xoọc tơợ 25- 30 r’bhâu đồng, nắc zập c’moo vêy bơơn pay pa chô k’nặ 400 ức đồng. Pr’loọng đong t’coóh Nguyễn Đức Thạnh nắc muy cóh pazêng pr’loọng đong liêm choom bhlâng cóh bh’rợ bhrợ t’váih cr’van cr’bhộ tơợ t’nơơm cam: “T’coóh Nguyễn Đức Thạnh n’nâu nắc cóh bh’rợ pa dưr kinh tế nắc manuýh l’lăm xay bhrợ, ta níh đha nâng. Xoọc đâu lấh chóh cóh bhươn mơ 200 bhr’lâng, nắc cóh ha roo a đoo dzợ chóh lấh 1 r’bhâu t’nơơm, bhứah công lấh 2 héc at. Ng’moon zazum  ađoo bhrợ têng k’rơ pa bhlâng. Xoọc đâu a đoo công nắc trưởng cr’noon, ađoo công pa dưr trách nhiệm âng đay lấh mơ, bhrợ têng bh’rợ pa dưr kinh tế, bhrợ têng xa nay bh’rợ t’viêng. Moon zazum a đoo nắc manuýh ta níh đha nâng, zay bhrợ têng bhlâng cóh vel đong n’nâu.”

K’nặ 5 c’moo chóh bhrợ, t’nơơm cal nắc ơy bhrợ ha pr’ắt tr’mông âng t’coóh Nguyễn Đức Thạnh ting t’ngay tr’xăl liêm pr’hay, k’bhộ ngăn. Tu zay bhrợ têng, n’năl đươi dua rau liêm choom âng khoa học kỹ thuật ooy bh’rợ pa bhrợ lâng pân xăl chr’nóh chr’bêết, t’coóh Nguyễn Đức Thạnh nắc ơy bhrợ pa dưr bh’rợ kinh tế chô đơơng rau liêm choom bấc pa bhlâng ha pr’loọng đong, dưr váih manuýh liêm choom bhlâng năc vêy đhanuôr tước lêy pa choom, ting bhrợ têng, bhrợ t’váih rau thi đua pa bhrợ, pa dưr kinh tế, pa liêm pa crêê pr’ắt tr’mông lâng ting bhrợ t’váih cr’van cr’bhộ đoọng ha vel đong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế./.

Nam Đông: Người nông dân làm giàu từ cây cam

                                    PV Hốih Nhàn

Ngoài cây cao su, cây keo, thì cây cam được huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế xác định là một trong những cây trồng chủ lực góp phần vào tăng nguồn thu nhập và giảm nghèo bền vững. Vì vậy, trong thời qua, nhiều hộ gia đình trên địa bàn huyện Nam Đông đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, triển khai và nhân rộng mô hình trồng cam. Nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc nên cây cam phát triển tốt, thương hiệu cam Nam Đông ngày càng được nhiều người biết đến.

  Năm 2015 gia đình ông Nguyễn Đức Thạnh ở thôn 10 là 1 trong 10 hộ gia đình được UBND xã Hương Hoà chọn đến tỉnh Nghệ An tham quan, học hỏi mô hình trồng cam phát triển kinh tế theo Đề án chuyển đổi cơ cấu cây trồng, con vật nuôi của UBND huyện Nam Đông. Sau thời gian tham quan, học tập, trở về địa phương ông Thạnh bắt tay ngay vào việc trồng cam. Mới đầu, gia đình ông Thạnh trồng 200 gốc cam trên diện tích gần 1 nghìn mét vuông đất vườn. Nhờ sự hỗ trợ về cây giống, phân bón từ chính quyền địa phương cộng với nguồn vốn vay 50 triệu đồng từ ngân hàng Chính sách Xã hội huyện, ông Thạnh dần dần mở rộng diện tích trồng cam của gia đình. Đến nay, gia đình ông Thạnh đã trồng gần 1 nghìn gốc cam trên diện tích gần 2 héc ta đất rẫy. Với 200 gốc cam đã cho thu hoạch mỗi năm gia đình ông Thạnh thu về hơn 200 triệu đồng. Ông Nguyễn Đức Thạnh chia sẻ: “Từ khi trồng cam cuộc sống có thay đổi, cuốc sống cũng đỡ vất vả hơn. Ở đây tôi là người làm đầu tiên, kể cả vận động các anh em tới đây họ cũng học hỏi kinh nghiệm cùng nhau làm, tôi làm ở vườn gần nhà thì ít, chủ yếu tôi trồng ở đất rẫy.”

Ông Nguyễn Đức Thạnh cũng thường xuyên tìm hiểu cách trồng, chăm sóc, thu hoạch cam từ sách, báo, mạng tinternet. Ngoài ra ông Thạnh còn tích cực tham gia các lớp tập huấn do Phòng Nông nghiệp, các hội, đoàn thể của huyện Nam Đông tổ chức. Bên cạnh đó, ông cũng đi học hỏi ở các mô hình trồng cam hiệu quả về cách phòng trừ sâu bệnh.

Theo ông Nguyễn Đức Thạnh, cam là loại cây khó tính trong trồng và chăm sóc nhưng lại có hiệu quả kinh tế cao. Ngừơi trồng cam cần nắm vững quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch, cách phòng trừ sâu bệnh, như: Hố trồng đào sâu khoảng 60cm, rộng 60cm, sau đó rãi vôi vào hố để xử lý đất, tiếp theo là bỏ phân chuồng hoai mục kết hợp với phân lân. Nếu không có phân chuồng thì dùng phân vi sinh kết hợp với lân, một hố bỏ khoảng 5 kg phân vi sinh và nửa kg phân lân, đặt cây giống vào và lấp đất tươi xốp. Sau khoảng nửa tháng đến một tháng, mỗi cây bón thêm một lạng phân đạm. Khi cây cam đã trưởng thành, mỗi năm bón khoảng 3 lần phân, đầu năm, giữa năm và cuối năm. Sau khi thu hoạch cam xong cần tỉa cành, tạo tán, những cành khô, cành già phải cắt bỏ sau đó là bón phân để khôi phục. Đến thời kỳ trái cam chín thì chỉ cần bón phân ka li, một cây khoảng ba lạng. Ông Nguyễn Đức Thạnh cho biết: Đối với cây cam, khâu bảo vệ thực vật rất quan trọng. Lúc mới trồng từ một năm đến hai năm thì phải bơm các loại thuốc bảo vệ thực vật để chống nhện đỏ, sâu vẻ bùa và dùng các chế phẩm sinh học ít gây ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó cần xây dựng hệ thống tưới tiêu phù hợp với cây cam, nhất là mua khô hạn cần có đủ nước để tưới. Nói về kinh nghiệm trồng cam của mình ông Nguyễn Đức Thạnh cho biết: “Nói về kinh nghiệm trồng thì phần lớn phụ thuộc vào thời tiết, nhưng cơ bản vẫn là khâu kỹ thuật trồng, nhất là thời điểm cây cam đã phát triển thì việc cắt cành, tỉa tán người trồng phải biết. Ở đây anh em trồng cam đều hỗ trợ, hướng dẫn cho nhau và cũng nhờ các hộ trồng cam ở Nghệ An vào đây hướng dẫn, làm mẫu cho mình làm theo. Nếu cây cam không được cắt cành, tỉa tán để cho cành lá phát triển thì số lượng của lại không nhiều, phát triển không tốt. Tốt nhất là sau khi trơì mưa xong thì đi cắt cành, tỉa tán, tập trung chất dinh dưỡng cho cành trên đậu trái.”

Ông Phan Gia Điền, Chủ tịch UBND xã Hương Hoà cho biết, Hương Hoà là xã có diện tích cam lớn ở huyện Nam Đông. Những năm qua, trên địa bàn xã có nhiều hộ gia đình vươn lên làm giàu từ cây cam. Ông Điền tính toán, mỗi hộ gia đình trồng khoảng 1 héc ta cam với chi phí đầu tư gần 80 triệu đồng, với giá thị trường hiện nay mỗi kg cam từ 25- 30 ngàn đồng, thì mỗi năm có thể thu về gần 400 triệu đồng. Gia đình ông Nguyễn Đức Thạnh là một trong những hộ gia đình tiêu biểu trong việc làm giàu từ cây cam: “ Ông Nguyễn Đức Thạnh này thi trong phát triển kinh tế là người đi đầu, gương mẫu. Hiện nay ngoài trồng trong vươn 200 gốc, thì ngoài rẫy ông cũng trồng hơn 1 nghìn cây, cũng hơn 2 héc ta. Nói chung ông phát triển rất mạnh. Hiện nay ông cũng là trưởng thôn nên ông cũng phát huy trách nhiệm hơn, tổ chức học hỏi, tổ chức phát triển kinh tế, tổ chức thực hiện đề án xanh. Nói chung ông là người gương mẫu, đi đầu của địa phương.”

Trải qua gần 5 năm gắn bó, cây cam đã giúp cuộc sống gia đình ông Nguyễn Đức Thạnh ngày càng đổi thay, no ấm. Với sự cần cù, chịu khó, biết áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và mạnh dạn trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ông Nguyễn Đức Thạnh đã xây dựng được mô hình kinh tế mang lại hiệu quả cao cho gia đình, trở thành tấm gương tiêu biểu được bà con học tập làm theo, tạo khí thế thi đua sôi nổi trong sản xuất, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống và góp phần làm giàu cho mảnh đất quê hương Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế./.