“Zr’năh bhlâng. Rặ ha bu năl vay poóh, pruh plăm z’năh. Bêl apêê p’niên dzợ tứi a vơơnh zr’năh dưr xó đhấc. Bêl apêê p’niên pa pậ ặ nắc ma xó đhấc. A đoo âi u dzơơng nắc cớ mặ a ộm cha cha, boọl tíc xang nắc chô vay z’năh a zi. Căh u bơơn vay a zi nắc zêng u bhí pa hư đh’râu đh’rí.”

Nắc đooi râu xay trúih âng a moó Bhlup Tua ặt cóh vel Vinh, chr’val Tà Pơơ, chr’hoong da ding ca coong nam Giang, tỉnh Quảng Nam n’đắh pr’ặt tr’mông pr’loọng đong đay. A moó Bhlup Tưa xay đui, a đoo chô ooy đong k’díc nắc A lăng Zao ting cơnh ga rứa t’moóh tr’ơơi bêl đhiệp 16 c’moo. Ma mông đh’rứah lâh 20 c’moo veye 4 p’nong ca coon, n’jưih n’đil zấp vêy. N’đhơ cơnh đêếc, prang mơ đêêc đanh, coon căn a moó Tua ma mông đhị râu k’rang k’pân tu đợ g’luh vay poóh âng k’díc. A moó Tua moon, tu ca chít apêê c’chăng ch’chêê nắc a moó muy năl ặt pr’ngâu căh chít chấc xay moon lâng ngai nghị. N’đhang bêl muy chu k’díc vay poóh ngân, a moó nắc vêy ha dợ tước xó đhâc đhị đong n’lơơng yêm têêm đoọng g’đách lâng xay trúih. Đhị đâu, a moó bơơn zấp cấp, zấpn ngành zooi đoọng, xay moon. Pa bhlâng nắc, Hội pân đil chr’val Tà Pơơ ta luôn p’too moon, xay trúih lâng zooi đoọng pr’loọng đong. Đươi vêy cơnh đêếc, căh muy a moó Tua veye pr’đơợ bơơn năl xa nay chr’năp, nắc k’díc a moó nắc Alăng Zao công r’dợ ma bhr’lậ pr’ặt tr’nợt. A moó Tua xay moon: “Nâu câi ha dang moon lứch nắc căh vêy. Moon pa zum a đoo âi coon năl bhr’lậ c’la đay. Vay poóh cơnh a hay doó zưa, nắc muy dzợ boóp p’rá dzợ moon p’lật t’mốp, toóh tái zấp râu. Râu choom hơnh bhlâng nắc nâu câi âi coon chở đơơng lướt ha rêê. Bêl a hay bhênh a bha. Muy chu đâc ooy chr’val apêê đoo p’too moon, c’bhúh xoọng moon p’too, nâu câi coon ta clơ tr’bứi doó zưa mơ a hay.”

P’căn Alăng Oanh, Chủ tịch Hội Pân đil chr’val Tà Pơơ, chr’hoong Nam Giang đoọng năl, l’lăm a hay đhr’năng tr’vay tr’poóh pr’loọng đong ta luôn dưr váih cóh zr’lụ chr’val Tà Pơơ. Bấc nắc tu c’năl âng đha nuôr dzợ cắh lấh vêy, loom căh kiêng ngai n’lơơng năl bh’rợ căh liêm pr’hay âng pr’loọng đong tu cơnh đêếc đhr’năng tr’vay tr’poóh ting t’ngay ting ngân lấh. Bấc c’moo đăn đâu, zấp cấp, zấp ngành moọt bhrợ bhrợợng động k’zệ lơi đhr’năng  tr’vay tr’poóh pr’lọong đong. Ting n’nắc, Hội Pân đil pa zum lâng đh’rứah lâng apêê ban, ngành bhrợ k’rơ bh’rợ xay trúih, p’too moon Luật Zêl lâng cha groong tr’vay tr’poóh pr’loọng đong, Luật tr’vay díc điêl lâng pr’loọng đong cóh bấc g’luh họp vel, họp hội; P’too moon apêê a đhi a moó ting pấh bh’rợ hội. Đh’rứah lâng n’nắc, zấp vel bhrợ t’váih muy cbhúh buôn bhrợ pr’liêm, muy đhị đong yêm têêm đoọng apêê crêê ta vay z’năh xó g’đách. P’căn A lăng Oanh đoọng năl: “Ta luôn lướt p’too moon đha nuôr ting pấh họp hành, pấh bh’rợ hội. Tu nắc muy cơnh đêếc veye bơơn năl chủ trương, chính sách âng Nhà nước, vêy bơơn năl  bấc xa nay liêm crêê âng cán bộ chô xay đui. Cóh đêếc, Luật Zêl lâng cha groong tr’vay tr’poóh pr’loọng đong, n’đắh bh’rợ bhrợ pa dưr pr’loọng đong têêm ngăn, ma mơ mr’cơnh ta luôn bơơn Hội công cơnh zấp cấp, zấp ngành pa ghít tước. Tơợ đêếc, r’dợ a đhi a moó, đha nuôr ma năl liêm choom lấh.”

Chr’hoong Nam Giang vêy 12 chr’val, thị trấn cơnh lâng 63 vel, muy vel zêng vêy muy c’bhúh bhrợ pr’liêm lâng muy đhị đong ặt têêm ngăn. Đong têê ngăn nắc đhị pa choom đoọng, g’đách âng apeê crêê ta vay z’năh. Apêê vel đong công đơơng đoọng số điện thoại âng chủ tịch căh cậ Phó chủ tịch Hội LHPN vel đong, apêê chi hội trưởng đoọng apêê crêê ta vay poóh choom xay truih zấp bêl. P’căn Zơrâm Nhung, Phó Chủ tịch HLH pân đil chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, n’đhơ zấp c’moo,apeê ngành zêng dáp lêy đợ mơ g’luh tr’vay tr’poóh pr’loọng đong n’đhang đợ mơ ta xay moon nắc pa bhlâng dzợ u hắt, pân đil nắc buôn crêê z’nắh lấh pân jứih. Đhị la lua cậ, apêê vel đong nắc muy bơơn lêy năl bh’rợ pân đil căh cậ p’niên n’đil crêê ta vay z’năh bêl râu ngai xay truih. Đhị đhr’năng la lua, đợ apêê n’nâu vêy đhr’năng bấc lấh. N’đhơ cơnh đêếc, đhị apêê pr’đhang c’bhúh bhrợ pr’liêm lâng đong ặt t’mêê ngăn cóh vel bhươl đọong lêy đhr’năng tr’\vay tr’poóh âi xiêr ting c’moo. Ha dang cơnh c’moo 2018 vêy bơr g’luh chính quyền lâng hội đoàn thể xay bhrợ nắc tơợ tơợp c’moo 2019 tước đâu, doó âi vêy váih g’lúh n’đoo. Pcăn Zơrâm Nhung xay moon, pr’loọng đong nắc tế bào âng vel đong, kiêng vel đong dưr k’rơ liêm nắc bh’rợ zư đớc têêm ngăn pr’loọng đong nắc râu pa bhlâng chr’nắp: “Cóh bấc c’moo ha nua, tơợ chr’hoong tước vel bhươl âi bhrợ liêm bh’rợ xay trúih p’too moon ooy Luật zêl lâng cha groong tr’vay tr’poóh pa bhlâng  bấc lâng đhộ bhứah. Tu cơnh đêếc c’năl âng zấp ngai, zấp pr’lọong đong công bơơn ha dưr dal, apêê đoo công kiêng zư đớc têêm ngăn pr’loọng đong. Kiêng doó dưr váih đhr’năng tr’vay tr’poóh, l;lăm a đay nắc ma năl zư lêy a đay. A zi kiêng pa chăp tước bhrợ pa dưr pr’loọng đong ca bhô ngăn, vel đong văn minh. Tu cơnh đêếc bấc c’moo đăn đâu công doó lấh dưr váih tr’vay tr\poóh n’đoo âng ngân.”

Tr’vay tr’poóh pr’loọng đong căh muy bhrợ căh liêm tước quyền acoon ma nứih, c’rơ tr’mông âng acoon ma nưih crêê ta vay z’năh, nắc dzợ cr’đơơng căh liêm crêê tước loom luônh, c’rơ tr’mung âng apêê p’niên ta luôn đương lêy tr’vay tr’poóh dưr váih coh pr’loọng đong. Tu cơnh đêếc, k’zệ lơi tr’vay tr’pooh pr’loọng đong nắc muy bh’rợ tr’nêng hân đơơh xoọc đâu đoọng pa chăp tước bhrợ pa dưr pr’loọng đông ca bhố ngăn, vel đong văn minh./.

( Ảnh minh họa)

Nam Giang – Chung tay ngăn chặn, đẩy lùi bạo lực gia đình

(A lăng Lợi)

Bạo lực gia đình là vấn nạn của xã hội, để lại hậu quả nặng nề cả về thể xác lẫn tinh thần cho nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ, trẻ em. Tại huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, cùng với sự vào cuộc của các cấp, các ngành, Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện miền núi này đã có nhiều giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về bạo lực gia đình, góp phần bảo vệ quyền con người, bảo đảm an sinh xã hội.

“Khổ lắm. Hầu như đêm nào cũng đánh đập mẹ con. Lúc mấy đứa con còn nhỏ phải bồng bế chạy trốn khắp nơi. Khi mấy đứa lớn rồi mỗi khi như vậy mấy mẹ con tự chạy lấy thân. Tiền kiếm được bao nhiêu là ổng trấn lấy hết. Ổng lười lao động, chưa baoo giờ biết làm gì mà suốt ngày nhậu nhẹt, say xỉn. Nếu không đánh được vợ con thì đập phá đồ đạc, nhà cửa. Bởi thế nghèo mãi thôi.”

Đó là lời tâm sự của chị Bhlup Tua ở thôn Vinh, xã Tà Pơơ, huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam về cuộc sống gia đình mình. Chị Bhlup Tua chia sẻ, chị về làm vợ anh Alăng Zao theo lời hẹn ước của gia đình hai bên khi mới 16 tuổi. Sống với nhau hơn hai mươi năm có 4 người con, trai gái đủ cả. Thế nhưng, suốt chừng đấy năm, mẹ con chị Tua sống trong lo sợ bởi những trận đòn roi của chồng. Chị Tua bảo, vì sợ thiên hạ chê cười nên chị âm thầm chịu đựng những trận đòn, những lời chửi bới cay độc từ chồng mà không dám than thở, không dám chia sẻ cùng ai. Nhưng sau một lần bị chồng đánh đến “thừa sống thiếu chết”, chị mới tìm đến địa chỉ tin cậy tại xã để trình báo. Tại đây, chị được các cấp, các ngành giúp đỡ, hòa giải. Đặc biệt, Hội Phụ nữ xã Tà Pơơ thường xuyên vận động, tuyên truyền và giúp đỡ gia đình. Nhờ đó, không chỉ chị Tua có cơ hội tiếp cận thông tin, mà chồng chị là anh Zao cũng dần tự sửa đổi bản tính. Chị Tua trải lòng: “Bây giờ nếu mà nói hết thì cũng chưa. Nói chung anh ý đã biết tự sửa đổi bản thân. Đánh đập mẹ con thì đã bớt đi rất nhiều, nhưng lời nói gắt gỏng la mắng thì vẫn còn. Điều thấy mừng nhất là bây giờ cũng biết giúp đỡ vợ một số việc, đi rẫy ảnh cũng chịu chở đi. Chứ hồi xưa còn lâu, hễ nhờ việc gì là mắng chửi mình không ra gì. Nói chung nhờ  bà con, chòm xóm và chính quyền, nhất là phụ nữ thường xuyên đến thăm hỏi, vận động, tuyên truyền về Luật Phòng chống Bạo lực gia đình cũng tác động đến tư tưởng rất nhiều.”

Bà Alăng Oanh, Chủ tịch Hội phụ nữ xã Tà Pơơ, huyện Nam Giang cho biết, trước đây tình trạng bạo lực gia đình thường xuyên xảy ra ở vùng núi xã Tà Pơơ. Nguyên nhân chủ yếu do nhận thức của người dân còn hạn chế, tâm lý không muốn người ngoài biết chuyện không hay của gia đình mình nên nhiều chị em giấu giếm dẫn đến tình trạng bạo lực ngày càng nghiêm trọng hơn. Những năm gần đây, các cấp, các ngành vào cuộc quyết liệt nhằm đẩy lùi tình trạng bạo lực gia đình. Theo đó, Hội phụ nữ phối hợp cùng các ban, ngành đẩy mạnh công tác vận động tuyên truyền Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Hôn nhân và Gia đình trong các buổi họp thôn, sinh hoạt hội; Vận động các chị em tích cực tham gia vào phong trào hội. Đồng thời, mỗi thôn thành lập một tổ hòa giải, một địa chỉ tin cậy để những nạn nhân bạo hành tránh nạn. Bà Alăng Oanh cho biết: “Thường xuyên đi tuyên truyền vận động bà con tham gia họp hành, tham gia phong trào hội. Vì chỉ có thường xuyên đi họp hành thì mới tiếp cận được chủ trương, chính sách Nhà nước, mới biết được nhiều thông tin bổ ích được cán bộ về triển khai. Trong đó Luật Phòng chống bạo lực gia đình, về vấn đề xây dựng gia đình hạnh phúc, bình đẳng giới luôn được Hội cũng như các cấp, ban ngành chú trọng đến. Từ đó dần dần chị em, bà con thấm nhuần và nhận thức cũng được nâng lên.”

Hyện Nam Giang có 12 xã, thị trấn với 63 thôn, mỗi thôn đều thành lập một tổ hòa giải và một địa chỉ tin cậy. Địa chỉ tin cậy là nơi tư vấn, tạm lánh của những nạn nhân bị bạo hành. Các địa phương cũng cung cấp số điện thoại của chủ tịch hoặc phó chủ tịch Hội LHPN địa phương, các chi hội trưởng để các nạn nhân có thể liên hệ trực tiếp bất cứ lúc nào. Bà Zơ râm Nhung, Chủ tịch HLHPN huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho hay, mặc dù hàng năm, các ngành đều thống kê số vụ bạo lực gia đình nhưng con số này còn khá khiêm tốn, phụ nữ thường bị bạo hành nhiều hơn nam giới. Thực tế, các địa phương chỉ phát hiện  việc phụ nữ hoặc trẻ em gái bị bạo hành khi có sự trình báo của người trong cuộc. Trên thực tế, con số này có thể nhiều hơn. Tuy nhiên, thông qua các mô hình tổ hòa giải và địa chỉ tin cậy ở cơ sở cho thấy tình trạng bạo lực gia đình đã giảm theo từng năm. Nếu như năm 2018 có hai trường hợp chính quyền và hội đoàn thể giải quyết thì đầu năm 2019 đến nay, chưa có trường hợp nào. Bà Zơ râm Nhung nhận định, gia đình là tế bào của xã hội, muốn xã hội triển thì việc giữ hạnh phúc gia đình là điều rất quan trọng: “Trong những năm qua, từ huyện đến cơ sở đã làm tốt công tác tuyên truyền về Luật Phòng, chống bạo lực gia đình rất nhiều và sâu rộng. Do đó nhận thức của mỗi người, mỗi gia đình cũng được nâng lên, người ta cũng muốn bảo vệ hạnh phúc của gia đình. Muốn không xẩy ra tình trạng bạo lực, trước tiên mình là người biết bảo vệ mình, biết điều chỉnh hài hòa giữa các mối quan hệ. Và chúng tôi muốn hướng đến xây dựng gia đình no ấm, xã hội văn minh. Chính vì vậy những năm gần đây cũng ít xảy ra trường hợp bạo lực gia đình nghiêm trọng.”

Bạo lực gia đình không chỉ xâm phạm đến quyền con người, xâm phạm danh dự, nhân phẩm, tâm lý, sức khỏe của người bị bạo hành mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý và sức khỏe của những đứa trẻ phải thường xuyên chứng kiến bạo lực xảy ra trong gia đình. Chính vì thế, đẩy lùi bạo lực gia đình là một việc làm cấp bách hiện nay để hướng đến xây dựng gia đình no ấm, xã hội văn minh./