Ooy đhr’nông đông k’tứi âng đay cóh vel 6, chr’val Quảng La, chr’hoong Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh, p’căn Trương Thị Hoa xoọc moon pa choom apêê ađhi amoó pân đil cóh vel íh bhrợ zâp xa nập đoọng ha pân đil bơơn k’diịc âng manứih Dao Thanh Y. Ting zâp c’lâng za rưm íh bhrợ, zâp học trò p’zay lêy p’ghít bhrợ têng đoọng bhrợ liêm xang bh’rợ âng đay. T’coóh Hoa moon: íh bhrợ xa nập xập acoon cóh Dao nắc lêy t’bhlâng bhrợ lâng pazưm: “Bhiệc nâu nắc lêy íh bhrợ lâng k’páih cắh choom íh. Íh bhrợ nâu nắc lêy dáp k’páih, zâp c’nắt c’lâng laliêm k’đhạp lêy bhrợ têng. Acu lêy bấc ngai nắc kiêng pa choom íh bhrợ nắc acu k’đươi moon apêê a’châu cu, a’châu cóh vel bhươl lêy pa choom. ơy zr’nắh nắc lêy t’bhlâng pa choom bhrợ lấh mơ.”

         Xa nập xập âng manứih Dao Thanh Y vêy bấc râu liêm chr’nắp, đợ c’lâng bhrợ pa chăm lâng pr’hoọm, chr’nắp aláh mơ nắc zâp c’nắt bh’rợ tơợ bhiệc íh, cắt tước íh pr’chăm zêng lêy bhrợ lâng têy. Tu cơnh đâu, bơơn mưy nghệ nhân vêy k’zệt c’moo kinh nghiệm zay t’bhlâng pa choom đoọng, lớp học íh bhrợ âng p’căn Trương Thị Hoa zâp bêl cung vêy bấc manứih. Amoó Đặng Thị Lê, mưy ooy đợ học trò âng t’coóh Hoa đoọng năl, đoọng bơơn íh bhrợ 1 xa nập xập ha dang ngai t’bhlâng pa choom, nắc bil 1-2 c’moo, ha dợ ngai cắh đấh choom nắc cung lêy bil 2, 3 c’moo: “Tơợ c’moo 15-16 c’moo nắc tơợp lêy ta moóh pa choom, cắh vêy zâp bêl cung choom lêy pa choom, tu dzợ trơ vâng bhrợ ha rêê đhuốch, hân đhơ cơnh đêếc, t’ngay n’đoo doọ trơ vâng nắc cung lêy bhrợ têng. T’coóh íh bhrợ liêm choom bhlâng...”

        Cắh mưy pa choom đoọng ha zâp apêê pân đil manứih Dao choom íh đợ xa nập xập pân đil acoon cóh ty chr’nắp nắc Nghệ nhân ưu tú Trương Thị Hoa dzợ kiêng ta moóh pa choom đoọng ha zâp lang apêê t’tưn đợ râu pr’hát xa nưl âng acoon cóh. Liêm choom lêy hát bấc pr’hát ba boóch, hát cấp sắc... lâng ta luôn lứch loom lêy ta moóh pa choom đoọng ha zâp apêê p’niên chấc lêy năl liêm ghít văn hoá ty chr’nắp, t’coóh Hoa ta luôn moon: Ađay nắc lang lướt l’lăm ha dợ cắh zư đợc nắc lang t’tưn k’đhạp choom pa dưr liêm: “Acu moon p’too apêê a’châu nắc lêy pa choom hát, pa choom íh. Ha bêl doọ trơ vâng cóh đông nắc acu moon apêê a’châu lêy pấh pa choom. bêl bơơn ch’ner nghệ nhân ưu tú, acu ting lêy vêy trách nhiệm moon p’too apêê a’coon a’châu t’bhlâng lêy pa choom đoọng zư lêy pr’hoọm acoon cóh đay.”

         Lý Thị Như 18 c’moo, a’châu âng t’coóh Hoa cung nặc mưy ooy đợ manứih t’bhlâng lêy pa choom. tơợ p’niên k’tứi nắc ơy bơơn da dế đoo íh đoọng xa nập xập, bơơn a’dế lêy hát bha dơng tơợ dzợ p’niên, Lý Thị Như moon: “Nâu đoo nắc pr’hoọm acoon cóh cu nắc acu kiêng bhlâng. Nâu cơy acu xoọc pa choom íh lâng k’noọ tước đâu nắc lêy pa choom hát. Acu lêy tự hào bhlâng tu bơơn a’dế pa choom đoọng đợ pr’hoọm văn hoá acoon cóh, acu kiêng bơơn p’têết pa dưr truyền thống âng acoon cóh đay.”

        Lêy ặt k’noọ râu cr’noọ zư lêy đợ văn hoá ty chr’nắp âng acoon cóh, cắh chơợ c’rơ g’lêếh lêy pa choom đoọng c’năl tất lang đay đoọng ha đợ lang apêê t’tưn... đợ nghệ nhân cơnh p’căn Trương Thị Hoa nắc pa bhlâng kiêng vêy râu k’rang lêy zooi zúp âng ngành chức năng lâng đhanuôr. nâu đoo nắc đợ râu chr’nắp cr’van âng zâp g’lúh acoon cóh. P’căn Bùi Thị Giang, Phó trưởng phòng k’đhơợng zư c’cir, Sở văn hoá Thể thao tỉnh Quảng Ninh moon: “Lâng zâp nghệ nhân ooy đắh bh’rợ c’cir văn hoá phi vật thể, azi nắc zêng vêy c’lâng p’too pa choom đoọng ha zâp lang apêê p’niên, lấh mơ nắc apêê a’châu học sinh lâng đoọng đợ apêê vêy cr’noọ chắp kiêng lâng văn hoá ty chr’nắp đoọng vêy choom pazao đoọng ooy zâp lang. Nâu đoo cung nặc pr’đơợ bhrợ pa dưr zâp bh’nơơn pr’đươi du lịch đơơng pr’hoọm lalay âng zâp vel đông./.”

Nghệ nhân của bản Dao Thanh Y

                         Thu Hằng

Đã ở tuổi 64 nhưng ngày ngày, bà Trương Thị Hoa ở xã Quảng La, huyện miền núi Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh luôn tất bật với các lớp dạy thêu, dạy hát miễn phí, chỉ với mong muốn gìn giữ để những tinh hoa văn hóa dân tộc Dao Thanh Y không bị mai một. Với những đóng góp của mình, bà Trương Thị Hoa đã vinh dự được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.

Trong căn nhà nhỏ của mình ở thôn 6, xã Quảng La, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh, bà Trương Thị Hoa đang hướng dẫn chị em phụ nữ trong thôn thêu các chi tiết trong bộ trang phục cô dâu của người Dao Thanh Y. Từng đường kim mũi chỉ, các “học trò” chăm chú theo lời chỉ dẫn để hoàn thiện “tác phẩm” của mình. Bà Hoa bảo: thêu trang phục dân tộc Dao phải kiên trì, khéo léo và tập trung: “Cái này phải thêu bằng chỉ không may được. Cái thêu này phải đếm chỉ, từng nét một nên rất là khó phải cố gắng kiên trì mới được. Tôi thấy nhiều người vẫn muốn học thêu nên tôi cứ gọi các cháu mình, các cháu hàng xóm sang học. Càng khó, càng phải cố gắng nhiều.”

Trang phục của người Dao Thanh Y có rất nhiều chi tiết, hoa văn và màu sắc, điều đặc biệt là các công đoạn từ khâu cắt cho đến thêu hoa văn đều phải làm bằng tay. Chính vì vậy, được một nghệ nhân có hàng chục năm kinh nghiệm tâm huyết truyền dạy, lớp học thêu của bà Trương Thị Hoa không lúc nào vắng. Chị Đặng Thị Lê, một trong những "học trò" của bà Hoa cho biết: Để thêu được 1 bộ quần áo nếu ai chịu khó, kiên trì thì mất 1-2 năm, còn ai chậm hơn cũng phải mất vài năm: “Từ năm 15-16 tuổi bắt đầu mình học bà, không phải lúc nào mình cũng học được bởi mình bận làm nông, nhưng ngày nào rỗi mình cũng sang học. Bà thêu rất giỏi...”

Không chỉ dạy cho các thiếu nữ người Dao biết thêu những bộ trang phục dân tộc truyền thống mà Nghệ nhân ưu tú Trương Thị Hoa còn muốn truyền lại cho các thế hệ sau những làn điệu dân ca của dân tộc. Thuần thục nhiều bài hát đối, hát giao duyên, hát cấp sắc,… và luôn sẵn lòng hướng dẫn cho các bạn trẻ muốn tìm hiểu văn hóa truyền thống, bà Hoa luôn quan niệm: "Mình là thế hệ đi trước mà không lưu giữ được thì đời sau khó có thể phát huy”: “Tôi động viên các cháu phải học hát, học thêu. Khi nào rảnh rỗi ở nhà tôi bảo các cháu sang cùng nhau học. Khi được nhận danh hiệu nghệ nhân ưu tú, tôi càng thấy phải có trách nhiệm động viên, bảo ban các con các cháu chịu khó học để giữ bản sắc dân tộc của mình”

Lý Thị Như (18 tuổi), cháu nội của bà Hoa cũng là một trong những "học viên" tích cực của lớp học. Từ bé đã được bà thêu quần áo, được bà hát ru từ thuở trong nôi, Lý Thị Như chia sẻ: “Đây là bản sắc dân tộc mình nên em rất thích. Bây giờ em đang tập thêu và sắp tới chuyển sang học hát. Em cảm thấy rất tự hào vì được bà truyền dạy bản sắc văn hóa dân tộc, em rất mong được tiếp nối truyền thống của dân tộc mình”

Đau đáu nỗi niềm giữ gìn những nét văn hóa truyền thống của dân tộc, không tiếc công tiếc sức truyền dạy kiến thức cả đời mình cho những thế hệ sau... những nghệ nhân như bà Trương Thị Hoa rất cần được sự quan tâm hỗ trợ của ngành chức năng và cộng đồng. Đó thực sự là "những báu vật sống" của mỗi dân tộc. Bà Bùi Thị Giang, Phó Trưởng phòng Quản lý di sản, Sở Văn hóa Thể thao tỉnh Quảng Ninh, nói: “Đối với các nghệ nhân trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, chúng tôi đều có định hướng truyền dạy cho các thế hệ trẻ, nhất là các cháu học sinh và cho những người có sự yêu thích đối với văn hóa truyền thống để có thể trao truyền giữa các thế hệ. Đây cũng là tiền đề tạo ra các sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng của mỗi địa phương”./.