Ngũ Hành Sơn ch’ngai tợơ zr’lụ m’pâng âng Đà Nẵng mơ 8km chô đắh mặt t’ngay lớơp, cóh muy zr’lụ chuốh pậ bhứah toor biển vel Hoà Khuê, chr’hoong Hòa Vang, quận Ngũ Hành Sơn. Ngũ Hành Sơn lâng 5 bệê da ding pa tệêt ting hệ Ngũ Hành nắc muy đhang âng pleng k’tiếc bhrợ t’váih cher đoọng ha thành phố Đà Nẵng. Lêy tợơ piing dal Ngũ Hành Sơn đui cơnh muy tr’pang têy âng pleng ch’đị đhị đâu nắc zr’lụ k’tiếc ma bhuy. Pazêng da ding váih Ngũ Hành Sơn vêy đh’nớc nắc: Kim Sơn, Mộc Sơn, Thủy Sơn, Hỏa Sơn lâng Thổ Sơn.

Ting cơnh bh’lô bh’la, lang a hay vêy muy t’coóh t’bơơn a xiu ặt ma mông cóh zr’lụ chuốh pậ  bhứah cóh toor biển. Muy t’ngay, t’coóh lêy muy p’nong bhi dưa ga mắc bhlầng tước đâu chéh cr’liêng. Căh năl tợơ ha ooy muy p’nong a coop rớơc dưr n’léh, moon a đay nắc dang Kim Quy, pếch chuốh g’lấp đợ cr’liêng nâu, xang nắc pa đớp đoọng ha t’coóh muy bệê k’ríah âng đay lâng pa choom cơnh k’rang zư lêy cr’liêng Bha dưa. Đươi vêy k’ríah dang a cọop nắc t’coóh t’bơơn a xiu n’nặc ơy bơơn zêl a chim k’lang lâng zập a đhắh nhăm huông tước đăn zr’lụ cr’liêng bha dưa đương chéh. Xang đếêc, tước muy t’ngay cr’liêng Bha dưa chéh g’lúh 1 cha nắc pân đil c’mor laliêm, k’đóh cr’liêng Bha dưa bhalứah váih xơơng p’léh, dưr váih xơơng bệê da ding: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ.

T’ngay đâu, zr’lụ laliêm pr’hay Ngũ Hành Sơn nắc muy zr’lụ crâng a bhuy lâng apêê c’cir lịch sử đơơng chr’nắp a bhô dang. Tước cha ớh, l’lêy chùa đhị đhr’năng pleng k’tiếc laliêm, xợơng cóh đâu pr’hay bhlầng đh’rứah lâng đh’riêng t’coọ mõ tợơ apêê chùa, bhrợ ha loom ma nuýh xợơng tệêm ngăn bhlầng. Tợơ bêl đoọng moọt bhrợ têng du lịch, đhị laliêm tr’haanh Ngũ Hành Sơn dưr váih nắc đhị tước pr’hay bhlầng cóh loom t’mooi cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng k’tiếc k’ruung lơơng. Pa căn Ali Collier, t’mooi tợơ k’tiếc k’ruung Anh, xay moon: "Acu lêy pr’hay bhlầng pleng k’tiếc cóh zr’lụ nâu, vêy bấc boọng gợp pr’hay bhlầng. Cóh đâu pr’hay pr’hươn căh dzợ cơnh! Acu kiêng bhlầng lâng kiêng chếêc năl, chếêc lêy chr’nắp lịch sử văn hoá cóh đâu, tu cơnh đếêc nắc cóh ha y a cu dzợ tước ooy đâu”.

Đhị apêê chùa lâng boọng gợp đhị Ngũ Hành Sơn xoọc zư đớc đợ bấc âng apêê bha ar xrặ “ma nhai” – k’bhúh cr’liêng chữ Hán Nômta boọc đớc. Tợơ lêy cha mệêt, vêy mơ 90 bha ar xrặ ma nhai xoọc zư đớc đhị 5 boọng gợp; 8 bia ký phật giáo lang apêê chúa Nguyễn bơơn ta zư đớc, boóc cóh đhêy đhị boọng gợp Huyền Không, Tàng Chơn lâng Vân thông.

Đại Đức Thích Không Nhiên, Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán, đoọng năl cóh lịch sử Phật giáo Quảng Nam - Đà Nẵng, Ngũ Hành Sơn zư chr’nắp t’bhlầng ha dưr, bhrợ  váih bấc cơnh chr’nắp âng Phật giáo cóh zr’lụ k’tiếc nâu: “Pazêng apêê bha ar xrặ, thư tịch cổ, bi ký, tư liệu cung cơnh apêê n’kir c’cir xoọc đâu xoọc dzợ zư đớc cóh Ngũ Hành Sơn, nắc đoo pr’đợơ, c’léh lalua ta níh đoọng pa căh Ngũ Hành Sơn nắc muy trung tâm phật giáo, k’rong pa zêng apêê bậc cao tăng, apêê vị tín đồ  cóh k’tiếc k’ruung hêê cung cơnh cóh bha lang k’tiếc tước đâu bắt hương, lêy k’cóh”.

Căh muy liêm cra đhị zr’lụ l’lêy, Ngũ Hành Sơn dzợ vêy chr’nắp ga mắc đăh lịch sử. Cóh zập g’lúh zêl a rọp a bhuy zư lêy k’tiếc k’ruung, c’cir  Ngũ Hành Sơn lâng pr’đợơ đăh đhr’năng bhrợ têng, da ding k’coong zr’nắh k’đháp, boọng gợp nắc đhị ặt bhrợ âng quân lâng đhanuôr Quảng Nam - Đà Nẵng. C’moo hay, zr’lụ tr’haanh nâu t’pấh k’nặ 2 ức chu t’mooi.

Lâng bh’rợ đớp pay bằng c’cir cấp k’tiếc k’ruung chr’nắp bhlầng zr’lụ pr’hay tr’haanh Ngũ Hành Sơn  nắc đhị zr’lụ tước t’pấh bấc t’mooi cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng bha lang k’tiếc. T’coóh Nguyễn Văn Hiền, Trưởng Ban k’đhợơng lêy zr’lụ laliêm pr’hay bhlầng Ngũ Hành Sơn, đoọng năl:"C’moo đâu, bh’rợ pa liêm, pa mâng, pa căh, xay moon lâng apêê tour du lịch lữ hành bơơn pa zưm bhrợ têng ghít liêm. Tu cơnh đếêc nắc xa nay cung bấc ngai năl tước, tu cơnh đếêc apêê tước pấh bấc ơl. Nắc cóh c’moo 2019 nâu, lâng pr’đớc tr’haanh chr’nắp bhlầng cấp k’tiếc k’ruung lâng bơơn pa dưr chr’nắp lâng t’mooi  nắc tước bấc lấh mơ dzợ”.

Tợơ c’moo 1980, bêl bơơn xay moon nắc c’cir tr’haanh chr’nắp bhlầng âng k’tiếc k’ruung, thành phố Đà Nẵng nắc ơy bhrợ têng kế hoạch k’đhợơng lêy pa zêng, xay moon bhrợ pa dưr apêê quy định, quy chế dự án kế hoạch đăh k’đhợơng lêy, zư lêy c’cir văn hoávật thể lâng phi vật thể pa tệêt lâng zr’lụ tr’haanh laliêm pr’hay. Pazêng ch’nắp văn hóa - lịch sử - chr’nắp a bhô dang cóh lơơng m’bứi vêy, Ngũ Hành Sơn nắc đhị tước pr’hay bhlầng ângthành phố biển Đà Nẵng./.

Ngũ Hành Sơn - Biểu tượng của Thành phố du lịch Đà Nẵng

                                         PV Phương Cúc

Du khách khi đến với Thành phố Đà Nẵng đều không thể bỏ qua điểm du lịch hấp dẫn Ngũ Hành Sơn. Không gian thơ mộng, với những ngôi đền, chùa và hang động, cây cỏ, sóng biển… Ngũ Hành Sơn trở thành chốn thiên đường để du khách thưởng lãm.

Ngũ Hành Sơn nằm cách trung tâm Đà Nẵng khoảng 8 km về phía đông nam, trên một bãi cát dài gần bờ biển làng Hoà Khuê, huyện Hòa Vang, quận Ngũ Hành Sơn. Ngũ Hành Sơn với năm ngọn núi được nằm theo hệ Ngũ Hành là một kiệt tác của thiên nhiên ban tặng cho thành phố Đà Nẵng. Nhìn từ trên cao Ngũ Hành Sơn giống như một bàn tay của Trời ấn định nơi đây là vùng đất thiêng. Những ngọn núi hình thành Ngũ Hành Sơn có tên lần lượt là: Kim Sơn, Mộc Sơn, Thủy Sơn, Hỏa Sơn và Thổ Sơn.

Theo truyền thuyết, thuở xa xưa có một lão ngư sống giữa bãi cát mênh mông bên bờ biển. Một hôm, lão ngư thấy một con rồng rất lớn đến đây đẻ trứng. Bỗng từ đâu một con rùa vàng hiện lên, tự xưng là thần Kim Quy, đào cát vùi quả trứng xuống, rồi giao cho ông lão một cái móng chân của mình và dạy cách trông coi trứng rồng. Nhờ có móng rùa thần, mà ngư ông đã ngăn chặn được diều hâu và các loài thú dữ đến xâm phạm nơi ấp trứng. Sau đó, quả trứng ngày một lớn dần. Cho đến một hôm, trứng nở ra một thiếu nữ xinh đẹp, và vỏ trứng tách thành năm mảnh, trở thành năm ngọn núi: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ.

Ngày nay, Danh thắng Ngũ Hành Sơn là một vùng sinh thái tự nhiên đan xen các di tích lịch sử và tâm linh. Đến vãn cảnh chùa ở Ngũ Hành Sơn trong tiếng gió reo, tiếng mõ chiều vang vọng giữa thinh không, mùi hương trầm thoảng đưa trong gió, ánh sáng huyền ảo tràn vào khe đá khiến lòng người phiêu diêu như lạc vào cõi Phật. Từ khi đưa vào khai thác du lịch, danh thắng Ngũ Hành Sơn trở thành điểm đến hấp dẫn trong lòng du khách trong nước và nước ngoài. Bà Ali Collier, du khách nước Anh, chia sẻ: "Tôi thật sự ấn tượng với cảnh vật nơi đây, có nhiều hang động rất kỳ thú và đặc biệt nữa. Khung cảnh quá tuyệt vời! Tôi cảm thấy rất thích và muốn tìm hiểu, khám phá lịch sử văn hóa ở đây, vì vậy mà chắc chắn tôi sẽ còn quay lại đây".

Tại các chùa và hạng động tại Ngũ Hành Sơn đang lưu giữ một số lượng lớn các văn bản “ma nhai” – hệ thống các văn khắc Hán Nôm. Qua khao sát, có khoảng 90 văn bản ma nhai hiện lưu tại 5 hang động; 8 bia ký phật giáo thời các chúa Nguyễn được lưu trên các vách động Huyền Không, Tàng Chơn và Vân Thông.

Đại Đức Thích Không Nhiên, Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán, cho biết trong lịch sử Phật giáo Quảng Nam - Đà Nẵng, Ngũ Hành Sơn giữ vai trò quan trọng thúc đẩy sự phát triển, tạo nên sự đa dạng của Phật giáo trên vùng đất này: “Tất cả các văn bản, thư tịch cổ, bi ký, tư liệu cũng như các di vật di sản hiện nay đang còn lưu lại trên Ngũ Hành Sơn, đó là cơ sở, bằng chứng xác thực để chứng minh rằng Ngũ Hành Sơn là một trung tâm phật giáo, quy tụ rất nhiều các bậc cao tăng, các vị tín đồ ở trong nước cũng như quốc tế đến đây hành hương, chiêm bái.”

Không chỉ đẹp về cảnh quan, danh thắng Ngũ Hành Sơn còn có giá trị to lớn về lịch sử. Trong các cuộc kháng chiến bảo vệ tổ quốc, di tích Ngũ Hành Sơn với lợi thế về vị trí chiến lược và địa hình núi non, hang động đã một thời là địa chỉ đỏ của quân và dân Quảng Nam - Đà Nẵng.

Với việc đón nhận bằng di tích cấp quốc gia đặc biệt danh thắng Ngũ Hành Sơn tiếp tục là điểm đến thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước. Ông Nguyễn Văn Hiền, Trưởng Ban Quản lý Danh thắng Ngũ Hành Sơn, cho biết: "Năm nay, việc trùng tu, tôn tạo, công tác quảng bá, giao tiếp với các tour du lịch lữ hành được phối hợp một cách chặt chẽ. Cho nên thông tin cũng được lan tỏa, chính vì thế du khách đến tương đối đông. Chắc chắn trong năm 2019 này, với danh hiệu là cấp quốc gia đặc biệt và được nâng tầm lên và du khách chắc chắn sẽ đến đông hơn".

Từ năm 1980, khi được công nhận là di tích danh thắng cấp quốc gia, thành phố Đà Nẵng đã lên kế hoạch hoàn thiện kế hoạch quản lý tổng thể, tham mưu xây dựng các quy định, quy chế dự án kế hoạch về quản lý, bảo tồn về di sản văn hóa vật thể và phi vật thể gắn liền với danh thắng. Với những giá trị văn hóa - lịch sử - tâm linh ít nơi nào có được, Danh thắng Ngũ Hành Sơn là điểm đến hấp dẫn của Thành phố biển Đà Nẵng./.