Zập g’lúh Trung thu, đhr’nong đong âng a moóNguyễn Thị Tuyến đhị  vel Hậu Ái, chr’val Vân Canh, chr’hoong Hoài Đức, thành phố Hà Nội trơ vâng toong t’ngay ha dưm đoọng bhrợ têng apêê ch’ớh ty đanh cơnh đèn ông sao, đèn tr’pai, a xiu, a chông, t’coóh ông tiến sỹ bha ar,…

Trơ vâng lâng apêê bh’rợ tr’nêng, coóch bhrợ jéh cram, cr’đe, bha ar gương, bha ar vêy bấc rau pr’họom, a moó Nguyễn Thị Tuyến cung bhui har tớt prá xay lâng a zi. Hắt ngai dzợ hay ma nuýh pân đil ơy lấh 50 c’moo nâu nắc nghệ nhân x’rịa dzợ zư đớc, lêy bhrợ têng pr’đươi ch’ớh ty đanh đhị vel Hậu Ái :“Lalua nắc a cu doó ơy lơi, tợơ bêl dzợ ặt đh’rứah lâng amế ama, a mế ma nắc bhrợ đơ bhlầng, acu nắc zooi bhrợ. Tợơ bêl a cu ơy bơơn k’díc, ặt đong lalay nắc cu lêy bhrợ, doó lơi n’đoo c’moo. Đhơ pa câl cóh chợ, pa câl căh ngai câl, boo đhí cung tớt pa câl, n’đhơ zr’nắh cung doó ta lơi n’đoo c’moo, nâu đoo nắc rau chắp kiêng âng cu”.

A moó Tuyến xay moon, bh’rợ âng a moó cung ting hân noo, a moó nắc tợơp bhrợ têng tợơ x’rịa c’xêê 5 âm lịch. Bhrợ têng pr’đươi ty đanh nắc rau bh’rợ lêy bhrợ đoọng ghít, bil bấc cr’chăl bhrợ têng, ma nuýh bhrợ căh  vêy tu cơnh đếêc nắc ra văng tợơ đấh ra diu lâng tước lứch tr’cuôl c’xêê 8 cung nắc x’rịa hân noo Trung thu, bêl đếêc nắc pr’loọng đong a moó vêy bơơn đhêy jợ.

Đọong choom bhrợ muy bệê đèn ông sao k’tứi, mơ đhệêng a moó Tuyến nắc đớc mơ m’pâng giờ đồng hồ lâng cơnh muy cha nắc lơơng bhrợ nắc tợơ 2-3 tiếng. Tợơ c’nặt coóch crang, cr’đe, t’váih khung tước bêl t’bọo bha ar gương lâng pa chăm. Lêy bhrợ đanh đươnh lâng ghít bhlầng ha dợ zập pr’đươi a moó Tuyến pa câl lâng chr’nắp ếp bhlầng, cơnh lâng đèn ông sao pr’đươi đoọng bhrợ têng câl lứch 25.000 đồng, ha dợ pa câl nắc 30.000 đồng. Pa xoọng công bhrợ ha dợ a moó Tuyến pay pa lấh 5.000 đồng. Đhơ cơnh đếêc nắc a moó Tuyến lêy zư đớc, bhrợ têng bh’rợ nâu đhị lấh 40 c’moo hay:“Zập g’lúh Trung thu tước, n’zâu acu nha nher p’niên k’tứi lâng cung kiêng zư đớc bh’rợ ty đanh, tu cơnh đếêc căh năl cơnh, tước Trung thu nắc a cu kiêng bhrợ, đăn đong zi vêy apêê kiêng câl pr’đươi a cu bhrợ, nắc a cu lêy bhrợ đoọng ha pêê. N’đhơ bơơn zên căh vêy bấc ha dợ cơnh lâng p’niên nắc apêê bhui har, kiêng bhlầng”.

Pa ghít t’bọo bha ar gương ooy pr’đhang bhrợ cơnh ngôi sao, a moó Tuyến đoọng năl, zập c’moo a moó lâng ma nuýh đong cung đh’rứah bhrợ pr’đươi ch’ớh trung thu truyền thống, ha dợ c’moo đâu, ca coon a moó tu lalấh trơ vâng nắc muy a moó lêy bhrợ, vêy bêl a moó méh tước 11h ha dưm, p’loon bhrợ nắc vêy xang.

T’ngay đâu, lâng rau n’léh váih âng bấc rau ch’ớh t’mêê, laliêm, apêê conh căn p’niên câl ting cơnh ca coon k’dua tu cơnh đếêc căh vêy bấc ngai kiêng ch’ớh ty đanh cơnh lalăm a hay dzợ. Rau đâu nắc rau a moó Tuyến k’rang tợơ a hay.

Đhơ cơnh đếêc, a moó Tuyến cung pa zay pa choom rau laliêm cơnh ty đanh, pa căh đhị apêê pr’đươi ơy ta bhrợ têng lâng cram cr’đe. Lấh mơ bhrợ đèn cóh đong, a moó Tuyến cung ta luôn bơơn viện Bảo tàng dân tộc học cung cơnh apêê trường học k’dua pa choom apêê bhrợ tình nguyện lâng p’niên k’tưí cơnh bhrợ pr’đươi ch’ớh đhị zập g’lúh Trung thu. Nhật Anh, sinh viên trường Đại học Kinh tế Quốc dân – tình nguyện viên bơơn amoó Tuyến pa choom bhrợ pr’đươi ch’ớh Trung thu đoọng năl: “A cu cung kiêng bhrợ têng pr’đươi handmade lâng kiêng chếêc năl apêê pr’đươi ch’ớh ty đanh âng Việt Nam, tu cơnh đếêc nắc a cu lêy nâu đoo nắc muy bh’rợ pr’hay pa bhlầng. A cu căh bơơn chếêc năl ch’ớh ty đanh ha dang căh ting pấh apêê bh’rợ cơnh đâu”.

A moó Nguyễn Thị Tuyến, ma nuýh n’niên lâng pậ banh cóh vel bh’rợ bhrợ têng pr’đươi ch’ớh Trung thu ty đanh. A moó đớc cóh loom đay muy rau chắp kiêng pa bhlầng cơnh lâng pazêng pr’đươi ch’ớh ty đanh đơơng chr’nắp r’vai âng k’tiếc k’ruung hêê. Đh’rứah lâng đếêc nắc cung rau k’rang k’uôl âng ma nuýh nghệ nhân ooy đhr’năng bil pất pazêng chr’nắp laliêm ooy văn hoá. Lêy apêê p’niên pa ghít bhrợ têng đèn ông sao, tr’pang têy dzợ nhuum, bhrợ căh ơy ghít ha dợ cr’liêng mắt âng apêê nắc ang liêm rau chắp kiêng.

Cơnh đếêc, zập g’lúh Trung thu chô, vêy bấc ơl pr’đươi thu thu ta bhrợ cơnh liêm t’mêê, ha dợ a moó Tuyến cung pa zay bhrợ têng pazêng bệê đèn ông sao, đèn đhang tr’pai, đhang a xiu, đhang a chông, t’coóh tiến sỹ bha ar. A moó Tuyến dzợ pa zay zư đớc rau chr’nắp liêm âng pr’đươi ch’ớh ty đanh./.

Nguyễn Thị Tuyến- nghệ nhân cuối cùng

làm đèn Trung thu làng Hậu Ái

                                       CTV Yến Hoa

Mỗi dịp trung thu về, trẻ em đều háo hức với bánh nướng, bánh dẻo chuẩn bị mâm cỗ trông trăng và thứ không thể thiếu với các em là những món đồ chơi. Thế nhưng, ngày nay, sự xuất hiện của nhiều món đồ chơi điện tử đang làm mai một dần đồ chơi truyền thống như đèn ông sao, đèn kéo quân, đèn cá chép... Vậy, ai sẽ là người “thắp sáng” cho những cây đèn ông sao mỗi rằm tháng Tám, loại đồ chơi dân gian truyền thống mỗi dịp trung thu về.

Cứ mỗi độ Trung thu tới, ngôi nhà của gia đình cô Nguyễn Thị Tuyến ở làng Hậu Ái, xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội lại tất bật ngày đêm với những món đồ chơi dân gian, nào đèn ông sao, đèn con thỏ, con cá, con tôm, ông tiến sỹ giấy,…

Tất bật với công việc với những thanh tre nứa, giấy bóng kính, giấy màu đủ loại, cô Nguyễn Thị Tuyến vẫn niềm nở tiếp chuyện với chúng tôi. Ít ai còn nhớ ra người phụ nữ ngoài 50 tuổi này là nghệ nhân cuối cùng còn lưu giữ nghề làm đồ chơi dân gian tại làng Hậu Ái :“Thực ra là tôi chưa bỏ, suốt từ lúc ở với bố mẹ, bố mẹ là chủ chính thì mình là con mình phải làm phụ. Nhưng mà đến lúc tôi xây dựng gia đình cái là tôi chưa bỏ năm nào. Kể cả những cái lúc mà đi bán hàng chợ, mưa gió rồi là bán ế hàng hay là đắt hàng, chưa bỏ năm nào, nó là cái niềm đam mê của mình.”

Cô Tuyến chia sẻ, nghề của cô cũng có mùa vụ, cô bắt đầu làm từ cuối tháng 5 âm lịch. Làm đồ chơi dân gian là một nghề thủ công đòi hỏi cần có sự tỉ mỉ, mất nhiều thời gian, lại không có người làm nên phải chuẩn bị từ sớm và hết rằm tháng 8 cũng là hết mùa Trung thu, khi đó gia đình cô mới được nghỉ ngơi.

Để làm được một chiếc đèn ông sao cỡ nhỏ, trung bình cô Tuyến dành ra khoảng nửa tiếng và với một người bình thường sẽ là 2 đến 3 tiếng. Từ công đoạn vót tre, tạo khung cho tới dán giấy bóng kính và trang trí. Dành nhiều thời gian lại phải cẩn thận, nắn nót từng chút một nhưng mỗi thành phẩm cô Tuyến bán ra với giá rất rẻ, riêng nguyên liệu là 25.000 đồng còn đối với một cây đèn ông sao hoàn thiện cũng chỉ có giá 30.000 đồng. Thêm công làm nhưng cô Tuyến cũng chỉ thêm được số tiền ít ỏi là 5.000 đồng. Ấy vậy mà cô Nguyễn Thị Tuyến đã duy trì công việc này trong suốt hơn 40 năm qua: “Mỗi mùa Trung thu đến cũng có thể do chính bản thân tôi cũng yêu trẻ và cũng muốn giữ lại cái nghề dân gian nên là không hiểu sao sắp đến mùa Trung thu là nó lại thôi thúc bản thân tôi, xung quanh tôi ở cũng có nhiều hộ gia đình vẫn muốn mua những sản phẩm gia đình tôi làm nên tôi cũng vẫn làm. Tuy rằng không được nhiều, nhưng nó cũng vui đối với các cháu.”

Cẩn thận gắn từng mảnh giấy bóng kính lên chiếc khung hình ngôi sao, cô Tuyến cho hay mọi năm, cô và cả gia đình vẫn cùng nhau làm các món đồ chơi trung thu truyền thống, nhưng năm nay, các con cô vì bận bịu công việc nên cô lại lọ mọ một mình, có hôm cô thức tới 11h đêm để làm cố cho xong.

Ngày nay, với sự xuất hiện của các món đồ chơi ngoại nhập nhiều mẫu mã bắt mắt, các phụ huynh cũng vì chiều con mà không còn đề cao đồ chơi dân gian như trước đây. Đó là nỗi trăn trở bấy lâu nay của cô Tuyến.

Thế nhưng, chưa bao giờ cô Tuyến thôi nuôi hi vọng truyền lại nét đẹp truyền thống dân tộc qua những món đồ chơi bằng tre nứa. Ngoài việc làm đèn tại nhà, cô Tuyến vẫn hay được viện Bảo tàng dân tộc học cũng như các trường học mời về để hướng dẫn các tình nguyện viên và các em nhỏ cách làm đồ chơi truyền thống mỗi dịp Trung thu. Nhật Anh, sinh viên trường Đại học Kinh tế Quốc dân – tình nguyện viên được cô Tuyến hướng dẫn làm đồ chơi trung thu truyền thống cho hay: “Thực ra em cũng rất thích làm đồ handmade và cũng muốn tìm hiểu về những cái đồ chơi truyền thống của Việt Nam nên là em thấy đây là một chương trình rất là hay. Chưa bao giờ em được tìm hiểu về đồ chơi dân gian nếu mà không tham gia những cái hoạt động như thế này.”

Cô Nguyễn Thị Tuyến, người phụ nữ được sinh ra và lớn lên trong chiếc nôi của làng nghề làm đồ chơi trung thu truyền thống. Cô mang trong mình đam mê và ấp ủ một tình yêu da diết với những món đồ chơi đơn sơ, mộc mạc nhưng lại mang đậm cái hồn nước nhà. Bên cạnh đó cũng là nỗi lo lắng, trăn trở của người nghệ nhân về sự mai một của những nét đẹp mang giá trị văn hóa. Nhìn những đứa trẻ chăm chú làm đèn ông sao, bàn tay non nớt, vụng về nhưng đôi mắt lại tràn đầy sự háo hức, niềm vui trẻ thơ.

Cứ vậy, mỗi năm trung thu về, lại có biết bao nhiêu món đồ chơi hiện đại, hấp dẫn ra đời, nhưng cô Tuyến vẫn miệt mài với những cây đèn ông sao, những cây đèn con thỏ, con cá, con tôm, ông tiến sỹ giấy. Cô Tuyến vẫn miệt mài với hành trình lưu giữ và truyền lại giá trị, ý nghĩa của đồ chơi dân gian./.