Xay moon đắh đhr’năng tước lâng bh’rợ bhrợ têng báo, nhà báo Phan Quang pa hay tước boóp p’rá bấc ngai năl tợơ lang a hay đăh tr’bơơn tr’pay díc điêl lâng muy cha nắc n’đil c’mor, nắc đoo “a mế a ma k’dua đớp đhị ngai  nắc đớp đhị đấy”.

Đhị đâu đanh 70 c’moo, xọoc pa bhrợ đhị chiến trường 3 tỉnh Bình-Trị-Thiên crêê a rọp Pháp pay ặt, t’coóh bơơn cấp piing đoọng ặt cóh zr’lụ tự do học cớ, ra văng glúh ooy k’tiếc k’ruung lơơng học đại  học lâng lấh đại học, ting cơnh c’lâng xa nay âng Đảng lâng Nhà nước hêê lalăm đếêc nắc pa choom cán bộ đanh đươnh. Đhơ cơnh đếêc, nắc bêl đếêc tu báo Cứu quốc xuất bản zập t’ngay đhị Liên khu 4 xoọc căh zập ma nuýh bhrợ, tổ chức quyết định k’dua Phan Quang lướt bhrợ  báo. Phan Quang bêl bhrợ têng cơnh k’dua âng tổ chức lâng bhrợ báo tợơ đếêc tước bêl đhêy hưu. Lalăm, t’tun nắc 57 c’moo, 8 c’xêê, nhà báo Phan Quang xay moon.

Nắc tợơ ơy chô đhêy hưu, nhà báo Phan Quang dzợ pa zay xrắ. Bơr pêê zệt c’moo đâu, zập đoo c’moo t’coóh cung xuất bản pêê, puôn cuốn sách, t’coóh dzợ xrặ báo, dzợ ting pấh bấc bh’rợ chính trị-văn hoá, báo chí âng k’tiếc k’ruung…

Phan Quang vêy đợ sách báo, văn chương bấc pa bhlầng hắt ngai vêy cơnh a đoo. T’coóh choom xrặ bấc cơnh xa nay t’ruíh âng báo chí, văn học ga mắc k’tứi, tợơ xã luận, chuyên luận, tiểu luận, bình luận, phóng sự, điều tra, tuỳ bút, bút ký, chân dung, khảo luận… tước dịch thuật. Tác phẩm âng t’coóh nắc k’rong pazêng rau liêm choom bhlầng tợơ đhr’năng chếêc năl k’rong đớc lâng xrặ bhrợ, tợơ apêê cr’chăl t’coóh bhrợ báo: Cứu Quốc, Nhân Dân, Đài P’rá Việt Nam tước bêl t’coóh bhrợ Thứ trưởng Bộ Thông tin, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, đại biểu Quốc hội… zập ngai vêy boóp p’rá lalay âng đay  đăh xa nay t’ruíh cơnh nắc muy tác phẩm báo chí pr’hay, lâng bhrợ têng cơnh ooy đoọng vêy tác phẩm báo chí pr’hay. Lâng nhà báo Phan Quang, muy tác phẩm báo chí pr’hay nắc “nhâm, crêê, đấh, pr’hay”.

 Nhà báo Phan Quang moon: “lêy đoọng crêê, nắc rau a đay xay moon đoọng ha pân lơơng ting năl, ghít nắc lâng apêê đọc báo, pr’zợc xợơng đài, lêy tivi zêng lâng pr’zợc âng đay dzợ, nắc lêy la lua ta níh, pa căh nhâm crêê rau lalua ta níh nắc đoo.

Đhơ cơnh đếêc, rau nhâm crêê nắc đoo nắc bhrợ têng liêm cơnh kiêng âng đhanuôr, âng k’tiếc k’ruung zập bêl, zập đhị. A hêê xrặ ooy muy tu bhiệc k’chệêt ma nuýh cr’pân bhlầng, a hêê xrắ rau căh liêm ta níh cóh pr’ặt tr’mông âng muy “ngôi sao”, a hêê xrặ ooy pr’ặt tr’mông âng muy cha nắc lơơng ha dợ ma nuýh đếêc căh đoong, n’đhơ zập rau ahêê xrặ crêê, cơnh đếêc nắc hau ng’đươi? Lấh mơ đếêc nắc bhrợ têng cơnh ooy pazêng bh’rợ căh liêm ta níh cóh pr’ặt tr’mông ha dợ  bhrợ lết zêng đăh pháp luật. Nhà báo oó lalấh kiêng pa căh rau bh’rợ “k’juột lêy xợơng”.

          Pêê nắc lêy đoọng đấh, tu muy rau xa nay zập ngai ơy năl lứch a đay ha dợ xay moon, nắc ma nuýh k’rang tước căh dzợ bấc. Đhơ cơnh đếêc, tu pa đấh ha dợ căh lêy cha mệêt đoọng ghít nắc rau đa đấh nắc đoo nắc căh liêm choom, vêy bêl bhrợ lết váih rau căh liêm ngân bhlầng. Bhrợ pa đấh đhơ cơnh đhơ kị nắc bhrợ a hêê căh dzợ liêm ta níh, bhrợ lết xa nay liêm choom âng báo chí, bhrợ lết xa nay pháp luật.

X’rịa, xrặ báo lêy đoọng pr’hay. Moon cơnh boóp p’too âng Bác Hồ nắc “xrặ vêy pr’hay nắc pân lơơng vêy đọc”.

Nắc muy nhà báo bhriêl choom cóh lấh 20 c’moo hay, bhrợ têng đoọng ha k’tiếc k’ruung, rau chắp kiêng bhlầng cóh bh’rợ bhrợ báo âng t’coóh Phan Quang kiêng xay moon tước apêê lang t’tun nắc, lâng muy cha nắc cán bộ, pa bhlầng lâng ma nuýh chắp kiêng bh’rợ xrặ, nắc pa zay lứch c’rơ âng đay bhrợ têng bh’rợ âng cơ quan, tổ chức xoọc kiêng dua a đay bhrợ têng, oó đớc rau rơơm kiêng âng c’la đay ha dợ pa chắp bhrợ. T’coóh Phan Quang xay moon: “Bêl a đay ơy vêy loom liêm lâng đhanuôr, pa zay bhrợ têng z’lấh k’đháp k’ra, pa zay học tập, nắc a đay bơơn chroi k’rong pazêng c’rơ n’đhơ căh pậ ga mắc ooy bh’rợ âng k’tiếc k’ruung, ha dợ nắc zập đoọng ha muy lang ma nuýh”.

          Lang t’coóh ơy ma mông 90 c’moo, 70 c’moo pa bhrợ ta têng, ha dợ nhà báo Phan Quang moon,  ađoo nắc doó vêy chợơ n’hau cóh pr’ặt tr’mông đay. Zập ngai ma mông cung vêy rau pa chắp. Ha dợ lâng nhà báo Phan Quang, rau k’rang  ta luôn ặt váih nắc a đoo căh zập t’ngay c’xêê. T’coóh pa prá: “Bh’rợ nắc h’lệêng lâng bấc, vêy bêl muy chu bhrợ têng bấc rau bh’rợ, tu cơnh đếêc nắc bhrợ têng căh lấh liêm cơnh a đay rơơm kiêng. Nắc cơnh, t’coóh kiêng lướt bấc đhị dzợ đoọng bơơn chếêc năl, bơơn pa choom bấc lấh mơ, bấc cr’chăl đoọng bhrợ rau bh’rợ âng đay kiêng bhrợ mr’cơnh lâng bhrợ báo. Đhơ cơnh đếêc, lang ma nuýh cung vêy cr’chăl, t’ngay c’xêê zập bêl cung căh zập, buôn prá cơnh muy cha nắc pr’zợc nắc nhà thơ ơy xay moon lâng a cu: “Bêl năl a đay căh dzợ p’niên nắc a hêê t’coóh ặ! Rau chr’nắp ngoọ căh chr’nắp nắc lêy rau dơ chr’nắp  bhlầng!”./.

Nhà báo Phan Quang: Tuổi 90 vẫn muốn đi nhiều, học nhiều

 PV Hà Phương

91 năm tuổi đời, nhà báo Phan Quang đã có 71 năm cống hiến cho sự nghiệp báo chí cách mạng. Ở cái tuổi xưa nay hiếm, ông vẫn không ngừng nghiên cứu, ghi chép, sáng tác. Các thế hệ làm báo nể trọng Phan Quang ở lòng yêu nghề, năng lực nổi trội, bản lĩnh vững vàng, dường như chưa lúc nào ông ngơi nghỉ việc đi, đọc, viết. Viết báo từ năm 20 tuổi, đến nay ở độ tuổi 90, ngòi bút của ông vẫn còn sung sức.

Chia sẻ về cái duyên đến với nghề báo, nhà báo Phan Quang nhắc đến câu phương ngôn quen thuộc trong dân gian ta xưa mỗi lần nói chuyện hôn nhân đối với một người con gái, đó là “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”.

Cách đây hơn 70 năm, khi đang công tác tại chiến trường 3 tỉnh Bình - Trị - Thiên tạm thời bị quân Pháp chiếm, ông được cấp trên cho ra vùng tự do học tiếp, chuẩn bị ra nước ngoài học đại học và sau đại học, theo chủ trương của Đảng và Nhà nước ta hồi đó là đào tạo cán bộ lâu dài. Tuy nhiên lúc ấy do báo Cứu quốc xuất bản hàng ngày tại Liên khu 4 đang thiếu người làm, tổ chức quyết định cử Phan Quang đi làm báo. Phan Quang khi đã chấp hành sự phân công của tổ chức, và làm báo từ đó cho đến khi nghỉ hưu. “Trước sau “là 57 năm, 8 tháng” như ghi trong Sổ bảo hiểm xã hội khi cầm quyết định hưu trí trên tay”, nhà báo Phan Quang chia sẻ.

Thế nhưng, sau khi về hưu, nhà báo Phan Quang vẫn miệt mài viết lách. Vài chục năm nay, năm nào ông cũng xuất bản đều đặn mỗi năm ba bốn cuốn sách, ông vẫn viết báo, vẫn tham gia nhiều sự kiện chính trị - văn hóa, báo chí của đất nước...

Phan Quang có một khối lượng sách báo, văn chương… khổng lồ, ít ai sánh được. Ông thử sức qua mọi loại bài vở của các thể tài, thể loại báo chí, văn học lớn nhỏ, từ xã luận, chuyên luận, tiểu luận, bình luận, phóng sự, điều tra, tuỳ bút, bút ký, hồi ký, chân dung, khảo luận… đến dịch thuật. Tác phẩm của ông là kết tinh của một quá trình tích lũy vốn sống sâu dày, từ thời ông làm các báo: Cứu Quốc, Nhân Dân, Đài Tiếng nói Việt Nam đến khi ông đảm đương công việc Thứ trưởng Bộ Thông tin, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, đại biểu Quốc hội… Mỗi người có quan niệm của mình về câu chuyện thế nào là một tác phẩm báo chí hay, và làm thế nào để có tác phẩm báo chí hay. Với nhà báo Phan Quang, một tác phẩm báo chí hay phải “đúng, trúng, nhanh, hay”.

Nhà báo Phan Quang nói: “Phải đúng, tức là cái mình thông tin, chia sẻ với công chúng, cụ thể là với bạn đọc, bạn nghe và xem Đài, và cả với bạn bè của mình nữa, phải chân thực, thể hiện đúng bản chất của sự thật.

Tuy nhiên, cái đúng ấy còn phải trúng, tức là đáp ứng trúng nhu cầu của nhân dân, của đất nước từng lúc từng nơi. Ta viết về một vụ giết người ghê rợn, ta viết về cuộc đời riêng bê bối của một “ngôi sao”, ta viết về đời sống riêng tư của người khác mà không được người ấy cho phép trước, dù mọi chi tiết ta viết ra chi ly đều đúng sự thật, nhưng đúng như vậy phỏng có ích gì? Hơn thế làm như thế không những vi phạm đạo đức mà còn vi phạm cả pháp luật. Nhà báo không nên quá đam mê những câu chuyện “giật gân”.

Ba là phải nhanh, vì một thông tin mọi người đã biết hết cả rồi ta mới thông tin, thì rất ít người quan tâm. Tuy vậy, vì vội, vì nhanh mà thiếu kiểm tra, thiếu cân nhắc, thì cái nhanh ấy sẽ vô bổ, thậm chí có khi mắc sai lầm gây hậu quả khôn lường. Nhanh vô lối, nhanh với bất cứ giá nào, có thể vô tình làm cho ta vi phạm đạo đức báo chí, thậm chí vi phạm pháp luật.

Cuối cùng, viết báo phải hay. Nói theo lời dạy của Bác Hồ là Viết có hay, người ta mới đọc”.

Là một nhà báo xuất sắc qua hai thế kỷ phụng sự Tổ quốc, điều tâm huyết nhất trong sự nghiệp làm báo mà Phan Quang muốn nhắn nhủ đến thế hệ sau, đó là, đối với một cán bộ, đặc biệt đối với người say mê nghề viết, hãy cố gắng làm hết mình công việc cơ quan, tổ chức đang cần mình làm, chớ đặt ham muốn cá nhân lên trên những cái đó. “Một khi ta đã có tấm lòng đối với nhân dân, có quyết tâm vượt khó, cố gắng học tập không ngừng, ta sẽ góp phần dù nhỏ bé vào sự nghiệp của dân tộc, tôi nghĩ thế là tạm đủ cho một đời người”, nhà báo Phan Quang chia sẻ.

90 tuổi đời, 70 tuổi nghề, nhưng nhà báo Phan Quang cho biết, ông chưa hề tiếc nuối bất cứ điều gì trong cuộc đời mình. Lẽ đương nhiên đời của bất kỳ ai cũng có trăn trở. Đối với nhà báo Phan Quang, nỗi băn khoăn thường trực là hầu như lúc nào mình cũng thiếu thời gian. Ông tâm sự: “Công việc thì nặng và nhiều, có nhiều khi trong cùng một lúc phải gánh vác nhiều trách nhiệm, do đó không thể làm được tốt như mình hằng mong muốn. Chẳng hạn, tôi muốn được đi nhiều hơn để có thêm trải nghiệm, được học tập nhiều hơn để nâng cao hiểu biết, có nhiều thời gian hơn nữa để có thể thoải mái làm thêm những việc khác mà mình yêu thích không kém nghề báo. Tuy nhiên, đời người có hạn, thời gian bao giờ cũng không đủ, hay nói như một người bạn là nhà thơ từng chia sẻ tâm sự với tôi: Khi ta biết mình không còn trẻ thì ta đã già rồi! Cái chân lý rẻ tiền ấy mà lại là chân lý!”./.