PV: A moó da dêr! Lêy cớ  c’năt c’lâng 5 c’moo ha nua, apêê cr’liêng xa nay coh râu T’bhlâng âng Đại hội Đại biểu âng apêê acoon coh tỉnh Quảng Nam g’luh 2 bơơn xay ng’cơnh ooy? Pr’dưr pr’dzoọng vel bhươl da ding ca coong vêy râu tr’xăl t’mêê?

Lê Thị Thủy: Zr’lụ đha nuôr acoon coh da ding ca coong tỉnh Quảng Nam vêy bâc râu tr’xăl. Đha nuôr acoon coh âi t’bhlâng bhrợ  pa dưr pr’loọng công cơnh pr’ăt tr’mông văn hóa coh zr’lụ đha nuôr ăt ma mông. Xoọc đâu, muy bơr vel đong, vêy bâc pr’đơợ n’đăh  du lịch công xoọc r’dợ dưr váih đợ apêê zr’lụ du lịch, c’la ma nưih đha nuôr âi c’năl coh bh’rớ pa dưr c’leh văn hóa acoon coh âng vel đong đay. Lấh đhị đêêc, đha nuôr âi pa zum têy chroi c’rơ bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê. Coh 5 c’moo ha nua, vêy đợ vel bhươl t’mêê la lua liêm choom. Pa đhang moon conh chr’val A Nông, chr’val Lăng âng chr’hoong Tây Giang; chr’val Ba, chr’hoong Đông Giang căh cậ năc Trà Dương, chr’hoong Bắc Trà My. Lâh đhị đêêc, đha nuôr acoon coh vêy đợ bh’nơơn ga măc chr’năp ting pâh đh’rưah lâng chính quyền coh xa nay pa xiêr đha rựt nhâm mâng, khuyến học, khuyến tài, zư lêy an ninh trật đhị vel đong. Pa bhlâng, bh’rợ âng t’cooh vel đong, đợ ma nưih vêy chr’năp đhị vel đong  bơơn pa dưr ghit, đha nuôr vêy ma năl coh bhrợ cha, bhrợ pa dưr pr’loọng đong văn hóa, vel bhươl văn hóa.

PV: Quy luật âng râu pa dưr, năc buôn bhrợ t’bil cruung k’tiêc, bâc hăt năc công bhrợ cr’đơơng tươc văn hóa âng đha nuôr vel. Tỉnh Quảng Nam âi bhrợ n’hâu đoọng bhrợ t’mơ bhlưa pa dưr lâng zư đớc, a moó?

Lê Thị Thủy: Lâh đhị râu liêm choom âng râu pa dưr năc công dzợ vêy đhr’năng đha đhâm c’mâr xoọc đâu căh lâh kiêng k’rang tươc n’đăh zư đơc c’leh liêm. Đha đhâm c’mâr kiêng châc t’bơơn năl râu t’mêê coh pr’ăt tr’mông. Vêy bâc a đhi vêy cơnh âi lâh t’bil lơi c’leh liêm âng đay, bhrợ ha c’leh liêm âng đha nuôr vêy đhị r’dợ bil pật. N’đhang a cu moon, râu đêêc năc vêy choom bhrợ bhr’lậ, tu xoọc đâu tỉnh công vêy bâc chủ trương ga măc đoọng zư đớc c’leh văn hóa. Lâng pa bhlâng năc vêy vaih c’leh liêm cơnh cơnh 2014, Bộ Văn hóa- Thể thao lâng Du lịch xay moon tân tung da dă, bhrợ bh’nooch, prá pr’ma âng ma nưih Cơ Tu, taanh a din âng ma nứih Cơ Tu, c’bhuh Gu âng đha nuôr Cor coh Bắc Trà My. Xoọc đâu, apêê chr’hoong da ding ca coong cơnh Đông Giang, Tây Giang âi bhrợ t’vaih đợ Câu lạc bộ k’rong apêê pr’múa tân tung da dă ha pêê a đhi học siinh, pa choom đoọng cớ bh’rợ prá pr’ma, bhrợ bh’noóch ha đha nuôr acoon coh, pa bhlâng năc coh đha đhâm xa dơơr.

PV: Chủ trương ra pặ cớ zr’lụ đha nuôr ặt ma mông đha nuôr acoon coh coh Quảng Nam năc đoọng bhrợ pa dưr bh’rợ tr’nêng, zư đơc lâng pa dưr apêê chr’năp văn hóa ty đanh âng zr’lụ đha nuôr acoon coh, n’đhang lêy cơnh lơơng cậ nắc vêy bhrợ t’bil căh cậ tr’xăl đợ vel bhươl ty đang toợ a hay. Ng’cơnh a nhi lêy râu n’đăh đâu?

Lê Thị Thủy: Xoọc đâu bh’rợ ra pặ cớ đhị đha nuôr ăt ma mông ting Nghị quyết 12 âng Hội đồng Nhân dân tỉnh la lua năc công bhrợ bhr’lậ bâc râu. Tu moon la lua, râu âng đha nuôr kiêng năc yêm têêm đhị ăt mông, đhị bhrợ têng. N’đhang năc xoọc đâu, đha nuôr ặt coh đhr’năng vêy đhr’năng hr’lang hr’câh pa bhlâng dal. Vêy bâc zr’lụ xooc đâu đha nuôr la lâh bâc, căh vêy đhị ăt ma mông. Tu cơnh đêêc choom bhrợ t’bhưah zr’lụ đha nuôr ăt, k’đhơợng nhâm điện, đac, k’tiêc pa bhrợ. Năc choom quy hoạch cớ ting c’lâng quy hoạch bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê.

PV: T’mêê ha nua bâc vel đong da ding ca coong t’đang t’pâh apêê dự án ga măc k’rong bhrợ ooy đâu. Đha nuôr k’rang k’pân năc vêy buôn bil crâng. Cơnh đêêc, tỉnh Quảng Nam vêy vaiih đợ c’lâng bh’rợ ng’cơnh ooy, ha moó?

Lê Thị Thủy: Da ding ca coong Quảng Nam bâc đhị vêy pr’đơợ pa dưr du lịch. N’đhang ting pr’chăp âng bh’cộ tỉnh Quảng Nam, pa dưr du lịch choom k’đhơợng nhâm zư liêm crâng a bhuy. Tu pa dưr du lịch năc pa hư crâng a bhuy năc căh choom moon năc du lịch. Apêê đoo tươc lâng du lịch da ding ca coong căh vêy đoọng leey công trình ga măc ga mai. Tu cơnh đêêc, râu n’đăh bil bal ooy crâng acu pa chăp doó vêy lâh bâc.

Ớ chăp hơnh a moó!

Phát triển gắn với bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống

của đồng bào dân tộc thiểu số ở Quảng Nam

       Tỉnh Quảng Nam hiện có 37 dân tộc thiểu số sống ở 13 huyện, thành phố trong tỉnh. Trong đó, tập trung chủ yếu ở 6 huyện miền núi cao là Nam Trà My, Bắc Trà My, Đông Giang, Tây Giang, Nam Giang và Phước Sơn. Địa bàn sinh sống của đồng bào chủ yếu dọc các dãy núi cao, khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa. Đây cũng là địa bàn có nhiều tiềm năng, lợi thế về lâm nghiệp, khoáng sản, thủy điện, du lịch và là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về chính trị, kinh tế, an ninh, quốc phòng và môi trường sinh thái. Đã có rất nhiều chương trình, dự án đầu tư vào vùng này để xóa đói, giảm nghèo, nâng cao thu nhập cho bà con cũng như bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào. Hoài Nam, PV Đài TNVN có cuộc trao đổi với bà Lê Thị Thủy, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam nhân Đại hội Đại biểu các dân tộc thiểu số tỉnh lần thứ 3 năm 2019.

  Phóng viên: Thưa bà! Nhìn lại chặng đường 5 năm qua, các nội dung trong Quyết tâm thư của Đại hội Đại biểu các dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Nam lần thứ 2 được triển khai như thế nào? Bộ mặt nông thôn miền núi có gì sự khởi sắc ?

Bà Lê Thị Thủy, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam: Vùng đồng bào dân tộc miền núi ở tỉnh Quảng Nam có nhiều đổi thay. Đồng bào dân tộc thiểu số đã nỗ lực xây dựng đời sống gia đình cũng như đời sống văn hóa ở khu dân cư. Hiện nay, một số địa phương có những tiềm năng về du lịch cũng đang dần dần hình thành nên những khu du lịch, bản thân người dân đã ý thức trong việc phát huy bản sắc văn hóa dân tộc của địa phương, cộng đồng mình. Bên cạnh đó, người dân đã chung tay góp sức xây dựng nông thôn mới. Trong 5 năm qua, có những thôn nông thôn mới, xã nông thôn mới nổi bật. Ví dụ như xã A Nông, xã Lăng của huyện Tây Giang; xã Ba, huyện Đông Giang hay là Trà Dương, huyện Bắc Trà My. Bên cạnh đó, đồng bào dân tộc thiểu số có những thành tích nổi bật tham gia cùng với chính quyền trong vấn đề giảm nghèo bền vững, khuyến học, khuyến tài, bảo vệ an ninh trật tự tại địa bàn. Đặc biệt, vai trò của già làng, những người có uy tín tại địa phương được phát huy rõ nét, người dân có ý thức trong làm ăn sinh sống, xây dựng gia đình văn hóa, thôn bản văn hóa.)

Phóng viên: Quy luật của sự vận động, phát triển là sẽ làm phá vỡ cảnh quan thiên nhiên, ít nhiều ảnh hưởng đến văn hóa của cộng đồng làng. Tỉnh Quảng Nam đã làm gì để cân bằng giữa phát triển với bảo tồn, thưa bà?

Bà Lê Thị Thủy, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam: Bên cạnh mặt tích cực của sự phát triển thì vẫn còn tình trạng thanh niên hiện nay không quan tâm đến vấn đề bảo tồn bản sắc. Thanh niên thích học hỏi những cái mới ngoài xã hội. Có những em có cảm giác đã phần nào đánh mất bản sắc của mình, làm cho bản sắc đồng bào có nơi dần mai một. Nhưng tôi tin rằng điều đó sẽ được khắc phục, bởi vì hiện nay tỉnh cũng đã có những chủ trương rất lớn để bảo tồn bản sắc văn hóa. Và đặc biệt có những tín hiệu vui như năm 2014, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận điệu múa tân tung da dá, hát lý, nói lý của người Cơ Tu, dệt thổ cẩm của người Cơ Tu, bộ Gu của đồng bào Cor ở Bắc Trà My. Hiện nay, các huyện miền núi như Đông Giang, Tây Giang đã thành lập những Câu lạc bộ tập những điệu múa tân tung da dá cho các em học sinh, truyền đạt lại những nói lý, hát lý cho đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là trong thanh thiếu niên.

        Phóng viên: Chủ trương bố trí, sắp xếp dân cư vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Quảng Nam nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của vùng đồng bào, nhưng mặt trái là sẽ làm mất hoặc “biến dạng” những ngôi làng truyền thống lâu đời. Bà thấy vấn đề này như thế nào?

       Bà Lê Thị Thủy, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam: Hiện nay vấn đề bố trí lại dân cư theo Nghị quyết 12 của Hội đồng Nhân dân tỉnh thực ra cũng không xáo trộn nhiều. Vì thực ra, cái mà đồng bào cần là ổn định về nơi ở, an cư mới lạc nghiệp. Chứ hiện nay, bà con ở những nơi có nguy cơ sạt lở rất cao. Có những khu vực hiện nay dân cư quá đông, không đảm bảo về nơi ở. Nên cần phải mở rộng khu dân cư ra, đảm bảo điện, nước, đất sản xuất. Cần phải quy hoạch lại theo hướng quy hoạch xây dựng nông thôn mới.

         Phóng viên: Vừa qua nhiều địa phương miền núi thu hút các dự án lớn đầu tư vào đây. Người dân lo ngại sẽ mất rừng. Thưa bà! Tỉnh Quảng Nam đã có những tính toán như thế nào ?

       Bà Lê Thị Thủy, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam: Miền núi Quảng Nam nhiều nơi có tiềm năng phát triển du lịch. Nhưng theo quan điểm của lãnh đạo tỉnh Quảng Nam, phát triển du lịch phải bảo toàn rừng tự nhiên. Bởi phát triển du lịch mà phá rừng tự nhiên thì không thể gọi là du lịch được. Người ta đến với du lịch miền núi không phải để nhìn những công trình đồ sộ. Cho nên, vấn đề thiệt hại về rừng tôi nghĩ không nhiều lắm.)

                Phóng viên: Xin cảm ơn bà!