Ha dưm tơợp c’xêê 3, coh đhr’nong đong bhưah căh mặ 10m2 âng đong I’ih a mí Sia, đhị  vel Kniết, chr’val Ea Ktur, chr’hoong Cư Kuin, tỉnh Đắk Lăk, 3 cha nắc tớt ih đoọng loon mơ apêê k’dua. A moó H’Trim Êban (amí Đuêm) đoọng năl, 30 n’đooh nâu vêy muy nhà hàng buôn bhrợ bhiệc xay xơ k’dua bhrợ xa nập đoọng ha pêê nhân viên. A dooh lâng n’đooh pr’họom tăm, đhị tuôr, têy lâng mị đăh bhlưa a dooh nắc pay cha cách a din âng ma nuyh Êđê đoọng ih pa chăm. A moó H’Trim truih, k’nặ 3 c’moo hay, tợơ bh’rợ p’loon ih bêl ha dưm, a moó nắc ơy vêy pa xoọng bh’nơơn bh’rợ đoọng k’rang pa dưr tr’mông tr’meh pr’loọng đong: “Zập c’xêê cung vêy 3 ức đồng, nắc lêy bhrợ đhị ha dưm, ha dợ bhrợ zêng lâng t’ngay nắc chr’năp lalay. C’la cu nắc cung k’đhap k’ra, căh vêy k’tiếc bhrợ têng cha tu cơnh đếêc nắc lêy lướt bhrợ thuê. Ha dưm nắc a cu p’loon tước đâu đoọng ih bhrợ. Đươi cơnh đếêc cung vêy pa xoọng bh’rợ bêl ha dưm đoọng bơơn bh’nơơn pa xoọng k’rang pr’loọng đong.”

Apêê c’moo hay, bh’rợ âng đong I’ih a mí Sia ơy t’vaih bhiệc bhrợ tệêm ngăn đoọng ha nghệ nhân taanh a din đhị v el Kniết lâng apêê vel đăn đếêc. Đợ t’mooi k’dua bhrợ ting bấc, bhiệc đươi dua p’leh cha cách a din Êđê taanh lâng têy cung ting bấc. Pa căn H Djưm Niê, nâu kêi nắc ơy lâh 70 c’moo lang ma mông, đhị vel Jung A, chr’val Ea Ktur, chr’hoong Cư Kuin đoọng năl, tợơ bêl bơơn choom taanh tước nâu kêi, căh bêl vêy taanh bấc mơ đâu: “Bơr c’moo chô ooy đâu nắc a cu muy taanh bhrợ mơ apêê k’đươi âng a moó H Ler, tu vêy ta k’đươi ta luôn. Cơnh coh pr’loọng đong zi nắc vêy 3 cha nắc doó trơ, nâu kêi  vêy pa xoọng đhi ta léch dzợ cung ting pâh taanh. Lalăm a hay nắc vêy taanh cơnh đơn hàng đăh nguôi ha dợ nâu kêi nắc a cu k’rong taanh ting cơnh đơn coh vel a năm.”

 Pazêng pr’đhang thiết kế  bhrợ têng cơnh t’mêê, liêm cơnh xa nập lang nâu kêi cơnh xập đhị pa bhrợ, đầm xoè, váy maxi, váy xooi a xiu pa zưm t’bọo lâng rau laliêm âng a din bấc đhị. Chất liệu bhai thun gân, thu tăm xăl đoọng ha bhai taanh lâng têy truyền thống zooi đoọng xa nập buôn ta dzúa liêm, ma nuyh zập xợơng thoải mái. Pazêng rau liêm choom nâu ơy zooi đoọng xa nập âng đong I’ih Amí Sia ting bấc ma nuyh câl xập. Muy cha nắc buôn câl zập âng đong I’ih nâu, pa căn H’ Rum Byă, đhị chr’val Drai Bhăng, chr’hoong Cư Kuin tỉnh Đắk Lắk moon, rau pa zưm bhlưa bhai ih cơnh t’mêê lâng cha cách a din nắc ơy zooi đoọng pazêng xa nập xập nâu n’jưah zư liêm chr’năp âng xa nập, n’jưah buôn ng’xập: “Xa nập nâu vêy t’bọo cha cách a din đhị bhai a doóh t’mêê, xập liêm, xập doó xợơng puih bêl pleng p’răng cơnh lâng xập ih a din zêng. Xa np nâu choom xập đhị pazêng g’luh bhiệc bhan ga mắc cơnh bhiệc bhuôih ch’nang đác căh cợ apêê bhiệc bhan lơơng nắc a zi zêng xập xa nập nâu.”

A moó H’Ler Êban, c’la đong I’ih Amí Sia đoọng năl, xoọc tr’nợơp tợơ rau chăp kiêng a din, a moó nắc ơy ih apêê xa nập cơnh t’mêê vêy t’bọo cha cách a din đoọng xập. Pazêng pr’đhang nâu vêy bấc a đhi a moó kiêng pay xập. Tợơ đếêc, a moó chếêc lêy c’lâng pa dưr, n’jưah t’vaih bh’nơơn bh’rợ đoọng ha pr’loọng đong, cung nắc cơnh đoọng pa căh pazêng chr’năp liêm đăh pô x’xrắ, xa nập ty đanh âng acoon coh đay.

Tợơ c’moo 2017, amí Sia nắc tợơpa câl xa nập ih tợơ t’la a din coh mạng xã hội Facebook lâng Zalo. Pazêng xa nập ih cơnh t’mêê nâu bơơn bấc ngai apêê coh tỉnh lâng tỉnh lơơng k’dua ih bhrợ. Vêy ngai nắc tợơ k’tiếc k’ruung lơơng cơnh Úc, Mỹ. Xọoc đâu, zập đoo t’ngay a moó cung vêy ma nuyh tước k’dua ih, vêy đoo cr’chăl lalâh bấc ma nuyh k’dua nắc căh loon ih. K’dâng zập c’xêê pa câl 30-40 bộ xa nập, lâng chr’năp tợơ 400- 1 ức đồng zập bộ.

A moó H’Ler Êban xay moon, bh’rợ bha lầng nắc Phó trưởng Ban dân tộc-HĐND tỉnh Đắk Lắk trơ vâng pa bhlầng. A moó nắc p’loon đhị ha dưm lâng pazêng t’ngay đhêy đoọng đh’rưah lâng apêê ih bhrợ. A moÓ kiêng đong may âng đay vêy bấc cơnh thiết kế t’mêê đoọng t’bhlầng c’rơ đươi dua, pa căh bấc chr’năp liêm âng a din coh xa nập xập đoong pa đăn lâh mơ lâng pr’ặt tr’mông lang nâu kêi: “Cu pa chăp lêy đong I’ih nắc pa tệêt lâng apêê nghệ nhân lâng ma nuyh câl xập, tu cơnh đếêc nắc rơơm coh ha y nắc căh muy pa đhêy đhị xa nập a din Êđê ih cơnh t’mêê  nắc ta bhưah, t’bấc lâh mơ bhiệc t’bọo cha cách đhị xa nập cơnh áo dài cung nắc cơnh t’vaih rau chr’năp liêm lalay. Ha dang pa dưr, t’bấc apêê đơn hàng ih áo dài nắc pa xoọng apêê nghệ nhân vêy bh’rợ đoọng t’bơơn bh’nơơn.”

Đh’rưah lâng bhiệc thiết kế lâng cắt ih xa nập, a moó H Ler Êban dzợ pa chăp tước nắc lêy bhrợ rau pa chăm xập t’bọo đh’rưah cơnh khăn choàng, bí, chr’đhung, k’xách, nịt…. bhrợ pr’đươi n’cir pa câl đoong ha t’mooi l’lêy. A moó rơơm, pazêng bh’nơơn bh’rợ nâu nắc chroi k’rong pa căh pazêng chr’năp liêm đăh văn hoá, xa nập xập ty đanh âng ma nuyh Êđê, chroi k’rong bhiệc zư lêy chr’năp văn hoá âng acoon coh./.

Nữ cán bộ Êđê đưa họa tiết thổ cẩm lên váy áo hiện đại

                                         PV H Xíu

Dù bận rộn với công việc của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lăk, nhưng với tâm huyết bảo tồn họa tiết thổ cẩm của dân tộc Êđê, chị H Ler Êban (tên thường gọi là amí Sia), đã dành nhiều thời gian tìm tòi, đưa hoa văn thổ cẩm lên trang phục cách tân. Họa tiết truyền thống kết hợp nổi bật trên trang phục hiện đại, cho giá trị sử dụng cao đồng thời tạo thêm thu nhập cho nhiều nghệ nhân và chị em phụ nữ người Êđê địa phương.

Buổi tối đầu tháng 3, trong căn phòng rộng chưa đầy 10 mét vuông của nhà may Amí Sia, ở buôn Kniết, xã Ea Ktur, huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk, 3 thợ may đang gấp rút ráp đồ cho kịp đơn hàng. Chị H Trim Êban (amí Đuêm), cho biết, 3 chục  bộ váy áo này được một nhà hàng tiệc cưới đặt làm đồng phục cho nhân viên. Áo và chân váy màu đen, trên phần cổ, tay áo và gấu váy được phối các họa tiết hoa văn thổ cẩm dệt tay của dân tộc Êđê. Chị H Trim kể, gần 3 năm qua, từ việc tranh thủ may đồ ở đây vào buổi tối, chị đã có thêm khoản thu nhập đáng kể để trang trải trong gia đình: “Mỗi tháng cũng được 3 triệu, đó là chỉ riêng vào buổi tối thôi còn nếu làm cả ban ngày thì giá khác. Bản thân tôi thì cũng khó khăn, không có đất đai sản xuất cho nên chỉ đi làm thuê. Buổi tối thì tôi tranh thủ đến đây làm may. Nhờ đó cũng có thêm công việc vào buổi tối để có thêm thu nhập xoay xở trong gia đình.”

Mấy năm qua, hoạt động của nhà may Amí Sia đã tạo việc làm ổn định cho nghệ nhân dệt thổ cẩm ở buôn Kniết và các buôn gần đó. Lượng khách đặt hàng ngày càng nhiều, nhu cầu sử dụng họa tiết thổ cẩm Ê đê dệt bằng tay cũng ngày càng tăng. Bà H Djưm Niê (aduôn Y Nhen), nay đã ngoài 70 tuổi, ở buôn Jung A, xã Ea Ktur, huyện Cư Kuin cho biết, từ khi biết dệt đến giờ chưa khi nào bà dệt nhiều như hiện nay: “Hai năm trở lại đây thì tôi chỉ chuyên làm theo đơn hàng của chị H Ler thôi bởi vì đơn hàng được chị đặt liên tục. Như trong gia đình chúng tôi thì có ba người rồi, bữa nay có thêm cả người em út của tôi cũng tham gia dệt. Trước kia thì cũng có làm theo đơn đặt hàng bên ngoài nhưng nay thì chúng tôi tập trung làm theo đơn trong buôn thôi.”

Những mẫu thiết kế hiện đại, hợp thời trang như trang phục công sở, đầm xòe, váy maxi, váy đuôi cá phối hoa văn thổ cẩm ở nhiều vị trí tạo điểm nhấn nổi bật. Chất liệu vải thun gân, thun tăm thay thế cho vải dệt tay truyền thống giúp bộ trang phục có độ co giãn tốt, tạo sự thoải mái cho người mặc. Những ưu điểm này giúp cho trang phục của nhà may Amí Sia ngày càng được nhiều người ưa chuộng. Một khách hàng thường xuyên của nhà may, bà H Rum Byă (aduôn La Ra), ở xã Drai Bhăng, huyện Cư Kuin tỉnh Đắk Lắk cho rằng, sự kết hợp giữa vải cách tân với họa tiết thổ cẩm truyền thống đã giúp những bộ trang phục này vừa giữ được nét của bộ đồ Êđê gốc vừa dễ sử dụng: “Bộ trang phục này có sự kết hợp giữa những hoa văn thổ cẩm truyền thống và  chất liệu, kiểu may mới, mặc rất phù hợp, vừa người không quá nóng hay hầm, bí như đồ truyền thống. Bộ trang phục này thì có thể sử dụng được trong những dịp lễ lớn hay là các dịp như lễ cúng bến nước hay là các dịp lễ hội thì chúng tôi sẽ mặc đồ này.”

Chị H Ler Êban, chủ nhà may Amí Sia cho biết, ban đầu, từ sự yêu thích các họa tiết thổ cẩm, chị đã tự may các mẫu trang phục cách tân phối họa tiết để sử dụng. Những mẫu này sau đó được nhiều chị em thích thú và đặt hàng. Từ đó chị suy nghĩ tìm hướng phát triển, vừa tạo thêm thu nhập cho gia đình, cũng là cách để quảng bá, giới thiệu những nét độc đáo về hoa văn, trang phục truyền thống của dân tộc mình.

Từ năm 2017, Amí Sia bắt đầu đăng bán trang phục thêu thổ cẩm trên trang mạng xã hội Facebook và Zalo. Những bộ trang phục cách tân đã nhận được nhiều đơn hàng trong và ngoài tỉnh, thậm chí có cả những khách hàng là kiều bào ở Mỹ, Úc. Hiện tại, ngày nào chị cũng có khách đặt may, có những thời điểm đơn hàng dày đặc. Trung bình mỗi tháng nhà may bán ra 30 đến 40 bộ sản phẩm, với mức giá dao động từ 400 nghìn đồng đến một triệu đồng mỗi sản phẩm.

Chị H Ler Êban tâm sự, công việc chính là Phó trưởng Ban dân tộc - Hội đồng nhân dân tỉnh Đăk Lăk rất bận rộn. Chị phải tranh thủ thời gian vào các buổi tối và những ngày nghỉ để cùng may với nhân viên. Chị đang ấp ủ mong muốn mở rộng hoạt động của nhà may và thiết kế thêm nhiều mẫu trang phục mới để tăng khả năng ứng dụng, đưa những họa tiết hoa văn truyền thống đến gần hơn với đời sống hiện đại: “Tôi nghĩ rằng nhà may sẽ kết nối các nghệ nhân với khách hàng có nhu cầu cho nên tôi mong muốn sắp tới không chỉ dừng lại ở việc cách tân trang phục đồng bào Ê đê mà nếu có thể mở rộng dệt họa tiết hoa văn, phối được hoa văn trên áo dài cũng là tạo nên nét riêng. Nếu phát triển được các đơn hàng của các nhà may áo dài thì lúc đấy có thể tạo thêm cho nghệ nhân có việc làm thường xuyên để có thêm thu nhập.”

Cùng với việc thiết kế và cắt may trang phục, chị H Ler Êban còn suy nghĩ sẽ sản xuất các sản phẩm phụ kiện kèm theo như khăn choàng, ví, túi xách, đai thắt lưng… làm đồ lưu niệm để bán cho khách tham quan, du lịch. Chị hi vọng, những sản phẩm này sẽ góp phần quảng bá, giới thiệu những nét độc đáo về hoa văn, trang phục truyền thống của người Êđê, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc./.