Quảng Trị pazêng t’ngay c’xêê 7, pleng p’răng cơnhh đía óih. Tợơp ra diu nắc đhr’nong đong k’tứi âng a dếch Nguyễn Thị Diên đhị vel Cam Vũ, chr’val Cam Thủy, chr’hoong Cam Lộ “k’đấp k’tiing p’loọng”. Apêê cóh vel moon, nắc tước bha nụ ping xal liệt sỹ chr’val Cam Thuỷ bơơn lưm a déch cóh đếêc.

Tợơ đấh ra diu, a dếch Diên ơy xăl choom đác, clặ hương, críh príh pa liêm ping liệt sỹ, tưới n’loong ta chóh cóh zr’lụ ping xal liệt sỹ chr’val Cam Thuỷ. Pêê puôn zệt c’moo hay, n’đhơ ping xal ơy vêy muy cha nắc k’rang lêy lâng bơơn đớp zên ha dợ bh’rợ âng a dếch Diên cung mr’cơnh lâng ma nuýh k’rang zư lêy ping xal n’nặc. A dếch Diên năl lứch đhị 232 bệê ping liệt sỹ đhị bha nụ ping xal nâu: “Ha dưm bếch pa chắp xợơng, a đhi noo zr’nắh xr’dô ặt cóh m’pâng crâng ca coong, cha a vị p’niết. Bấc bêl ha ul cha, a rọp zêl prúh nắc bơr pêê t’ngay vêy bơơn cha ch’na Nâu kêi căh dzợ ma mông, ha dợ đay dzợ ma mông nắc pa chắp tước a pêê xợơng k’er pa bhlầng. Zập t’ngay tước k’rang lêy, bắt hương đoọng ha pêê. T’ngay tr’cuôl, t’ngay 1 âm nắc tước bắt hương đoọng ha đồng đội, pa chô dưm đoọng ha loom đay xợơng tệêm ngăn lấh cơnh lâng apêê đồng đội xoọc ặt bếch cóh ping xal.”

A dếch Nguyễn Thị Diên bêl a hay nắc du lịch chr’val Cam Thuỷ, chr’hoong Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị cóh pazêng c’moo tr’zêl trpanh lâng a rọp. T’ngay đếêc, a dếch nắc bhrợ y tá lâng ting pấh k’đơơng c’lâng đoọng ha bộ đội chiến đấu. Bấc chu a dếch k’nặ chệêt tu crêê đăh bom mìn âng a rọp. Đồng đội âng a dếch nắc r’dợ lơi a chắc đay, a dếch pr’đoọng dzợ bơơn ma mông tợơ lấh chiến tranh, a chắc crêê boọ chất độc da cam. K’tiếc k’ruung ơy tệêm ngăn, hoà bình, a dếch cung ma mông muy a đoo. A dếch Diên nắc ơy 75 c’moo, muy đăh mắt lấh pang căh dzợ choom lêy, ặt ma mông muy a đoo cóh đhr’nong đong liêm loom đoọng ha manuýh pa nar, căh mặt pa bhrợ ta têng. Pêê puôn zệt c’moo hay, muy a dếch nắc pa tệêt lâng bh’rợ k’rang lêy ping xal liệt sỹ. Mơ chu vêy rau pô laliêm, a dếch nắc đơơng chóh cóh ping xal. Nâu kêi, prang ping xal liệt sỹ chr’val Cam Thuỷ vêy muy pr’hoọm laliêm âng pô sò huyết bơơn ta chóh cóh ping liệt sỹ, bhrợ  váih rau lalay cơnh lâng ping xal cóh lơơng  đhị Quảng Trị. Pêê t’nơơm phượng bấc đoong, a xậ bấc vêy đh’ngợp mát l’thai cóh ping xal cung a dếch Diên chóh, k’rang lêy. T’coóh Lê Văn Tiềm, ma nuýh đương k’rang zư ping xal chr’val Cam Thủy trúih, n’đhơ chính quyền căh  vêy chroót zên ha dợ pêê puôn zệt c’moo đâu, pa căn Diên nắc lêy bhrợ đui cơnh bh’rợ âng muy cha nắc đương k’rang zư lêy ping xal: “A moó Diên ếêh rau ma nuýh đương zư lêy ping xal ha dợ a moó bhrợ têng liêm ta níh bhlầng. Căh vêy k’díc coon, muy a đoo ặt ma mông, bêl xợơng la ngúa nắc tước ping xal k’rang zư lêy. Lêy vêy rau pô laliêm nắc đơơng chóh cóh đâu, pa liêm pêê bệê ping. A cu lêy nắc muy rau chr’nắp  bh’rợ tợơ loom luônh âng a moó kiêng bhrợ.”

Tợơ bấc c’moo đâu, k’tiếc grơơ nhool Quảng Trị pa căh mặt âng đhanuôr prang k’tiếc k’ruung k’rang zư lêy 72 ping xal lâng k’nặ 60.000 bệê ping liệt sỹ. Ping xal n’đoo cung liêm sạch bơơn k’rang lêy ghít. Ma nuýh đong liệt sỹ, đồng đội mơ chu chô bắt hương nắc xợơng ngăn loom. T’coóh Nguyễn Mạnh Hùng, muy cựu chiến binh đhị Hà Nội xay moon: “Azi tước bắt  hương apêê Anh hung liệt sỹ, tước đhơ đhơ đoo ping xal lêy đồng đội âng zi nắc ngoọ cơnh apêê ra pặ ting n’juông liêm tíh, n’juông ga găn cơnh t’ngay lalăm đếêc. Zập đoo ping xal zêng liêm, t’viêng sạch lâng zêng vêy ma nuýh k’rang zư lêy ghít.”

Chô lưm lêy bha nụ ping xal liệt sỹ tỉnh Quảng Trị bêl hay tước t’ngay Thương binh liệt sỹ lêy ping xal n’đoo cung liêm sạch. Nắc c’rơ âng pazêng ma nuýh k’rang zư lêy cơnh pa căh Nguyễn Thị Diên  ặt đhị chr’val Cam Thủy, chr’hoong Cam Lộ ơy bhrợ đoọng ha pêê ping xal liệt sỹ ta luôn ngăn g’doóc hương./.

Nữ du kích năm xưa, thầm lặng chăm sóc nghĩa trang liệt sỹ

PV Đình Thiệu-VOV miền Trung

Tham gia du kích xã trong những năm chiến tranh ác liệt, bà may mắn sống sót sau cuộc chiến nhưng trong người bị nhiễm chất độc da cam. Suốt mấy chục năm nay, bà thầm lặng chăm sóc từng phần mộ ở Nghĩa trang liệt sỹ xã. Người làm quản trang không nhận một khoản tiền nào đó là bà Nguyễn Thị Diên, một nữ du kích năm xưa. Bây giờ, bà Diên đã 75 tuổi, sống ở thôn Cam Vũ, xã Cam Thủy, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị.

Quảng Trị những ngày tháng 7, trời nóng như đổ lửa. Mới sáng sớm mà căn nhà nhỏ của bà Nguyễn Thị Diên ở thôn Cam Vũ, xã Cam Thủy, huyện Cam Lộ “cửa đóng then cài”. Hàng xóm bảo, cứ đến Nghĩa trang Liệt sỹ xã Cam Thủy sẽ gặp bà ở đó.

Từ sáng sớm, bà Diên đã lo thay bát nước, cắm hương,sơn quét lại mộ phần liệt sỹ, tưới cây khuôn viên Nghĩa trang Liệt sỹ xã Cam Thủy. Suốt mấy chục năm qua, dù nghĩa trang này đã có một quản trang được trả tiền công chăm sóc nhưng công việc của bà Diên cũng không kém người quản trang kia. Bà Diên thuộc từng vị trí, tên tuổi 232 phần mộ liệt sỹ ở trong nghĩa trang này: “Đêm nằm suy nghĩ, anh em khi cực khổ chui giữa rừng rú, ăn cơm vắt. Nhiều lúc đói, bị càn là nhiều khi vài ba ngày mới có cơm ăn. Chừ hy sinh, còn mình được sống mà nghĩ thương họ. Hàng ngày lên chăm sóc, hương khói. Ngày Rằm, mồng Một là lên hương khói cho đồng đội, trả ơn họ để thỏa lòng của mình với các đồng đội, đồng chí của mình nằm ở nghĩa trang.”

Bà Nguyễn Thị Diên từng là nữ du kích xã Cam Thủy, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị những năm chiến tranh. Ngày đó, bà là nữ y tá và tham gia dẫn đường cho bộ đội chiến đấu. Nhiều lần bà suýt chết vì dẫm phải bom mìn của địch. Đồng đội của bà lần lượt hy sinh, bà may mắn sống sót sau cuộc chiến, trong người nhiễm chất độc da cam. Đất nước hoà bình, bà vẫn sống độc thân. Bà Diên đã bước qua tuổi 75, một con mắt bị mờ, sống một mình trong căn nhà tình nghĩa với chế độ phụ cấp dành cho đối tượng neo đơn, mất sức lao động. Suốt mấy chục năm qua, bà một mình gắn với công việc chăm sóc nghĩa trang liệt sỹ. Mỗi lần có cây hoa gì đẹp, bà mang về trồng trong khuôn viên nghĩa trang. Bây giờ, cả Nghĩa trang liệt sỹ xã Cam Thủy điệp một màu cây sò huyết được trồng trên phần mộ liệt sỹ, tạo nên sự khác biệt không nghĩa trang nào ở Quảng Trị có được. Ba cây phượng vĩ xum xuê tỏa bóng mát khuôn viên nghĩa trang cũng chính tay bà Diên trồng, chăm sóc. Ông Lê Văn Tiềm, quản trang xã Cam Thủy kể, dù không được chính quyền phân công, trả tiền công chăm sóc nhưng mấy chục năm qua, bà Diên làm việc như là một quản trang: “Chị Diên không phải là quản trang nhưng mà chị có tấm lòng rất tốt. Chồng không có, mất mát chừ sống một mình thấy buồn nên thỉnh thoảng lên nghĩa trang. Thường hay có cây hoa gì chị đem trồng chăm sóc cây làm đẹp phần mộ. Cũng chỉ tâm huyết tự nguyện làm. Tôi nghĩ đó là là một tâm huyết”

Từ nhiều năm nay, đất lửa Quảng Trị thay mặt đồng bào cả nước chăm sóc 72 nghĩa trang với gần 60.000 ngôi mộ liệt sỹ. Nghĩa trang nào cũng sạch đẹp được chăm sóc chu đáo. Thân nhân liệt sỹ, đồng đội mỗi lần trở về thăm viếng nghĩa trang đều cảm thấy ấm lòng. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, một cựu chiến binh ở Hà Nội bảy tỏ: “Chúng tôi đến viếng Anh hùng liệt sỹ, đi đến nghĩa trang nào nhìn đồng đội của chúng tôi, cảm thấy như các anh vẫn đang xếp thành hàng ngang hàng dọc như ngày xưa. Các nghĩa trang đều đẹp, cây cối xanh tốt, xanh sạch đẹp và đều có người trông coi chu đáo”

Về thăm nghĩa trang liệt sỹ tỉnh Quảng Trị vào dịp kỷ niệm Ngày Thương binh liệt sỹ thấy nghĩa trang nào cũng sạch đẹp. Chính những người thầm lặng như bà Nguyễn Thị Diên ở xã Cam Thủy, huyện Cam Lộ đã làm cho các nghĩa trang liệt sỹ luôn ấm cúng khói hương./.