Đhị râu p’răng têêm ngăn, vel Tà Vàng ặt đhị đăn da ding, n’léh lơớp đhị đhi lục nhưr lêy têêm ngăn bhlâng. Acoon c’lâng lêy moót cóh vel nắc ta bhrợ lâng bê tông tíh liêm lâng áih. Râu bhrợ zâp ngai c’jựch lêy nắc vel n’đoo cung t’boọ bảng tên lâng đông n’đoo cung vêy số, zr’lụ đông nâu nắc vêy lêy đợ thùng đợc n’nóh pr’hoọm t’viêng âng Công ty Môi trường đô thị. Lâng cắh năl pa tơợ ha bêl, bhiệc lêy đơơng n’tóh n’nóh cóh thùng nâu lướt moót liêm ghít ooy đhanuôr. đhị m’pâng vel đông nâu nắc Gươl-đông sinh hoạt zr’nưm pazưm bấc ơl đhanuôr, zâp ngai nắc lêy ra văng liên hoan lứch c’moo, p’rá cr’chăng ga hô ga hăm. Anoo A Lăng Nhen n’jứah zooi zúp apêê ađhi amoó z’zêệ n’jứah hơnh déh xay moon bấc c’moo đâu, c’moo n’đoo cung cơnh đâu, tước cậ đăn lứch c’moo nắc vel bhươl zooi zúp zên đoọng ha vel đông bhrợ têng t’ngay Đại hội đoàn kết, lêy cơnh nặc mưy g’lúh tr’lưm mặt đhanuôr cóh vel bhươl, đh’rứah tớt prá xay cớ mưy c’moo bhrợ cha âng zâp đông, zâp cha nặc: “Đhanuôr cóh đâu pa bhlâng chắp hơnh Đảng lâng Nhà nước k’rang lêy zooi zúp đhanuôr vêy pr’ắt tr’mung k’bhộ ngăn lấh. Nâu cơy têêm ngăn ặ, pr’loọng đông n’đoo cung vêy đông xang têêm ngăn, liêm áih, vêy internet, wifi, xe cộ cơnh cóh thành phố, vêy râu bhiệc nắc t’đang moon cóh điện thoại cung buôn, zâp đông cung vêy số, vêy đông pr’noong liêm áih, vêy a’bóc đác, moon zr’nưm nắc zâp zêng. Đhanuôr cóh đâu cung bhrợ zâp râu bhiệc, bhrợ ruộng, chóh keo, cao su, moon zr’nưm cung đhêêng ma mung. Vel nâu cung k’noọ lứch ặ pr’loọng đha rứt. Bêl ahay đông xang bhrợ lâng am, cr’đêê, boo đhí k’pân hr’cấh ha voóh ga lấp đông.”

Xa nay t’ruíh âng zi nắc ta cắt tu plo anoo shipper tước đhị đông số 46. Lêy manứih pazao đoọng hàng, amoó A Lăng Thị Úi tơợ đông zr’nêệ dưr glúh đoọng zên lâng pay hàng. Amoó Úi moon, đợ t’ngay đăn lứch c’moo trơ vâng, bấc râu kiêng câl, tơợ pr’đươi pr’dua buôn đươi tước xa nập xập, giày dép... nắc t’đang shipper âng đơơng. Pr’ắt tr’mung âng đhanuôr cóh vel nâu nắc lêy cung cơnh cóh thành phố ậh, ơy ting ta pưn đấh loon ting c’lâng 4.0. cóh đâu, sóng điện thoại di động, mạng internet zâp đhị cung váih. Amoó Úi moon, pân jứih pân đil cóh vel zêng đươi điện thoại bhriêl ta bách, zâp đông nắc vêy ra lắp wifi cóh đông đoọng buôn lêy moót, chấc lêy cr’liêng xa nay, đọc báo, xơợng đài, lêy phim.... “Tơợ bêl vêy mạng wifi nắc liêm buôn bhlâng. Mưy lêy xrặ cóh đêếc câl hàng nắc vêy apêê âng đơơng tước đông. Cơnh bêl ahay nắc lướt chợ zr’nắh k’đhạp, lướt ch’ngai. Vêy internet nắc năl ghít cr’liêng xa nay cóh k’tiếc k’ruung, lêy phim pr’hay, kiêng xơợng đài cung liêm buôn lấh.”

Anoo Đinh Dương, mưy shiper cóh chr’hoong Đông Giang đoọng năl, xoọc đâu vel n’đoo cung váih pr’đợc, đông n’đoo cung váih số nắc bhiệc âng đơơng hàng liêm buôn lấh mơ. Đăn tết đhanuôr đặt hàng bấc lấh, nắc bhiệc bhrợ âng đợ apêê shipper cơnh anoo Dương cung trơ vâng bấc lấh: “Ta mooi lêy câl cóh đâu cung bấc. Acu lướt cóh Tây Giang, tơợ thị trấn xiêr tước A Vương, Bha Lêê, A Nông, Giang, Lăng... bhrợ ting công tu pazao hàng k’míah. Apêê kiêng câl n’hâu nắc lêy moót cóh mạng lêy đặt xang nặc pazao trực tiếp đoọng ha pêê. Moon zr’nưm cóh zâp chr’hoong Tây Giang zêng lêy bhrợ ting bh’rợ zr’nưm, vêy đông ặt zr’lụ đông gươl nắc cung liêm buôn lêy pazao hàng.”

Bhiệc t’boọ c’lặ pr’đợc vel, xrặ số đông nắc bhiệc bhrợ lalay âng chr’hoong k’coong ch’ngai Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. A Tiêng nắc chr’val tr’nơợp âng chr’hoong nâu bhrợ têng thí điểm t’boọ pr’đợc vel ting hình vẽ cóh đông gươl ty chr’nắp âng đhanuôr Co Tu tơợ c’moo 2009. Tước đâu, đợ vel bhươl phố cóh da ding cơnh đâu dưr n’léh váih ting t’ngay ting bấc cóh chr’hoong k’coong ch’ngai Tây Giang. Bhiệc nâu cắh mưy zúp vel đông liêm buôn đắh bh’rợ k’đhơợng hành chính nắc dzợ râu hâng hơnh âng đhanuôr cóh vel bhươl, vel bhươl ting t’ngay ting văn minh, hiện đại cơnh cóh đồng bằng.

Đhanuôr lâng pr’zợc chắp nhêr! Bêl ahay, zâp bêl xay moon tước zr’lụ k’coong ch’ngai Tây Giang nắc zâp ngai k’noọ tước zr’lụ crâng k’coong ma bhưy chr’nắp, pr’ắt tr’mung đhanuôr pa bhlâng zr’nắh k’đhạp lâng ta bhứch. T’coóh Bhriu Liếc, Bí thư Huyện ủy Tây Giang, tỉnh Quảng Nam moon ghít, crâng k’coong, cruung k’tiếc Tây Giang bêl đâu lalay cơnh ahay, pậ bhứah, liêm sạch lâng hiện đại lấh mơ: “Pr’hoọm văn hoá Cơ Tu nắc văn hoá vel bhươl, văn hoá crâng. Bêl l’lăm ahay, apêê lêy ặt đhị zr’lụ k’tiếc n’đoo liêm clung đoọng bhrợ vel bhươl. Nâu cơy nắc ahêê lêy ủi k’tiếc liêm cơnh đâu đoọng apêê ra pặ ặt têêm ngăn, liêm ghít lâng nhâm mâng lấh. Đhị đêếc, dưr váih đợ đô thị t’mêê, vêy điện, vêy đác, vêy crâng, vêy trạm, lấh mơ nắc vêy dịch vụ. Cóh đâu apêê pa câl cà phê, hàng hoá đoọng ha apêê. Acu moon nâu đoo nắc râu tiến bộ, liêm chr’nắp.”

Nâu cơy, đợ phố t’mêê dưr n’léh váih đhị crâng da ding ting t’ngay ting bấc nắc ơy lâng xoọc chrooi pa xoọng bhrợ pa dưr pr’ắt bh’rợ t’mêê âng chr’hoong k’coong ch’ngai k’noong k’tiếc Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. pr’ắt tr’mung âng đhanuôr cóh đâu ting bhr’dzang ta pưn đấh loon lâng đhanuôr cóh đồng bằng. vel bhươl ting t’ngay ting tr’xăl liêm, hân đhơ cơnh đêếc, pr’hoọm văn hoá vel bhươl, râu ty chr’nắp âng đhanuôr Cơ Tu ta luôn zư đợc cóh zâp prang crâng k’coong. Moót c’moo t’mêê 2020, crâng da ding Quảng Nam moon lalay, cóh k’coong ch’ngai moon zr’nưm nắc vêy pa xoọng đợ zr’lụ phố cóh crâng lướt moót ting c’lâng công nghệ 4.0./.

Phố giữa rừng

                                                PV/VOV-Miền Trung

Những ngôi làng dáng phố xuất hiện ngày càng nhiều ở miền núi, vùng xa dần làm đổi thay diện mạo của huyện vùng cao biên giới Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. Ngày đầu năm mới, mời bà con cùng PV Đài TNVN ghé thăm các ngôi làng trên núi với những con đường có tên, nhà có số để hiểu hơn về cuộc sống hôm nay của bà con vùng biên giới xa xôi này.

Dưới tia nắng mai ấm áp, ngôi làng Tà Vàng san sát những dãy nhà sàn nép mình bên sườn đồi thoắt ẩn, thoắt hiện dưới làn sương mỏng trông thật bình yên. Con đường dẫn vào làng thảm bê tông phẳng lì, sạch bóng. Điều khiến mọi người ngỡ ngàng là làng nào cũng gắn bảng tên và nhà nào cũng có số; xen giữa vài căn nhà lại bắt gặp những thùng chứa rác màu xanh của Công ty Môi trường đô thị. Và không biết tự bao giờ, thói quen đổ rác theo giờ đã ăn sâu vào nếp nghĩ của bà con. Ngay giữa làng là Gươl (Nhà sinh hoạt cộng đồng) tập trung khá đông bà con, mọi người tất bật sửa soạn bữa tiệc liên hoan cuối năm, tiếng cười nói râm ran. Anh A Lăng Nhen vừa phụ mấy chị em nấu nướng, vừa khoe, mấy năm nay, năm nào cũng vậy, cứ đến dịp cuối năm là địa phương lại hỗ trợ kinh phí cho làng tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết, coi như là gặp mặt dân làng, cung nhau nhìn lại 1 năm làm ăn của mọi nhà: “Bà con ở đây rất cám ơn Đảng và Nhà nước quan tâm hỗ trợ nhân dân có cuộc sống ngày càng ấm no. Bây giờ sướng rồi, gia đình nào cũng có nhà cửa ổn định, sạch sẽ, có internet, có wifi, phương tiện giống như ở thành phố, có việc gì thì gọi điện thoại cũng dễ, nhà nào cũng có số, có nhà vệ sinh xanh, sạch đẹp, có bể nước, nói chung là đầy đủ hết. Người dân ở đây cũng làm đủ nghề - làm ruộng, trồng keo, cao su, nói chung cũng đủ ăn. Thôn ni cũng gần hết hộ nghèo rồi.Trước đây nhà cửa làm bằng tre, nứa, mưa gió sợ nhất là sạt lở vùi lấp nhà”

Câu chuyện của chúng tôi bị cắt ngang khi anh shipper xuất hiện trước ngôi nhà số 46. Thấy bóng người giao hàng, chị A Lăng Thị Úi từ trong bếp chạy ra đưa tiền rồi nhận lấy hàng. Chị Úi giải thích, những ngày cuối năm bận rộn, cần mua gì, từ đồ dùng sinh hoạt hay quần áo, giày dép…cứ gọi shipper là có hết. Cuộc sống của người dân làng này chả khác gì dân thành phố, đã theo kịp nhịp sống 4.0. Nơi đây, sóng điện thoại di động, mạng internet… phủ khắp mọi nhà. Chị Úi khoe rằng, trai gái trong làng đều dùng điện thoại thông minh, nhiều nhà gắn cả hệ thống phát wifi trong nhà mình để vào mạng tra cứu, tìm kiếm thông tin, đọc báo, nghe đài, xem phim…: “Từ khi có mạng wifi tiện lợi lắm. Mình chỉ cần gõ hàng tận tay là có người chuyển hàng tới tận nhà. Như hồi xưa là phải đi chợ khó khăn, đi xa nữa. Có Internet thì nắm được thông tin trong nước, xem được phim hay, muốn nghe Đài cũng dễ hơn”

Anh Đinh Dương, một shipper ở huyện Đông Giang cho biết, bây giờ làng nào cũng có tên, nhà nào cũng có số nên việc ship hàng rất dễ dàng, thuận tiện. Càng gần Tết bà con đặt hàng càng nhiều nên công việc của những người shipper như anh Dương càng bận rộn hơn: “Khách đây cũng nhiều. Mình chạy tuyến Tây Giang, từ thị trấn xuống A Vương, Bhalêê, A Nông, xã Giang, xã Lăng.Làm theo công ty giao hàng tiết kiệm. Họ thích mua gì thì lên mạng đặt hàng rồi mình giao trực tiếp cho họ. Nói chung khắp huyện Tây Giang hầu hết quy hoạch theo mô hình chung, có nhà xung quanh rồi nhà truyền thống ở giữa nên cũng thuận lợi cho việc giao hàng”

Việc gắn biển tên làng, đánh số nhà là cách làm rất riêng của huyện miền núi cao Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. A Tiêng là xã đầu tiên của huyện này thực hiện thí điểm cắm biển tên làng trên hình vẽ cách điệu ngôi nhà Gươl truyền thống của đồng bào Cơ Tu từ năm 2009. Đến nay, những ngôi làng phố trên núi như thế này xuất hiện ngày càng nhiều ở huyện vùng cao Tây Giang. Điều này không chỉ giúp địa phương thuận tiện trong công tác quản lý hành chính mà còn là niềm tự hào của đồng bào về quê hương, làng bản của mình ngày càng văn minh, hiện đại cùng với miền xuôi.

Trước đây, cứ mỗi lần nhắc đến vùng cao Tây Giang là mọi người liên tưởng ngay đến vùng rừng thiêng nước độc, núi đồi âm u, cuộc sống người dân hết sức nghèo khổ và thiếu thốn. Ông B’ríu Liếc, Bí thư Huyện ủy Tây Giang, tỉnh Quảng Nam khẳng định, bức tranh rừng núi Tây Giang hôm nay đã khác xưa, khang trang, sạch đẹp và hiện đại hơn rồi: “Bản sắc văn hóa Cơ Tu là văn hóa làng, văn hóa rừng. Trước đây người ta chọn mặt bằng nào bằng đẹp tí người ta lập làng; còn tự nhiên thì gồ ghề, phức tạp. Bây giờ chúng ta ủi mặt bằng đẹp như thế thì người ta sắp xếp một cách tự nhiên, nó trật tự hơn thì rõ ràng nó bền vững hơn. Và chỗ đó nó hình thành nên những đô thị mới: có điện, có nước, có trường, có trạm, đặc biệt là có dịch vụ. Ở đó người ta bán cà phê, hàng hóa phụ vụ ngay chính dân của họ. Tôi cho rằng đó là sự tiến bộ đi lên”

Bây giờ, những phố mới mọc lên giữa núi rừng ngày càng nhiều đã và đang góp phần tạo ra diện mạo mới của huyện vùng cao biên giới Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. Cuộc sống của đồng bào nơi đây từng bước theo kịp với bà con miền xuôi. Quê hương ngày càng đổi thay, khởi sắc nhưng bản sắc văn hóa làng, văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu luôn được gìn giữ và lan tỏa khắp núi rừng. Bước sang năm mới 2020, núi rừng Quảng Nam nói riêng, miền núi nước ta nói chung sẽ có thêm những “khu phố giữa rừng” hội nhập với xu thế công nghệ 4.0./.

(Ảnh: Báo Mới)

      - Ảnh bìa: Báo Dân tộc