Đha nuôr cóh vel Phú Tân 1, chr’val An Cư, chr’hoong Tuy An, tỉnh Phú Yên xoọc ặt ma mông cóh đhr’năng cắh zấp đác ch’ngaach hưl đhăl tơợ bấc c’xêê ha nua. T’coóh Nguyễn Anh Quân đoọng năl, 3 c’xêê đâu, pr’loọng đong t’cooh nắc câl đác cơnh lâng zên 70 r’bhâu đồng dhị 1 mét khối đoọng đươi, dal tước 10 chu tước 15 chu t’piing lâng chr’nắp câl đác máy. N’đhơ cơnh đêếc, nắc đác giếng câl tơợ ma nứih đơơng xe bồn tơợ lơơng tước pa câl. Pr’loọng đong choom câl p’xoọng tọ đác cha ngaach đoọng ộm lâng uh zêệ zấp t’ngay. T’coóh Nguyễn Anh Quân đoọng năl, plêêng p’răng púih, cắh zấp đác tu cơnh đêếc nắc choom đươi dua c’bơớch, vêy bêl nắc dzợ đươi dua cớ bấc chu. Zấp bêl họom nắc dzoọng đhị c’thao đoọng k’độ đác hoọm rắh ooy tơơm chr’nóh cắh cậ bhrợ đác ộm ha bh’năn: “L’lăm a hay 4 - 5 đong đươi đh’rứah muy bêệ giếng n’đhang n’nâu câi, giếng goóh gooi bhlâng, cắh ngai đoọng ha cu đươi za zum lứch. Nâu câi nắc đhưh câl, đác n’nâu cắh vêy liêm ch’ngaach, ộm nắc câl đác tọ. Muy c’xêê, dáp n’dhơ đác ộm lâng đác họom nắc tước k’ức đồng, nắc đoo c’bơớch bhlâng. Zr’lụ n’dup n’tốh dzợ zr’nắh k’dháp lấh.”

  P’răng xơớt đanh, toọm đác rêệ, giếng pếch goóh, giếng khoan boọ phèn. Đhêêng cơnh coh vel Phú Tân 1, chr’val An Cư, chr’hoong Tuy An, 90% giếng pếch goóh gooi. Đợ mơ muy bơr giếng n’lơơng cóh vel công nắc đhêêng zấp đọong đươi dua cóh pr’loọng đong. P’căn Nguyễn Thị Giang, ặt cóh vel Phú Tân 1, chr’val An Cư đoọng năl, giếng âng đoo doó âi rêệ đác, kiêng pác đoọng ha đha nuôr cóh zr’lụ n’nắc n’đhang nắc căh zấp: “A cu đươi cắh zấp ng’cơnh choom pân pác đoọng ha pêê n’lơơng. Giếng dzợ dâng xr’loóc dzợ vêy đác. Bhóc pay ta luôn nắc u rêệ, choom đớc c’bơớch, căh pân pay bhóc bấc. P’răng cớ nắc công rêệ, đong cu công câl đác.”

Đhr’năng cắh zấp đác đươi dua moọt hân noo xơớt goóh dhị chr’val An Cư, chr’hoong Tuy An dưr váih tơợ bấc c’moo đâu. Cr’noọ đác đươi dua dưrr bấc tu cơnh đêếc đhị đâu dưr váih r’rộ r’răm bh’rợ pa câl đác đươi dua đhị đong. Nắc đhêêng đhị vel Phú Tân 1 xoọc vêy 8 cha nắc  muy bhrợ bh’rợ n’nâu. Bấc pr’loọng đong k’rong bhrợ k’zệt ức đồng câl pa săm đớc pr’đươi p’têệt bồn đơơng âng đác đươi dua pa câl ha đha nuôr. T’coóh Võ Văn Khởi, ặt cóh chr’val An Cư, chr’hoong Tuy An bhrợ bh’rợ n’nâu bơơn 8 c’moo đoọng năl, đợ t’ngay p’răng púih, t’coóh nắc lướt đơơng tơợ đhư mrư brương pa tước m’pâng ha dum công cắh loon. Muy xe bồn đơơng âng bơơn 1,2 khối đác n’dhang muy t’ngay công đhêêng bơơn đơơng âng lấh 10 chu tu đác công cắh vêy bấc, nắc lướt ch’ngai vêy choom pay; muy chu dziếu đác dzoóc ooy xe bồn nắc đương k’tiếng đồng hồ vêy bịng: “Muy khối đác pa câl cóh vel n’nâu dâng 70.000 đồng, ha dợ cóh ch’ngai nắc choom dzoóc 100 r’bhâu đồng tước 120 r’bhâu đồng, xó xe ch’ngai la lấh pa chô cớ zên dầu. Vêy bêl lướt tơợ 2 tước 3 giờ ra diu tước 10 giờ ha dum. Nâu câi apêê đoo cắh zấp đác xe đơơng âng căh loon. Nâu câi pa zêng zấp đhị zêng căh zấp đác.”

T’coóh Tiếu Văn Cừ, Chủ tịch UBND chr’val An Cư, chr’hoong Tuy An, tỉnh Phú Yên đoọng năl, l’lăm a hay đhị vel Phú Tân 1, chr’val An Cư vêy c’bhúh đác ch’ngaach đươi dua. N’đhơ cơnh đêếc, 5 c’moo đâu, c’lang crêê hư tu cơnh đêếc đha nuôr xăl dzang đươi dua đác giếng pếch cắh cậ giếng khoan. Xoọc pa zêng giếng zêng rêệ goóh, Chính quyền vel đong âi k’rong bhrợ pa dưr cớ apêê giếng pếch za zum n’đhang công cắh zấp đác. Prang 3 c’xêê đâu, lấh 1000 pr’loọng đha nuôr cóh đâu cắh zấp đác đươi dua hưl. T’coóh Tiếu Văn Cừ moon: “L’lăm a hay, đong vêy giếng apêê đoo tr’pác tr’đoọng. N’đhơ cơnh đêếc cr’chăl 2 c’xêê đâu, p’răng rơợng lấh, đợ đác apêê giếng rêệ goóh. P’too moon đha nuôr k’tuốih ca poóc giếng za zum vêy l’lăm, ta pặt ra roóh coh cr’chăl n’nâu. N’đhang, pr’đợơ cóh đâu đăn joọm Ô Loan, ha dang khoan giếng cóh đhộ nắc crêê k’ría, boọ phèn tu cơnh đêếc k’đháp.”

Ting Sở Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xớc vel bhươl tỉnh Phú Yên, xoọc lấh 5.200 pr’loọng cơnh lâng k’zệt cha nắc đha nuôr cóh apêê chr’hoong  Đồng Xuân, Sông Hinh, Sơn Hòa lâng Tuy An căh zấp đác đươi dua. P’răng xơớt cr’đơơng tước pa bhlâng ngân dhị chr’hoong Tuy An. Apêê vel đong n’nâu âi k’đươi apêê tỉnh zooi đọong zên k’noọ 4,8 tỷ đồng đọong pếch p’xoọng giếng, bhrợ apêê bh’rợ đơơng đoọng đác. T’coóh Phạm Ngọc Thanh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tuy An, tỉnh Phú Yên đọong năl, l’lăm, vel đong nắc ma pay zên k’rong đớc đoọng xay bhrợ apêê c’lâng bh’rợ pay đoọng đác đươi dua ha đha nuôr: “Đơơng đoọng đác đươi dua ha đha nuôr, a zi nhăn tỉnh zooi đoọng 2,3 tỷ đồng đoọng câl đác zooi đoọng đha nuôr. Bấc c’moo đâu, a zi âi zooi đoọng pêch lâng khoan giếng pa bhlâng bấc giếng ha pêê vel đong. Apêê đoo công choom đươi dua, n’đhang t’piing lâng đợ mơ đác, âi xang muy ha dum, tước ra diu pay đươi nắc công đhêêng bơr pêê pr’loọng đăn đêếc.”./.

Phú Yên:

 Hạn hán, dân phải mua nước giếng gấp 10 lần nước máy

 PV Đình Thiệu-VOV miền Trung

Hạn hán đang diễn ra gay gắt tại tỉnh Phú Yên. Hơn 5.200 hộ dân với hàng chục nghìn người ở tỉnh này thiếu nước sinh hoạt nhiều tháng nay. Một số nơi, người dân phải mua nước giếng để dùng với giá từ 60 nghìn đến 80 nghìn đồng/1m3, cao gấp 10 lần so với nước máy. Nhiều gia đình mỗi tháng phải mất cả triệu đồng để mua nước sinh hoạt.  

Người dân ở thôn Phú Tân 1, xã An Cư, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên đang phải sống trong tình trạng thiếu nước sinh hoạt trầm trọng từ nhiều tháng qua. Ông Nguyễn Anh Quân cho biết, 3 tháng nay, gia đình ông phải mua nước với giá 70 nghìn đồng/1m3 để dùng, cao gấp 10 đến 15 lần so với giá nước máy. Thế nhưng cũng chỉ là nước giếng, mua từ người chở xe bồn từ nơi khác đến bán. Gia đình phải mua thêm bình nước lọc để uống và nấu ăn hàng ngày. Ông Nguyễn Anh Quân cho biết, trời nắng nóng, thiếu nước nên phải sử dụng tiết kiệm, thậm chí tái sử dụng nhiều lần. Mỗi lần tắm là phải đứng vào chậu để lấy lại nước tưới cây hoặc làm nước uống cho gia súc:“Trước kia 4 đến 5 nhà xài chung một giếng nhưng bây giờ, giếng khô quá, không ai cho mình xài chung hết. Bây giờ phải mua, nước này không đảm bảo chất lượng, không phải là nước sạch, uống phải mua nước bình. Một tháng, tính cả nước uống nữa phải cả triệu đồng, đó là tiết kiệm tối đa. Khu dưới kia còn khó khăn hơn nữa.”

Nắng hạn kéo dài, suối cạn nguồn, giếng đào trơ đáy, giếng khoan nhiễm phèn. Riêng ở thôn Phú Tân 1, xã An Cư, huyện Tuy An, 90% giếng đào cạn trơ đáy. Số ít giếng còn lai trong thôn cũng chỉ đủ dùng trong gia đình. Bà Nguyễn Thị Giang, ở thôn Phú Tân 1, xã An Cư cho biết, giếng của bà chưa cạn nước, muốn san sẻ cho bà con trong xóm nhưng còn lại quá ít:“Mình dùng không đủ làm sao dám cho hàng xóm. Giếng còn khoảng thước nước nữa thôi à. Múc thường xuyên là cạn, phải để dành chứ không dám múc. Nắng nữa tháng cũng cạn, nhà mình cũng phải mua nước.”

Tình trạng thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô tại xã An Cư, huyện Tuy An diễn ra từ nhiều năm nay. Nhu cầu nước sinh hoạt tăng nên tại đây nở rộ dịch vụ bán nước sinh hoạt tại nhà. Chỉ riêng tại thôn Phú Tân 1 hiện có 8 người chuyên làm dịch vụ này. Nhiều gia đình đầu tư hàng chục triệu đồng sắm phương tiện gắn bồn chở nước sinh hoạt bán cho dân. Ông Võ Văn Khởi, ở xã An Cư, huyện Tuy An làm dịch vụ này được 8 năm nay cho biết, những ngày nắng nóng, ông phải chạy từ rạng sáng đến tận đêm khuya mà vẫn không kịp. Một xe bồn chở được 1,2 khối nước nhưng mỗi ngày cũng chỉ chở được hơn 10 chuyến do nguồn nước cạn kiệt, phải đi xa mới lấy được; mỗi lần bơm nước lên xe bồn phải chờ cả tiếng đồng hồ mới đầy: “Một khối nước bán ở trong làng đây khoảng 70.000 đồng, còn ở xa có thể 100 nghìn đến 120 nghìn đồng, chạy xa quá bù lại tiền dầu. Có hôm đi từ 2 đến 3 giờ sáng đến 10 giờ đêm. Giờ người ta thiếu nước xe chở không kịp. Giờ ở đây toàn bộ thiếu nước hết!”

Ông Tiếu Văn Cừ, Chủ tịch UBND xã An Cư, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên cho biết, trước đây tại thôn Phú Tân 1, xã An Cư có hệ thống nước sạch sinh hoạt. Tuy nhiên, 5 năm nay, đường ống nước bị hư nên bà con phải chuyển sang dùng nước giếng đào hoặc giếng khoan. Hiện hầu hết giếng đều cạn trơ đáy, Chính quyền địa phương đã đầu tư khôi phục lại các giếng đào công cộng nhưng vẫn không đủ nước. Suốt 3 tháng nay, hơn 1000 hộ dân nơi đây thiếu nước  sinh hoạt trầm trọng. Ông Tiếu Văn Cừ nói: “Trước đây, nhà có giếng họ san sẻ lẫn nhau. Tuy nhiên thời điểm 2 tháng nay, nắng gắt quá, lượng nước các giếng cạn kiệt. Vận động bà con nạo vét giếng công cộng có sẵn, chữa cháy trong thời gian này. Nhưng mà, đặc thù ở đây gần đầm Ô Loan, nếu khoan giếng ở độ sâu thì bị mặn, nhiễm phèn nên rất khó.”

Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Phú Yên, hiện hơn 5.200 hộ với hàng chục ngàn người dân ở các huyện Đồng Xuân, Sông Hinh, Sơn Hoà và Tuy An thiếu nước sinh hoạt. Hạn hán ảnh hưởng nặng nề tại huyện Tuy An. Các địa phương này đã đề nghị tỉnh hỗ trợ kinh phí gần 4,8 tỷ đồng để đào thêm giếng, làm các công trình cấp nước sinh hoạt. Ông Phạm Ngọc Thanh, Phó Chủ tịch UBND huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên cho biết, trước mắt, địa phương tự trích nguồn kinh phí dự phòng để triển khai các biện pháp cấp nước sinh hoạt cho dân: “Cung cấp nguồn nước sinh hoạt cho bà con nhân dân, chúng tôi xin tỉnh hỗ trợ 2,3 tỷ đồng để mua nước hỗ trợ cho bà con nhân dân. Mấy năm nay, chúng tôi đã hỗ trợ đào và khoan giếng rất nhiều giếng cho các địa phương. Họ vẫn dùng được, nhưng mà so với mực nước cứ sau một đêm sáng ra lấy dùng thì cũng chỉ dùng được vài hộ xung quanh”./.