Bâc t’ngay n’nâu, đhị tỉnh Phú Yên bâc đhị công dzợ căh zâp đac đươi dua. T’mêê bhrư ra diu, truih c’lâng tơợ trung tâm chr’hoong Tuy An chô tước apêê chr’val An Ninh Đông, An Ninh Tây, An Lĩnh, An Cư..., đha nuôr đươi xô, thùng câl đac chô đơơng đươi. P’căn Nguyễn Thị Thương ăt coh chr’val An Cư xay moon, căh bool c’moo n’đoo p’răng xơơt mơ c’moo đâu. Đong bhrớ bơr pêê sào ruộng âi lâh răng chêêt tơợ bâc c’xêê l’lăm. T’rí c’rooc căh zâp ch’na zêng ma ooch nhoó. Pa zêng giếng đac cóh vel âi lâh rêệ gooh: “P’răng căh u boo năc rêệ gooh, coh tôh zêng ma gooh lưch đanh đươnh. Vêy đong giếng dzợ bơr pêê ch’đa đac n’đhang bhoc ta luôn năc công rêệ. Đong cu năc lươt câl đac.”

Pa zêng đợ đac coh vel đong tỉnh Phú Yên lâh 8 c’xêê ha nua đệ lâng t’piing lâng cr’chăl đâu bâc c’moo tơợ 50 mm-280mm. Bâc năc apêê a boc k’độ đac cóh vel đong tỉnh mơ đac tưới đệ lâh mơ ta xră bhrớ l’lăm. Apêê a boc, bha nậ k’tứi âi rêệ gooh, căh dzợ vêy đac. Lâh 5.000 hécta ha roo chnoọng c’loọt căh zâp đac, coh đêêc, 1.300 hécta ha roo răng gooh, bil zêng; lâh 2.400 hécta crâng crêê răng chêêt. Căh bool c’moo n’đoo tỉnh Phú Yên dưr vaih bâc g’luh rooh crâng bâc mơ c’moo đâu cơnh lâng 67 g’luh ra rooh, rooh cat lâh 1.100 hécta crâng; vêy t’ngay dưr vaih 3 g’luh rooh crâng.

Zr’năh k’đhap bhlâng xoọc đâu năc lâh 10.200 pr’loọng căh zâp đac đươi dua tơợ bấc c’xêê ha nua vêy đhị đha nuôr năc pay zên câl đac đươi dua bâc tước 10 chu t’piing lâng zên câl đac máy. T’coóh Hồ Hữu Như, Giám đốc Trung tâm đác đươi dua lâng pa liêm môi trường tỉnh Phú Yên đoọng năl, ta luôn 5 c’moo tỉnh Phú Yên crêê p’răng xơơt, đợ đac zêng rêệ hưl đhăl. Pa zêng apêê bh’rợ đac hooi, đươi dua k’rong căh cậ apêê giếng zêng căh dzợ vêy râu pr’đươi. Bâc đhị, cóh da ding ca coong, giêng pêch đhộ k’zệt mét công căh vêy đac. Tu cơnh đêếc, bh’rợ k’rong bhrợ apêê bh’rợ c’la đơơng đoọng đac căh cậ pêch đac cơnh l’lăm a hay dzợ liêm glăp lâng đhr’năng la lua. Ting t’coóh Hồ Hữu Như, đoọng xay bhrợ đac đươi dua choom tr’xăl cơnh k’rong bhrợ: “N’đăh đanh mâng năc choom k’rong bhrơ 8 bh’rợ đoọng buôn đơơng âng đac n’nâu. Nắc ặt đhị apêê zr’lụ pr’đơợ zr’năh k’đhap choom vêy đươi zên nhà nước, k’rong bhrớ zooi đoọng. Bâc năc k’rong pay đac a boc, k’ruung ga măc, đac hooi yêm têêm.”

T’cooh Trần Hữu Thế, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên đoọng năl, đhăm ha roo âng tỉnh pa bhlâng bhưah. Choh bhrớ muy hécta ha roo, zâp c’moo choom đươi dua lâh 10.000 mét khối đac. Coh bêl đêếc, đac tưới tơơm chr’noh n’lơơng cơnh a tao, bhơi r’veh năc đhêêng bil muy pâng. Tỉnh xooc qui hoạch cớ zr’lụ bhrớ têng ha rêê đhuôch, tr’xăl k’tiếc choh ha roo dzang choh bhơi r’veh, tơơm chr’noh đhị coh hăt đươi dua đac, xăl tơơm chr’noh, bhrớ têng apêê pr’đhang bh’rớ c’bơơch đac. T’cooh Trần Hữu Thế, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên đoọng năl, tỉnh âi k’đươi apêê Công ty Bha nậ đac Đồng Cam, bha nậ Sông Hinh k’rong tưới cơnh lâng đhăm dzợ mặ trông dâc, t’đui đoọng đac đươi dua ha đha nuôr: “A zi năc k’rong xe t’pặt ra rooh, xe c’bhúh vũ trang lâng Công ty Môi trường Đô thị đh’rưah lâng apêê vel đong đoọng đơơng âng đac đươi dua ha đha nuôr. A zi pay zên k’rong đơc âng tỉnh đoọng đơơng âng đac ha đha nuôr. Lâh n’năc, a zi công p’too moon apêê đơn vị doanh nghiệp k’rong bhrớ t’vaih c’bhuh đac k’tưi đoọng ha đha nuôr đươi dua./.”

Phú Yên: Ưu tiên nguồn nước sinh hoạt cho dân

                          PV Đình Thiệu

Mùa mưa đã bắt đầu nhưng người dân tỉnh Phú Yên vẫn phải vất vả tìm nguồn nước cho cây trồng và sinh hoạt. Vừa qua, hạn hán kéo dài làm hàng nghìn héc ta lúa, cây trồng khô cháy, hơn 10.200 hộ dân ở tỉnh này thiếu nước sinh hoạt. Tỉnh Phú Yên huy động các xe bồn chở nước sinh hoạt cấp cho người dân sử dụng.

        Mấy ngày nay, tại tỉnh Phú Yên nhiều nơi vẫn thiếu nước sinh hoạt. Mới sáng sớm, dọc đường từ trung tâm huyện Tuy An về các xã An Ninh Đông, An Ninh Tây, An Lĩnh, An Cư…, người dân dùng xô, thùng mua nước chở về dùng. Bà Nguyễn Thị Thương ở xã An Cư than thở, chưa năm nào hạn như năm nay. Nhà làm mấy sào ruộng đã khô cháy từ mấy tháng trước. Trâu bò thiếu thức ăn gầy gò ốm yếu. Hầu hết các giếng đào, giếng khoan ở trong thôn đã cạn nguồn nước: “Nắng mà không mưa được là khô, ở trong kia khô rốc hết rồi, khô lâu rồi. Có nhà giếng còn vài tấc nước nhưng múc thường xuyên cũng cạn. Nhà mình cũng phải đi mua nước.”

Tổng lượng mưa trên địa bàn tỉnh Phú Yên hơn 8 tháng qua thấp hơn so với cùng kỳ nhiều năm từ 50mm - 280mm. Phần lớn các hồ chứa nước trên địa bàn tỉnh mực nước đã thấp hơn thiết kế. Các hồ, đập nhỏ đã khô cạn, không còn nước tưới. Hơn 5.000 héc ta lúa hè thu thiếu nước, trong đó 1.300 hécta lúa chết khô, mất trắng; hơn 2.400 héc ta rừng bị khô chết. Chưa năm nào tỉnh Phú Yên  xảy cháy nhiều vụ cháy rừng qui mô lớn như năm nay với 67 vụ cháy, thiêu rụ hơn 1.100 héc ta rừng; có ngày xảy ra 3 vụ cháy rừng.

Khó khăn nhất hiện nay là hơn 10.200 hộ dân thiếu nước sinh hoạt từ nhiều tháng qua, có nơi người dân phải bỏ tiền mua nước sinh hoạt đắt gấp 10 lần so với nước máy. Ông Hồ Hữu Như, Giám đốc Trung tâm Nước sinh hoạt và Vệ sinh môi trường tỉnh Phú Yên cho biết, 5 năm liên tiếp tỉnh Phú Yên bị hạn nặng, nguồn nước ngầm suy giảm nghiêm trọng. Hầu hết các công trình nước tự chảy, sinh hoạt tập trung hoặc các giếng đào, giếng khoan đều không còn tác dụng. Nhiều nơi, ở miền núi, giếng đào sâu hàng chục mét vẫn không có nước. Vì vậy, việc đầu tư các công trình cấp nước tự chảy hay đào giếng như trước đây  không còn phù hợp với thực tế. Theo ông Hồ Hữu Như, để giải quyết nguồn nước sinh hoạt căn cơ phải thay đổi cách đầu tư: “Về lâu dài phải đầu tư được 8 công trình cấp nước này. Nó nằm ở  những vùng điều kiện khó khăn cần phải dùng ngân sách, đầu tư hỗ trợ. Chủ yếu tập trung lấy nước hồ chứa, sông lớn, nguồn nước khai thác ổn định.”

Ông Trần Hữu Thế, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên cho biết, diện tích lúa của tỉnh rất lớn. Canh tác một héc ta lúa, mỗi năm phải tiêu tốn hơn 10.000 m3 nước. Trong khi đó, nước tưới các cây trồng khác như mía, rau màu chỉ bằng một nửa. Tỉnh đang qui hoạch lại vùng sản xuất nông nghiệp, chuyển đổi đất trồng lúa sang trồng hoa màu, cây trồng cạn sử dụng ít nước tưới, thay đổi cơ cấu cây trồng, xây dựng các mô hình tưới tiết kiệm nước. Ông Trần Hữu Thế, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên cho biết, tỉnh đã yêu cầu các Công ty Thuỷ nông Đồng Cam, Thuỷ điện Sông Hinh tập trung tưới đối với diện tích còn khả năng cứu, ưu tiên cấp nước sinh hoạt cho người dân: “Chúng tôi phải huy động xe cứu hoả, xe lực lượng vũ trang và Công ty Môi trường Đô thị cùng với các địa phương để chở nước sinh hoạt cho dân. Chúng tôi xuất ngân sách dự phòng của tỉnh để chở nước cấp cho dân. Ngoài ra, chúng tôi cũng khuyến khích các đơn vị doanh nghiệp đầu tư tạo ra hệ thống nước nhỏ phục vụ cho bà con nhân dân./.”