Díc điêl Y Riêng Niê pấh pa prá lâng zi coh đhr’nong đong cấp 4 t’ty coh vel Sing B, chr’val Ea Drông, thị xã Buôn Hồ. Nâu đoo năc đhr’nong đong âng muy cha năc đha nuôr coh vel đoọng dic điêl ăt đhị cr’chăl căh âi vêy đong ăt, tu đong âng Y Riêng âi lâh pa câl, pay zên z’lâh c’noong k’tiêc.

Y Riêng truih: Tơợ x’ría c’moo a hay, muy bơr ngai đha nuôr n’đăh đong k’điêl cabơơp moon lâng a noo: Chụ hêê lươt tươc Thai Lan. Đhị đêêc vêy vaih ma nuih đơơng âng ooy Canada căh cậ Mỹ ma mông, vêy bơơn đoọng đong xang, ra pă đoọng bh’rợ tr’nêng bâc zên, pr’ăt tr’mông ca bhố ngăn bâc lâh mơ t’piing lâng ăt ma mong coh Việt Nam. Y Riêng âi pa câl đông, tơơp c’xêê 5 ha nua đh’rưah lâng 3 pr’loọng đong n’lơơng pa zêng 17 cha năc âi đoọng ha ma nuih k’đơơng c’lâng 240 ưc đồng, xang năc looch p’lơơp chô ooy thành phố Hồ Chí Minh đoọng bơơn ta đơơng âng ooy Campuhia, xang năc tươc Thái Lan.

Tươc Thái Lan, bơr pêê t’ngay Y Riêng vêy ha dợ năl a đay lâh crêê ta g’lơc. Muy pr’loọng đong crêê ta croọl coh muy đong nha nhự nha nhiêt, căh ngai châc k’rang tươc râu rí. Lưch zên năc lướt pa bhrớ t’bơơn t’mông. N’đhang căh năl p’rá, c’rơ căh vêy tu cơnh đêêc năc lăm ăt pr’ngâu xơợng ha ul cha, ra hal ha đac ting t’ngay: “Acu năc Y Riêng Niê, ma mông coh vel Sing B, chr’val Ea Drông, cóh pr’ăt tr’moong zâp t’ngay buôn xơợng apêê đoo moon cơnh đâu cơnh tôh, apêê đoo vêy muy c’bhuh, zooi đoọng đha nuôr hêê coh k’tiêc k’ruung n’lơơng. Apêê đoo zư x’mir lêy, bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng, xang n’năc vêy bơơn lươt Canada, lươt Mỹ. Bêl acu tước đêêc, a cu lêy, căh ngai k’rang lêy tươc râu ri. A cu kiêng moon lâng zâp đhi noo, pa bhlâng năc đha nuôr Êđê, oo ra vá xơợng ting cơnh boop ha zuuc moon âng pêê môp lêt cơnh a cu, cơnh apêê ngai âi ting tươc đêêc, tu a cu năc ma nưih âi ting  tươc đêêc đhi apêê đoo moon, apêê đoo năc muy kiêng bhrớ t’bil pr’ăt tr’mông âng hêê a năm.”

Dic điêl Y Riêng kiêng rach chô lâng Việt Nam, n’đhang vêy ngai moon: ha dang chô, buôn crêê chính quyền coop t’moọt ooy tù. Lấh 3 c’xêê ma mông zr’năh xr’dô đhị k’tiêc Thái Lan.... Pa chăp ooy brương tr’nu âng bơr dic điêl lâng ca coon k’tứi, hay ooy apêê t’ngay c’xêê bhui har têêm ngăn coh vel bhươl, dic điêl Y Riêng năc t’bhlâng chơơc lêy c’lâng rach chô, n’đhơ năc moot ooy tù công tộ. Pr’đoọng, Y Riêng âi chơơc lêy cơnh xay truih lâng ma nưih Việt Nam ăt ma mông coh đêêc liêm ta nih, ga vơh apêê đoo zooi k’đơơng c’lâng đoọng ca điêl ca coon chô tươc cửa khâcủ Mộc Bài.... Lâng t’ngay 5/9 ha nua năc tươc vel bhươl. A moó Ypi Bya truih: Chô tước vel, bêl tr’nơơp dic điêl k’rang k’pân chính quyền vêy coóp croọl, đha nuôr vel rơơt viêr. N’đhơ cơnh đêêc đha nuôr coh vel lâng zâp câp chính quyền da dô, ca er, lêy lơi bh’rớ lêt âng dic điêl. Vêy ngai năc đoọng ch’nêêh, đoọng ch’na, vêy ngai năc p’too moon p’zay pa bhrớ ta têng đoọng yêm têêm pr’ặt tr’mông. “Pa câl pa zêng k’tiêc k’buynh, đong xang công đhêêng 20 ưc a năm. Bêl rach chô lâng vel bhươl, a zi căh vêy đhị ăt ma mông dzợ, tu cơnh đêếc dic đil zi zươc ăt đong đha đhi. Căh năl brương tr’nu dic điêl đha đhi chô năc a zi ăt đhị ooy cớ? Xoọc đâu bơr díc điêl đha đhi xooc pa bhrợ công nhân coh Sài Gòn, năc brương tr’nu công chô cớ lâng vel bhươl. Bơr dic điêl cu rơơm kiêng nhà nước bhrợ t’vaih pr’đơợ, zooi đoọng ha zi vêy k’tiêc ăt, k’tiêc pa bhrớ đoọng a zi yêm têêm pr’ăt tr’mông.”

T’coóh Trần Hậu Hương, Bí thư Đảng ủy chr’val Ea Drông đoọng năl: Tơợp tơợ c’xêê 5 bêl năl bh’rớ 4 pr’loọng đong coh chr’val pa câl đong z’lâh c’noong k’tiêc lêt xa nay tươc Campuchia, Đảng ủy, chính quyền vel đong âi t’bhlâng p’too moon đha nuôr coh vel, moon pa ghit bh’rớ lêt môp âng c’bhúh g’lơc, đoọng đha nuôr doó ngai dzợ ma glai. Díc điêl Y Riêng rach chô công năc pa căh đoọng đha nuôr coh vel ma năl rơơt lâng râu ha zuuc moon, pa glai g’lơc: “L’lăm a zi p’too moon pr’loọng đong k’rêêm loom. Lâng p’too moon apêê đoàn thể vel bhươl vêy trách nhiệm ăt prá, lum t’mooh, p’too moon đoọng năl cr’noọ cr’niêng loom luônh. Ng’cơnh choom đoọng pr’loọng đong Y Riêng k’rêêm loom bhrợ cha. Coh cr’chăl tươc, bh’cộ vel đong vêy ta luôn xiêr t’mooh p’too moon lâng  đươi dua apêê chính sách zooi đoọng k’tiêc ăt. Pa bhlâng năc vêy a chau học lớp 5, năc a zi âi bhrớ bhiệc lâng ba giám hiệu nhà trường, vêy k’rang tươc đoọng ha chau tươc trưởng liêm ta nih.”

T’coóh Mlô Y Hoa, Phó Ban p’too moon đha nuôr Thị ủy, thị xã Buôn Hồ đoọng năl: Bh’rợ đơc muy bơr ngai buôn ting xruuc boop apêê môp lêt ha zuuc năc đoo bh’rớ choom ha hêê pa chô lêy cóh bh’rợ p’too moon đha nuôr coh vel bhươl. “Xang bêl Y Riêng rach chô, Ban p’too moon đha nuôr Thị ủy p zum lâng Mặt trận lâng apêê ban ngành đoàn thể t’mooh lum lâng zooi đoọng ha pr’loọng đong yêm têêm pr’ăt tr’mông. P’too moon đha nuôr gung dưr cha groong bh’rợ âng c’bhuh Fulrô k’noọ nắc p’têệt pa zum đơơng âng ma nuih z’lâh c’noong k’tiêc lêt xa nay, pa bhlâng năc coh vel đong chr’val Ea Drông căh choom xơợng đươi, glai râu ha zuuc moon, pa glai g’lơc âng apêê môp lêt.”

Díc điêl Y Riêng kiêng p’too moon lâng apêê ngai âi lâh z’lâh c’noong k’tiêc lêt xa nay, xooc ma mông zr’năh xr’dô đhị đhăm k’tiêc k’ruung apêê n’lơơng cơnh đâu: Rach chô ă lâng vel bhươl, lâng cr’đhơợng têy ca er da dô âng đha nuôr vel, âng chính quyền vel đong. Oó ngai dzợ ting glai, ting xơơng đươi râu ha zuuc moon apêê môp lêt, căh vêy ngai ting đoọng k’gooh ha đay đong xang ga măc liêm, xe ô tô cơnh apêê đoo ch’chơơr moon./.

Trở về trong vòng tay bao dung

Lê Xuân Lãm

        Cách đây gần 4 tháng, 4 gia đình gồm 17 khẩu, người dân tộc Ê Đê ở buôn Sing B, xã Ea Drông, Thị xã Buôn Hồ, tỉnh Đắk Lắk đã bán nhà cửa, ruộng vườn, lén lút vượt biên sang Cam Pu Chia, rồi qua Thái Lan với hy vọng sẽ được đưa đi định cư ở nước thứ 3, được cấp nhà lầu, ôtô. Giàu sang, an nhàn không thấy, chỉ bị đối xử bất công, đói khát, tủi nhục… Biết mình đã bị lừa, vợ chồng Y Riêng và hai đứa con đã  bùi ríu nhau tìm đường trở về  trong vòng tay bao dung của bà con buôn làng và chính quyền địa phương.

Vợ chồng Y Riêng Niê tiếp chúng tôi trong căn nhà cấp 4 xềnh xoàng ở buôn Sing B, xã Ea DRông- Thị xã Buôn Hồ. Đây là ngôi nhà của một người bà con trong buôn cho vợ chồng  ở tạm, bởi nhà của Y Riêng đã bán rẻ, lấy tiền vượt biên.

  Y Riêng kể: Từ cuối năm ngoái, một số người bà con phía vợ rỉ tai ngọt ngào với anh, rằng: Hãy tìm cách trốn sang Thái Lan. Qua đó sẽ có người đưa qua Canada hoặc Mỹ định cư, sẽ được cấp nhà cửa, bố trí công việc thu nhập cao, cuộc sống sung sướng hơn nhiều so với ở Việt Nam. Y Riêng đã bán nhà, và đầu tháng 5 vừa qua cùng 3 gia đình khác (gồm 17 khẩu) đưa cho người dẫn đường 240 triệu đồng, rồi lén lút về thành phố Hồ Chí Minh để được đưa qua Cam Pu Chia, rồi qua Thái Lan.

Đến Thái Lan, vài ngày sau Y Riêng mới biết là mình bị lừa. Mỗi gia đình được nhốt trong một phòng trọ nhếch nhác, chẳng ai đoái hoài quan tâm. Hết tiền phải đi làm thuê kiếm sống. Nhưng bất đồng ngôn ngữ, sức khỏe lại kém nên phải chịu đói khát từng ngày. “Tôi là Y Riêng Niê, sống ở buôn Sing B, xã Ea Drông, trong cuộc sống hằng ngày tôi thường nghe người ta nói thế này thế kia, là người ta có một tổ chức, giúp đỡ người đồng bào mình ở bên nước ngoài. Người ta chăm lo, tạo công ăn việc làm, sau đó sẽ được đi Canada, đi Mỹ. Khi tôi đến đó, tôi thấy, không ai quan tâm cả. Tôi muốn nói với  tất cả anh em, đặc biệt là anh em đồng bào Êđê,tuyệt đối không nghe theo lời bọn xấu xúi giục để rồi lầm lỡ, sai trái như tôi, như những người đã từng đến đó. bởi vì tôi là người đã từng đến nơi mà họ nói, họ chỉ muốn phá hoại cuộc sống của chúng ta, của con em chúng ta.”

Vợ chồng Y Riêng muốn trở về Việt Nam, nhưng có người nói rằng:  nếu về,  sẽ bị chính quyền bắt bỏ tù. Hơn 3 tháng sống chui nhủi trên đất Thái Lan với chồng chất cực khổ, đói khát, tủi nhục… Nghĩ về tương lai của hai đứa con còn thơ dại, nhớ về những ngày tháng êm ấm ở buôn làng, vợ chồng Y Riêng quyết tìm cách trở về, dẫu có bị tù đày vẫn chấp nhận. May mắn, Y Riêng đã tìm cách liên hệ với người Việt kiều tốt bụng, nhờ họ giúp đỡ dẫn đường để  cả gia đình về của khẩu Mộc Bài… Và ngày 5/9 vừa qua thì về đến buôn làng. Chị Y Pi Buôn Giá kể rằng: Về đến buôn, lúc đầu vợ chồng rất lo sợ chính quyền sẽ bắt bớ, bà con sẽ dè bỉu. Thế nhưng bà con trong buôn, và các cấp chính quyền đã thông cảm, tha thứ cho lỗi lầm của hai vợ chồng. Người thì cho gạo, cho thực phẩm, người thì động viên hãy chăm chỉ lao động để ổn định cuộc sống. “Bán hết đất đai, nhà cửa cũng được 20 triệu. Khi về lại buôn làng, chúng tôi không có chỗ ở nữa nên vợ chồng tôi qua ở nhờ nhà đứa em. Không biết sau này vợ chồng đứa em về chúng tôi sẽ ở đâu? Hiện tại hai đứa em đang làm công nhân ở Sài Gòn, chắc chắn sau này sẽ về lại buôn làng. Hai vợ chồng tôi mong muốn nhà nước tạo điều kiện, giúp đỡ cấp cho chúng tôi đất ở, đất sản để chúng tôi ổn định lại đời sống”

Ông Trần Hậu Hương- Bí thư Đảng ủy xã Ea Drông cho biết: Ngay từ tháng 5 khi biết chuyện 4 gia đình trong xã bán nhà vượt biên trái phép sang Cam Phu chia, Đảng ủy, chính quyền địa phương đã tăng cường tuyên truyền vận động bà con trong buôn làng, nói rõ âm mưu thủ đoạn của bọn lừa đảo, để bà con không ai bị lừa. Vợ chồng Y Riêng trở về cũng là nhân chứng sống để bà con trong các buôn cảng giác không bị kẻ xấu lừa gạt. “Trước hết chúng tôi động viên gia đình yên tâm. Và vận động các đoàn thể buôn, thôn  có trách nhiệm gần gũi, gắn bó nắm chắc tâm tư tình cảm. Làm sao đó để gia đình Y Riêng yên tâm làm ăn. Trong thời gian tới, lãnh đạo địa phương sẽ thường xuyên xuống thăm hỏi động viên, và sẽ vận dụng những chính sách sẽ quan tâm như hỗ trợ đất ở. Đặc biệt trước mắt có cháu học lớp 5, thì chúng tôi đã làm việc với ban giám hiệu nhà trường, sẽ quan tâm đảm bảo cho cháu đến trường”

Ông MLô Y Hoa - Phó Ban dân vận Thị ủy, Thị xã Buôn Hồ cho rằng: Việc để một số người nhẹ dạ cả tin bị kẻ xấu lợi dụng là bài học cần rút ra trong công tác tuyên truyền vận động  ở cơ sở. “ Sau khi Y Riêng trở về, Ban dân vận Thị uỷ phối hợp với Mặt trận và các ban ngành đoàn thể thăm hỏi và hỗ trợ vật chất để gia đình ổn định cuộc sống. Vận động nhân dân đấu tranh ngăn chặn hoạt động của bon Fulrô ngầm móc nối, liên lạc tổ chức đưa người vượt biên trái phép, đặc biệt là ở địa bàn xã Ea Rông không nghe, không theo kẻ xấu dụ dỗ, lừa bịp” 

Vợ chồng Y Riêng muốn nhắn gửi với những người đã trót lỡ vượt biên, đang sống chui lủi trên đất khách quê người, rằng: Hãy trở về trong vòng tay bao dung tha thứ của bà con buôn làng, của chính quyền địa phương. Đừng ai tin, đừng ai nghe theo lời bọn xấu xúi giục, không ai cho mình nhà lầu, xe hơi như họ nói đâu./.