Ta luôn cóh bấc pr’họp âng HĐND tỉnh Kon Tum, đại biểu Y Thanh, Phó Bí thư Huyện uỷ Đăk Glei lứch ta moóh Sở Công thương tỉnh n’nâu ooy rau cắh liêm crêê âng dự án thuỷ điện Đăk Mi 1 âng Công ty Cổ phần Quang Đức Kon Tum bhrợ c’la bhrợ têng. Ting cơnh p’căn Thanh, lấh 10 c’moo ahay, Công ty nắc cắh bhrợ têng dự án, bhrợ ha pr’ắt tr’mông âng pazêng pr’loọng đong đhanuôr cóh zr’lụ quy hoạch pa bhlâng zr’nắh k’đháp: “Dự án n’nâu ta bhrợ têng nắc bhrợ rau cắh liêm crêê ooy 32 pr’loọng đong đhanuôr cóh cr’noon Kon Năng lâng Bê Rê, chr’val Đăk Choong. Xoọc đâu pazêng pr’loọng đong đhanuôr n’nâu kiêng bhrợ đong ắt đoọng nhâm mâng pr’ắt tr’mông nắc pazêng zr’lụ n’nâu ơy crêê ta quy hoạch bhrợ têng thuỷ điện. Dự án bhrợ têng đhăm ắt t’mêê đoọng ha đhanuôr tước nâu cơy nắc cắh vêy ta bhrợ têng crêê cơnh xa nay gr’hoót lâng pazêng pr’loọng đong đhanuôr. Lâng t’coóh xa nay Công ty xoọc đâu nắc cắh vêy đhị zr’lụ bhrợ têng, zr’nắh k’đháp cóh bh’rợ vel đong pazum bhrợ bhr’lậ đợ rau xa nay bh’rợ đhanuôr mốp loom.”

Pazêng rau dưr váih đhị dự án thuỷ điện Đăk Mi 1 cóh chr’val Đăk Choong, chr’hoong Đăk Glêi rau cắh liêm crêê bấc lấh mơ t’piing lâng xa nay âng đại biểu Y Thanh xay moon. Đhị rau p’răng puýh cắh dzợ cơnh âng hân noo ch’noọng, pazêng pr’loọng đong đhanuôr ắt cóh xa nay pa tơơi nắc dưr ắt cóh đhr’nong đong ếp k’tứi, zir xrắh. Lấh 10 c’moo ahay, hân đhơ đong xang lứch ma ha ruôi t’rắh, đhanuôr cắh choom pa liêm, bhrợ têng đong ắt, tu crêê zr’nắh k’đháp âng thuỷ điện. Đh’rứah lâng n’nắc bh’rợ pa bhrợ công cắh liêm choom. Ắt mamông đanh đươnh lâng cr’noọ đương đhăm ắt mamông t’mêê, đhăm k’tiếc pa bhrợ t’mêê, pr’ắt tr’mông âng 32 pr’loọng đong đhanuôr cóh bơr cr’noon Kon Năng lâng Bê Rê ting t’ngay zr’nắh k’đháp pa bhlâng. A noo A Chép, trưởng cr’noon Kon Năng mốp loom moon: “Cóh 10 c’moo ahay k’tiếc nắc lứch cóh cr’loọng a bóc âng Công ty, nắc đhanuôr cắh choom chóh pazêng rau chr’nóh đanh c’moo. Công ty công vêy pazum đh’rứah lâng chr’val xiêr ooy bhươl cr’noon bhrợ bha ar, bhrợ têng quy hoạch k’tiếc đoọng ra li đhăm k’tiếc ha bhươl cr’noon. Nắc zập bêl đhiệp gr’hoót moon tơợ c’xêê n’nâu tước ooy c’xêê n’tốh, nắc tước nâu cơy cắh bơơn lêy ra li k’tiếc đoọng ha đhanuôr bhrợ têng đong xang. Xoọc đâu đong xang âng đhanuôr ma hư bấc bhlâng, tu cóh 10 c’moo ahay cắh bơơn bhr’lậ pa liêm.”

Cóh 11 dự án thuỷ điện cóh chr’hoong Đăk Glei nắc 8 dự án ơy vêy xa nay bhrợ têng lâng đợ pazêng công suất lấh 137 MW lâng 3 dự án cắh ơy vêy xa nay bhrợ têng lâng đợ công suất 15MW. Tước nâu cơy lấh 10 c’moo, cóh chr’hoong n’nâu nắc đhiệp bhrợ têng muy dự án đhị Đăk Bru 1, cóh chr’val Đăk Nhoong lâng đợ công suất 7MW ơy vêy ta bhrợ têng xang. Pazêng dự án ha mơ dợ nắc lứch ắt cóh đhr’năng zíh ta bhrợ têng, cắh dợ ta bhrợ têng, vêy cơnh cậ manh k’nặ bhrợ rau bil hư ngân pa bhlâng. T’coóh Nguyễn Khắc Trúc, Phó Trưởng Phòng Kinh tế Hạ tầng chr’hoong Đăk Glei, xay moon rau la lua bh’rợ tr’nêng âng c’la k’rong bhrợ thuỷ điện Đăk Mi 1 lâng Đăk Mi 1A: “Crêê tước ooy thuỷ điện n’nâu nắc chr’hoong công cơnh lâng xa nay bh’rợ n’đắh cơ quan chuyên môn âng Phòng Kinh tế Hạ tầng nắc ơy bấc chu prá xay trực tiếp công cơnh bhrợ bha ar lâng Công ty. Hân đhơ cơnh đhr’năng xay bhrợ đh’rứah âng Công ty cắh crêê cơnh. Công ty bấc bhlâng đoọng manuýh p’cắh mặt ha dợ cắh k’dua t’coóh xa nay âng Công ty tước bhrợ bhiệc kâng chr’hoong, tu cơnh đêếc bh’rợ xay bhrợ đh’rứah lâng chr’hoong đoọng bhrợ pa đơớh bh’rợ âng dự án lum bấc pa bhlâng zr’nắh k’đháp.”

Đhị pr’họp g’lúh 8, HĐND tỉnh Kon Tum khoá XI vêy ta bhrợ têng t’mêê đâu, đhị rau boóp p’rá ta moÓh âng apêê đại biểu, cơnh bấc pr’họp l’lăm ahay, t’coóh Lê Như Nhất, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Kon Tum nắc đhiệp xay moon cóh bh’rợ đhr’năng bh’rợ tr’nêng: “Sở Công thương zi nắc t’bhlâng k’đhơợng xay đh’rứah lâng pazêng đơn vị crêê tước lướt ch’mêết lêy bh’rợ xay bhrợ cơnh xa nay âng pháp luật ooy bh’rợ k’rong bhrợ têng, đươi dua pazêng công trình thuỷ điện đhị zr’lụ tỉnh moon zazum công cơnh cóh chr’hoong Đăk Glei moon la lay. Pa choom công cơnh nắc ta đang moon pazêng c’la k’rong bhrợ xay moon bh’nơơn bh’rợ ghít bêl xay bhrợ crêê cơnh xa nay âng pháp luật.”

Rau cắh liêm crêê âng bh’rợ bhrợ têng thuỷ điện ting cơnh xa nay bh’rợ phong trào; quy hoạch bấc đhị, bấc ooy, bh’rợ k’đhơợng xay cắh liêm crêê; pazao đoọng cắh crêê pazêng dự án thuỷ điện ooy c’bhúh doanh nghiệp cắh liêm choom ooy bh’rợ tr’nêng, n’jứah cắh vêy zên bhrợ têng, xoọc bhrợ bấc rau zr’nắh k’đháp ha đhanuôr lâng chính quyền vel đông, cắh n’năl tước đoo bêl nắc vêy ta bhr’lậ pa liêm rau cắh liêm crêê./.

Hệ lụy sau phong trào làm thủy điện

ở huyện nghèo Đăk Glei tỉnh Kon Tum

            PV Khoa Điềm

Những năm vừa qua, trong “phong trào” phát triển thủy điện, tại huyện nghèo biên giới Đăk Glei, tỉnh Kon Tum có tới 11 dự án với tổng công suất trên 150MW. Tỉnh Kon Tum kỳ vọng các dự án này sẽ phát huy được tiềm năng thế mạnh, thúc đẩy kinh tế xã hội huyện nghèo Đăk Glei phát triển. Thế nhưng đã hơn 10 năm mới chỉ có duy nhất một thủy điện xây dựng xong với công suất vỏn vẹn 7MW. Các dự án còn lại đều chậm tiến độ, “chết lâm sàng”, thậm chí suýt gây ra thảm họa.

Liên tục trong nhiều kỳ họp HĐND tỉnh Kon Tum, đại biểu Y Thanh, Phó Bí thư Huyện ủy Đăk Glei đều chất vấn Sở Công thương tỉnh này về những tồn tại của dự án thủy điện Đăk Mi 1 do Công ty Cổ phần Quang Đức Kon Tum làm chủ đầu tư. Theo bà Thanh, hơn 10 năm qua, Công ty hầu như không triển khai thực hiện dự án, khiến cuộc sống của những hộ dân trong vùng quy hoạch hết sức khó khăn:“Dự án này thực hiện đã làm ảnh hưởng đến 32 hộ dân của thôn Kon Năng và Bê Rê, xã Đăk Choong. Hiện tại các hộ dân này muốn làm nhà để ổn định cuộc sống thì các vị trí này đã quy hoạch làm thủy điện. Dự án tái định cư cho dân đến nay không thấy thực hiện như đã cam kết với các hộ dân. Đối với lãnh đạo Công ty hiện nay không có mặt tại hiện trường, rất là khó khăn cho việc mà địa phương phối hợp giải quyết những vấn đề bức xúc của người dân”.

Những gì đang diễn ra tại dự án thủy điện Đăk Mi 1 ở xã Đăk Choong, huyện Đăk Glei còn tệ hơn rất nhiều so với thông tin mà đại biểu Y Thanh phản ánh. Dưới nắng nóng như thiêu đốt của mùa hè, các hộ dân thuộc diện di dời phải trú ngụ trong những ngôi nhà thấp lè tè. Hơn 10 năm qua dù nhà cửa xuống cấp dột nát, người dân không thể cải tạo, xây nhà vì vướng thủy điện. Cùng với với đó là sản xuất đình trệ. Đằng đẵng sống trong tâm trạng chờ đợi tái định cư, tái định canh, cuộc sống của 32 hộ dân ở hai thôn Kon Năng và Bê Rê ngày càng đi vào ngõ cụt. Anh A Chép, thôn trưởng Kon Năng cám cảnh:“Trong 10 năm qua đất lòng hồ của Công ty đã bị ảnh hưởng thì bà con không được trồng cây lâu năm. Công ty cũng có kết hợp với xã xuống tại thôn làm biên bản, làm quy hoạch đất để san ủi mặt bằng cho thôn. Nhưng cứ hứa tháng này đến tháng kia đến bây giờ chưa thấy san ủi mặt bằng cho thôn để làm nhà cửa. Hiện tại nhà cửa của bà con cũng đã hư hỏng rất nặng trong 10 năm không được sửa chữa nhà”.

Trong 11 dự án thủy điện ở huyện Đăk Glei thì 8 dự án đã có chủ trương đầu tư với tổng công suất hơn 137MW và 3 dự án chưa có chủ trương đầu tư với tổng công suất 15MW. Đến nay đã qua hơn 10 năm, ở huyện này mới  có duy nhất dự án Đăk Bru 1, ở xã Đăk Nhoong công suất 7MW hoàn thành đưa vào vận hành khai thác. Các dự án còn lại hầu hết đều trong tình trạng chậm tiến độ, “chết lâm sàng”, thậm chí suýt gây ra thảm họa.

Thực tế trớ trêu là, kể từ khi các dự án thủy điện ở huyện Đăk Glei c trao vào tay các nhà đầu tư, chính quyền cơ sở và ngành chức năng địa phương rơi vào cảnh “đuổi hình bắt bóng” mỗi khi muốn làm việc với doanh nghiệp. Ông Nguyễn Khắc Trúc, Phó Trưởng Phòng Kinh tế Hạ tầng huyện Đăk Glei, nêu ví dụ cụ thể về thái độ của chủ đầu tư thủy điện Đăk Mi 1 và Đăk Mi 1A: “Liên quan đến thủy điện này thì Huyện cũng như góc độ cơ quan chuyên môn của Phòng Kinh tế Hạ tầng thì đã nhiều lần trao đổi trực tiếp cũng như bằng văn bản với Công ty. Tuy nhiên tinh thần hợp tác cũng như phối hợp của Công ty không cao. Công ty chủ yếu cử những người đại diện chứ không cử lãnh đạo của Công ty làm việc trực tiếp với huyện nên công tác phối hợp với huyện để đẩy nhanh tiến độ dự án gặp rất nhiều khó khăn”.

Tại kỳ họp lần thứ 8, HĐND tỉnh Kon Tum khóa XI diễn ra mới đây, trước ý kiến chất vấn của đại biểu, giống như nhiều kỳ họp trước, ông Lê Như Nhất, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Kon Tum chủ yếu dừng lại ở việc báo cáo tình hình: “Sở Công thương chúng tôi tiếp tục chủ trì cùng với các đơn vị liên quan tổ chức kiểm tra việc tuân thủ các quy định của pháp luật về đầu tư xây dựng, vận hành khai thác các công trình thủy điện trên địa bàn tỉnh nói chung cũng như là huyện Đăk Glei nói riêng. Hướng dẫn cũng như là đề nghị các chủ đầu tư phải báo cáo kế hoạch cụ thể trong quá trình tổ chức triển khai theo đúng quy định của pháp luật”.

Hậu quả của việc làm thủy điện theo “phong trào”; quy hoạch ồ ạt, lỏng lẻo trong công tác quản lý; trao nhầm dự án thủy điện vào tay doanh nghiệp vừa yếu chuyên môn, vừa thiếu tiềm lực tài chính đang để lại nhiều hệ lụy cho cả người dân lẫn chính quyền địa phương,chưa biết đến bao giờ mới giải quyết xong hậu quả./.