K’noọ 1 c’xêê đâu, đha nuôr Cơ Tu coh vel A Ring, chr’val c’noong k’tiêc A Xan, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam âi looih lâh bh’rợ rao têy lâng xà phòng, poor pa noor boop bêl tươc đhị bâc ma nưih. A noo Hôih Ngọc, ăt coh vel A Ring, chr’val A Xan đoọng năl, đhị apêê báo đài, ti vi, a noo lâng đha nuôr coh đâu âi năl tươc cr’pân âng pr’luh cr’ay, đhr’năng trơơi bọo âng Covid-19:“Acu công cơnh đha nuôr Cơ Tu coh đâu âi bơơn zâp cấp bh’cộ, cán bộ y tế, apêê chiến sĩ biên phòng pa choom đoọng ng’cơnh zêl lâng cha groong pr’luh cr’ay. Tươc nâu câi, bh’rợ ta luôn rao têy lâng xà phòng, pâr pa nâr boop lâng prih dooh đong xang tang leh liêm áih năc âi r’dợ u looih ta bhrợ zâp t’ngay.”

A Xan năc chr’val bha lâng âng zr’lụ da ding c’noong k’tiêc Việt Nam âng chr’hoong Tây Giang. Đha nuôr bơr n’đăh c’noong k’tiêc ta luôn lươt ra vach, tr’lum, tr’câl tr’bhlêy. T’cooh Hôih Nhia, Chủ tịch UBND chr’val A Xan đoọng năl, truih c’noong k’tiêc Việt – Lào n’đăh k’tiêc k’ruung pr’zơc vêy z’zăng bâc ma nưih Trung Quốc ma mông, bhrợ cha. Xang Tết Nguyên đán, bâc ngai coh apêê đoo n’năc rach chô tơợ zr’lụ pr’luh cr’ay tu cơnh đêêc đhr’năng trơơi boọ cr’ay pa bhlâng dal: “Azi k’đhơợng xay lâng bhrợ liêm bh’rợ pa zum bhrợ bhlưa c’bhuh biên phòng, công an quân sự, trạm y tế, đoọng cha groong pr’luh cr’ay ha đha nuôr muy cơnh yêm têêm lâng liêm choom bhlâng. Coh đâu a zi công vêy apêê biển báo, apêê c’lâng tiểu ngạch, cửa khẩu k’tứi, apêê c’lâng k’tiêc n’lơơng, p’too moon oó lâh lươt tr’mooi lâng đha nuôr n’đăh tôh. Tuần tươc a zi vêy t’bhlâng xră bhrợ kế hoạch đơơng âng bâc ngành xiêr tươc apêê vel xay moon, p’too pa choom ha đha nuôr n’đăh bh’rợ zêl lâng cha groong pr’luh c’ray tu vi rut corona.”

Tơợ xang Tết tươc đâu, đợ t’mooi tươc đhêy ăt lươt la lêy crâng ca coong coh Tây Giang dưr bâc bhlâng. Ting a moó Nguyễn Thị Tốt, lễ tân đong đhêy ăt Tây Giang, moot cr’chăl đâu bâc c’moo l’lăm pa bhlâng hăt t’mooi n’đhang c’moo đâu đong đhêy ăt ta luôn bịng phòng. Căh muy đong đhêy Ăt Tây Giang, 3 đong đhêy ăt coh vel đong chr’hoong cơnh lâng 35 phòng, công ăt đhị đhr’năng cơnh đêêc. Căh bơơn lêy đong đhêy ăt coh trung tâm chr’hoong, bâc t’mooi âi chơơc tươc apêê đhị lơơng cơnh Tà Lang, Đỉnh Quế, vel truyền thống Cơ Tu. A noo Lê Khắc Tràng t’mooi coh Đà Nẵng xay moon:“Ting cơnh p’too moon, a cu lêy doó âi vêy ngai đhị Quảng Nam crêê ca ay Covid-19. Tu cơnh đêêc acu đâc ooy đâu lâng k’điêl ca coon xơợng k’rêêm loom.”

Đhị đhr’năng k’đhap âng pr’luh cr’ay tu Covid-19 bhrợ t’vaih, UBND chr’hoong Tây Giang âi bhrợ t’vaih Ban K’đhơợng xay zêl lâng cha groong pr’luh âng vel đong. Đh’rưah lâng n’năc, k’đươi moon Chủ tịch UBND apêê chr’val  công cơnh trạm Y tế apêê vel đong k’đươi cán bộ chô tươc vel, bhươl t’bhlâng ch’mêêt lêy lâng xay truih p’too moon dha nuôr ma năl zêl lâng cha groong pr’luh cr’ay; Xơợng bhrợ crêê apêê p’too moon âng ngành y tế. t’cooh Nguyễn Huy Thông, Giám đốc Trung tâm Y tế chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, cơnh lâng 4 chr’val da ding ca coong Ch’Ơm, Ga Ry, Tr’hy lâng A Xan năc p’loọng c’noong k’tiêc, chính quyền chr’hoong Tây Giang âi bhrợ bhiêc lâng apêê đồn Biên phòng, pa zum  t’bhlâng ch’mêêt lêy đha nuôr lươt ra vach đhị zr’lụ c’noong k’tiêc, bhrợ liêm bh’rợ zêl lâng cha groong pr’luh cr’ay:“Căh muy côh apêê chr’val zr’lụ da ding ca coong c’noong k’tiêc, đhị apêê chr’val coh vel đong chr’hoong Tây Giang, azi công âi xay bhrợ pa choom đoọng đợ c’năl chr’năp n’đăh zêl lâng cha groong pr’luh cr’ay ha cán bộ viên chức âng trung tâm công cơnh tuyến chr’val đoọng ha dưr dal c’năl âng cha năc ma nưih. Đhị đêêc, zâp cán bộ viên chức năc muy cha năc buôn xay truih p’too moon ha zâp ngai, zâp pr’loọng đong. Pr’đươi prdua máy moc, z’nươu tr’hâu, dung dịch t’bil khuẩn... a zi âi ra văng zâp prang, k’đhơợng nhâm râu yêm têêm ha cán bộ y tế, ha c’la đay lâng pa zêng đha nuôr./.

Tây Giang: Phòng chống dịch bệnh hô hấp cấp do Covid-19

                Hôih Nhàn- Alăng Hương

        Đến thời điểm này, tại các huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam chưa ghi nhận trường hợp nào nghi nhiễm dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do virus, Covid gây ra. Tuy nhiên, trước tình hình diễn biến phức tạp của dịch bệnh các địa phương đã triển khai nhiều biện pháp chủ động phòng chống kịp thời phát hiện, tuân thủ quy trình được hướng dẫn.

Gần 1 tháng nay, bà con Cơ Tu ở thôn A Ring, xã biên giới A Xan, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã quen với việc rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang khi đến chỗ đông người. Anh Hôih Ngọc, ở thôn A Ring, xã A Xan cho biết, qua các phương tiện thông tin đại chúng, anh và bà con nơi đây đã biết đến tác hại của dịch bệnh, nguy cơ lây nhiễm Covid-19: “Tôi cũng như bà con Cơ Tu ở đây từ khi được các cấp lãnh đạo, cán bộ y tế, các chiến sĩ biên phòng hướng dẫn cách phòng, chống bệnh. Đến nay, việc thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang và vệ sinh nhà cửa sạch sẽ đã dần thói quen hàng ngày.”

Axan là xã trung tâm vùng cao biên giới Việt-Lào. Bà con hai bên tuyến biên giới thường xuyên qua lại, gặp gỡ, trao đổi hàng hóa. Ông Hôih Nhia, Chủ tịch UBND xã Axan cho biết, dọc tuyến biên giới Việt - Lào phía nước bạn có khá đông công dân Trung Quốc sinh sống, làm ăn. Sau Tết Nguyên đán, nhiều người trong số họ trở về từ vùng dịch nên nguy cơ lây nhiễm bệnh rất cao: “Chúng tôi quán triệt và chỉ đạo làm tốt công tác phối hợp giữa lực lượng biên phòng, công an quân sự, trạm y tế, nhằm phòng ngừa dịch bệnh cho bà con một cách an toàn và hiệu quả nhất. Ở đây chúng tôi cũng có các biển báo, các đường tiểu ngạch, cửa khẩu phụ, các lối mòn khác, hạn chế qua lại thăm thân bên kia. Tuần sau chúng tôi tiếp tục ban hành kế hoạch đưa liên ngành xuống các thôn triển khai, tuyên truyền cho bà con về việc phòng chống dịch bệnh corona.”

Từ sau Tết đến nay, lượng khách đến nghỉ dưỡng tham quan, thắng cảnh tại Tây Giang tăng đáng kể. Theo chị Nguyễn Thị Tốt, lễ tân nhà nghỉ Tây Giang, vào thời điểm này mấy năm rất ít khách nhưng năm nay nhà nghỉ luôn kín phòng. Không riêng nhà khách Tây Giang, 3 nhà nghỉ trên địa bàn huyện với 35 phòng, cũng trong tình trạng tương tự. Không tìm được phòng nghỉ ở trung tâm huyện, nhiều khách đã tìm đến các điểm du lịch khác như Tà Làng, Đỉnh quế, Làng truyền thống CơTu. Anh Lê Khắc Tràng du khách ở Đà Nẵng nói: “Theo khuyến cáo tôi cũng chưa thấy tại Quảng Nam có ca nhiễm bệnh nào cả. Học sinh ở đây thì vẫn đi học bình thường nên tôi rất tự tin đưa gia đình mình lên đây.”

Trước diễn biến phức tạp của dịch viêm đường hô hấp cấp do vi rút Covid-19 gây ra, UBND huyện Tây Giang đã thành lập Ban chỉ đạo phòng chống dịch của địa phương. Đồng thời, yêu cầu chủ tịch UBND các xã cũng như trạm Y tế các địa phương phân công cán bộ về tận thôn, bản tăng cường kiểm tra, giám sát và tuyên truyền người dân chủ động phòng chống dịch bệnh; thực hiện đúng các khuyến cáo của ngành y tế. Ông Nguyễn Huy Thông, Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, cho biết, đối với 4 xã vùng cao là Ch’ơm, Ga Ry, Tr’hy và Axan là cửa ngõ biên giới, chính quyền huyện Tây Giang đã làm việc với các đồn Biên phòng, phối hợp tăng cường kiểm soát công dân qua lại khu vực biên giới, làm tốt công tác phòng chống dịch bệnh: “Không riêng gì ở các xã vùng cao giáp ranh, tại tất cả các xã trên địa bàn, huyện Tây Giang tôi cũng đã triển khai tập huấn những kiến thức cơ bản về phòng chống dịch bệnh cho cán bộ viên chức của trung tâm cũng như tuyến xã nhằm nâng cao ý thức của cá nhân. Thông qua đó mỗi cán bộ viên chức là một truyền thông viên để truyền thông cho mỗi cá nhân trong gia đình cũng như các thành viên trong cộng đồng. Phương tiện, máy móc, thiết bị, thuốc men, dung dịch sát khuẩn, đồ bảo hộ... chúng tôi đã chuẩn bị đầy đủ, bảo đảm an toàn cho cán bộ y tế, người nhìn và cũng như cộng đồng”./.