Cơnh a zi ơy xay moon, Tây Nguyên xoọc z’lấh hân noo xớơt goóh ngân pa bhlầng cóh 100 c’moo chô ooy đâu. K’zệt r’bhầu pr’loọng đong đhanuôr lưm k’đháp k’ra tu cắh vêy đác đươi dua lâng đoọng pa bhrợ ta têng. X’rịa tuần a hay, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc lâng Bộ trưởng Bộ NN&PTNT đh’rứah lâng apêê thành viên Chính phủ ơy pa bhrọ lâng tỉnh Gia Lai đoọng k’đươi moon bhiệc đương zêl ch’noọng xớơt đoọng ha prang zr’lụ. ĐoỌng đhanuôr lâng pr’zợc vêy cơnh lêy năl ghít lấh mơ đắh đhr’năng chr’noọng xớơt cóh zr’lụ cung cơnh apêê c’lâng bh’rợ lalăm lâng đắh đanh đươnh đoọng Tây Nguyên pa ghít đương zêl lâng đhr’năng ch’noọng xớơt, PV Đài TNVN đhị Tây Nguyên vêy bha ar xrắ xay moon:

            Ting cơnh xay moon âng Bộ NN&PTNT, đác đhị apêê a bóc cóh zr’lụ Tây Nguyên dzợ mơ 30-40% mơ a bóc ơy ta bhrợ têng, ếp lấh t’ping lâng trung bình đhị bấc c’moo hay. Prang zr’lụ vêy k’nặ 140 a bóc đác zêng rệê goóh lâng moon đớc nắc tước c’xêê cung lấh 280 bệê a bóc lơơng nắc cung ắt zâng lâng đhr’năng nâu đoo. Ch’noọng xợơt nắc ơy bhrợ lấh 15.500ha ha roo bil bal, răng chệêt zêng. Đh’rứah lâng đếêc nắc ơy lấh 42.300ha cà phêê lâng a moọt nắc cung zâng lâng đhr’năng nâu ngân pa bhlầng, ơy bấc đhăm bil bal zêng. Moon đớc nắc t’nơơm chóh xiêr lấh 167.000ha, cóh đếêc ha roo ruộng nắc lấh 14.600ha. Ch’noọng xớơt nâu đoo cung bhrợ ha lấh 28.000 pr’loọng đong đhanuôr Tây Nguyên cắh vêy đác đươi dua lâng moon đớc nắc đợ pr’loọng đong đhanuôr cắh vêy đác đươi ting bấc lấh mơ cóh cr’chăl ha y. T’coóh Đào Xuân Quý, Chủ tịch UBND tỉnh Kon Tum xay moon  đắh đhr’năng âng vel đong:

            Ting cơnh moon đớc nắc ch’noọng xớơt đanh tước c’xêê 4, c’xêê 5 nắc đhăm ha roo bil bal cắh ơy pa đhêy đhị 1.400ha nắc dzoóc tước lấh 6.000ha. Cóh 6.000ha nâu nắc ắt đhị apêê t’nơơm n’loong công nghiệp, t’nơơm cà phê. Đắh giếng đác nắc a zi ơy lêy moon pa rớơt nắc 4.142 bệê giếng rệê goóh lâng ta bhúch đác đươi, bhrợ cắh liêm tước dâng 5.400 pr’loọng đong đhanuôr. Ha dang đhr’năng nâu đanh tước c’xêê 4, c;xêê 5 nắc đợ giếng đác rệê zêng tước lấh 5.000 bệê giếng lâng lấh 7.500 pr’loọng đong đhanuôr crêê zâng lâng râh cắh liêm choom nâu.

            Bộ NN&PTNT lâng Bộ TN&MT đh’rứah xay moon, đhr’năng ch’nọong xớơt xoọc dưr váih đhị Tây Nguyên nắc tu g’lúh dưr váih âng El Nino đanh bhlầng cóh lịch sử acoon ma nuýh cợnh ơy xay moon. Pazêng râu ơy dưr váih tước t’ngay đâu zêng ngân pa bhlầng, đhơ cơnh đéec pazêng râu dzợ dưr váih cóh c’xêê 4, c’xêê 5 nắc dzợ ting ngân lấh mơ. Tu cơnh đếêc, apêê vel đong nắc lêy pa ghít apêê c’lâng bh’rợ zúp zooi đhanuôr zr’lụ crêê ch’noọng xớơt z’lấh cr’chăl k’đháp k’ra nâu đoo.

            T’coóh Trần Việt Hùng, Phó Trưởng ban thường trực Ban xay moon Tây Nguyên đoọng năl, lấh mơ crêê tợơ đhr’năng El Nino, nắc lêy xay moon nhâm crêê pazêng đhr’năng t’nơơm chr’nóh bhrợ cắh liêm tước tu đác âng Tây Nguyên. Đhăm chóh zập râu n’loong cóh zr’lụ zêng nắc z’lấh mơ mức quy hoạch, pa bhlầng nắc n’loong công nghiệp. Cóh đếêc, t’nơơm cà phê quy hoạch tước c’moo 2020 nắc 447.000ha ha dợ tước x’rịa c’moo 2015 dzoóc tước 577.000ha, z’lấh 130.000ha. T’nơơm a moọt, quy hoạch tước c’moo 2020, t’hước tứơc c’moo 2030, prang zr’lụ nắc 17.500ha nắc tước x’rịa c’moo 2015, đhăm a moọt ơy dzoóc tước 53.5000ha, z’lấh mơ quy hoạch lấh 36.000ha… đh’rứah lâng đếêc, đhăm chóh, bh’nơơn crâng âng Tây Nguyên nắc ơy xiêr đấh pa bhlầng đhị pazêng c’moo hay. Tợơ đếêc bhrợ váih đhr’năng tu đác âng zr’lụ cắh dzợ bấc, đợ đác đhị apêê k’ruung bha lầng nắc ơy xiêr k’rơ, đác ngâm cung bil đấh pa bhlầng, đợ đác boo ting t’ngay ting m’bứi lấh mơ lâng hân noo ch’noong xớơt zập c’moo ting zr’nắh kk’đháp lấh. Tợơ đhr’năng k’rong pazêng cơnh đâu, nắc lêy vêy cơnh bhrợ têng đoọng xăl t’nơơm chr’nóh bh’năn băn đoọng liêm choom đhị Tây Nguyên. T’coóh Trần Việt Hùng moon:

            Ting cơnh a cu lêy, g’lúh ch’noọng xớơt nâu đoo nắc bele liêm choom bhlầng đoọng prang zr’lụ lêy ch’mệêt ghít đoọng vêy cơnh bhrợ têng liêm choom bhlầng. Zêng lâng bhiệc chóh bhrợ cớ cà phê cung nắc lêy pa liêm cớ, ếêh râu bhrợ têng lâng zập đhr’năng ting cơnh t’nôm zên 12.000 tỷ nắc cắh choom cơnh đếêc. Lâng a hêê nắc cung đươi dua đhị g’lúh nâu nắc xay moon zập prang cơ cấu t’nơơm chr’nóh xoọc đâu âng zr’lụ Tây Nguyên đoọng vêy muy quy hoạch liêm choom bhlầng.

            T’coóh Trần Việt Hùng cung moon, đắh đanh đươnh nắc lêy k’rang lấh mơ lâng bh’rợ zư lêy crâng, pa bhlầng nắc crâng gmrâng, lêy chóh crâng t’bấc lâng bh’rợ bhrợ cha âng đhanuôr đươi tợơ crâng. Đh’rứah, Chính phủ nắc lêt k’đươi moon apêê bộ ngành lêy ch’mệêt, xay moon cớ đhr’năng apêê thuỷ điện cóh prang zr’lụ Tây Nguyên vêy cơnh bhrợ têng liêm choom bhlầng. Cóh đếêc, t’coóh Trần Việt Hùng pa bhlầng pa ghít moon tước Thủy điện An Khê-Ka Nak. Cr’noọ bh’rợ nâu nắc bil bil c’lâng ch’hooi âng k’ruung Ba cóh pazêng c’moo a hay, bhrợ cắh liêm ngân pa bhlầng tước pr’ắt tr’mông, pa bhrợ ta têng âng k’ra bhầu pr’loọng đong đhanuôr cóh truíh k’ruung nâu. Tu cơnh đếêc, nắc lêy choom pa đhêy bh’rợ âng thuỷ điện An Khê-Ka Nak, pa chô đác đoọng ha k’ruung Ba, t’vaíh c’rơ tr’mung đoọng ha đhanuôr cóh píc k’ruung.

            Cóh cr’chăl ch’noọng xớơt ngân pa bhlầng cơnh xoọc đâu, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát moon, k’rang bhlầng lâng Tây Nguyên bêl đâu nắc zư đác đoọng ha pazêng t’nơơm n’loong công nghiệp đanh c’moo cơnh cà phê, a moọt, cao su. Pazêng t’nơơm chr’nóh nâu crêê ch’noọng xớơt nắc bhrợ cắh liêm tước bh’nơơn bh’rợ âng đhanuôr cắh muy đhị bơr pêê c’moo nắc dzợ đhị bấc c’moo t’tun. Ting cơnh Bộ trưởng Cao Đức Phát nắc cóh đhr’năng xoọc đâu, bhiệc đươi dua apêê c’lâng bh’rợ k’bớch k’miáh đác tưới ting t’dzọt, tưới phun sương nắc râu đơ lalua ta níh bhlầng.

            Tợơ lêy ch’mệêt cóh đhr’năng lalua âng chr’noọng xớơt cóh zr’lụ Tây Nguyên, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc k’đươi moon xay bhrợ pazêng c’lâng bh’rợ pr’hân zúp zooi đoọng ha đhanuôr crêê zr’lụ ch’noọng xớơt. Lalăm, nắc vel đong lêy tệêm ngăn pr’ắt tr’mông âng đhanuôr, oó đớc dưr váih muy  pr’loọng đong đhanuôr n’đoo ha ul cha, ta bhúch đác ộm, cr’ay jéh tu ch’noọng xớơt. Đắh đanh đươnh, Phó Thủ tướng k’đươi moon, lêy ch’mệêt, quy hoạch tu đác âng Tây Nguyên g’đéch đoọng ha Tây Nguyên váih cơnh sa mạc, nắc lêy pa chắp tr’xăl pleng âng k’tiếc đoọng đấh loon đương zêl cha groong:

            Đắh đanh đươnh, nắc lêy ch’mệêt quy hoạch, pa dưr tu đác âng Tây Nguyên. Giao đoọng ha Bộ Tài nguyên lâng môi trường dáp lêy, pa ghít lấh mơ dzợ. Ha dang pa đanh cớ nắc buôn dưr váih cơnh sa mạc zr’lụ nâu. Lêy ch’mệêt đoọng vêy cơnh bhrợ têng, xăl đhr’năng pleng k’tiếc đoọng a hêê nắc đh’rứah ắt pazưm lâng đoo, đoọng ha dưr nắc oó zâng lâng râu cắh liêm a đoo bhrợ t’váih. Tu cơnh đếêc, nắc lêy pa ghít ch’mệêt lêy tu đác đhị Tây Nguyên đoọng vêy cơnh bhrợ têng, pa dưr k’chụt lơi đhr’năng k’đháp k’ra nâu đoo. Râu bơr nắc bơr pêê dự án bh’nậ đác pa pr’hân đhị zr’lụ nâu nắc xoọc đâu cơnh ooy ơy. Tinh thần nắc lêy liêm choom, bh’nơơn dal, đanh đươnh./.

Tây Nguyên hạn lịch sử: Giải pháp nào để Tây Nguyên ứng phó với hạn

 Tây Nguyên đang trải qua mùa mùa khô khốc liệt nhất trong 100 năm lại đây. Hàng chục nghìn hộ dân đang khốn khổ vì thiếu nước sản xuất và sinh hoạt. Cuối tuần trước, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Bộ trưởng Bộ NN&PTNT cùng các thành viên Chính phủ đã có buổi làm việc tại tỉnh Gia Lai để chỉ đạo công tác phòng chống hạn cho cả khu vực.

       Theo đánh giá của Bộ NN&PTNT, nước ở các hồ chứa thủy lợi trong khu vực Tây Nguyên chỉ còn khoảng 30-40% dung tích thiết kế, thấp hơn nhiều so với trung bình nhiều năm. Toàn khu vực có gần 140 hồ thủy lợi đã cạn kiệt và dự kiến đến tháng 4 sẽ có thêm khoảng 280 hồ thủy lợi khác lâm vào tình trạng này. Hạn hán đã làm khoảng 15.500 ha lúa thiếu nước và mất trắng. Cùng với đó, đã có hơn 42.300 ha cà phê và hồ tiêu bị hạn nghiêm trọng, nhiều diện tích đã mất trắng. Dự kiến, diện tích cây trồng bị hạn sẽ lên tới 167.000ha, trong đó lúa nước là 14.600ha. Hạn hán cũng đã khiến hơn 28.000 hộ dân tại Tây Nguyên bị thiếu nước sinh hoạt và dự kiến số hộ thiếu nước sinh hoạt sẽ tăng gấp đôi trong thời gian tới. Ông Đào Xuân Quý, Chủ tịch UBND tỉnh Kon Tum nói về thực trạng của địa phương: “Theo dự báo hạn kéo dài tới tháng 4, tháng 5 thì diện tích hạn không dừng lại ở 1.400ha mà lên tới 6.000ha. Mà số 6.000ha rơi vào đa số là cây công nghiệp, cây cà phê. Về giếng nước, chúng tôi xác định có 4.142 giếng cạn kiệt và thiếu nước, ảnh hưởng tới khoảng 5.400hộ dân. Nếu kéo dài tới tháng 4, tháng 5 thì số giếng nước khô kiệt sẽ lên tới trên 5.000 giếng và có trên 7.500 hộ bị ảnh hưởng.”

Bộ NN&PTNT và Bộ TN&MT cùng đánh giá, hạn hán đang diễn ra ở Tây Nguyên là hệ quả của một đợt El Nino dài nhất trong lịch sử nhân loại ghi nhận được. Những gì đã xảy ra đến hôm nay là rất nghiêm trọng nhưng những gì sẽ diễn ra trong tháng 4 và tháng 5 có thể sẽ còn nghiêm trọng hơn . Do đó, các địa phương cần chủ động các biện pháp hỗ trợ nhân dân vùng bị hạn vượt qua giai đoạn khó khăn này.

Ông Trần Việt Hùng, Phó trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo Tây Nguyên cho rằng, ngoài tác động của El Nino, cần phải đánh giá đúng bức tranh tổng thể cây trồng làm ảnh hưởng tới nguồn nước của Tây Nguyên. Diện tích các loại cây trồng trong khu vực hầu hết đã vượt quy hoạch, nhất là cây công nghiệp. Trong đó, cây cà phê quy hoạch đến năm 2020 là 447.000ha nhưng đến cuối năm 2015 đã lên tới 577.000ha, vượt hơn 130.000ha. Cây hồ tiêu, quy hoạch đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030, toàn vùng là 17.500ha nhưng đến cuối năm 2015, diện tích cây tiêu đã lên tới 53.500ha, vượt quy hoạch trên 36.000ha… Cùng với đó, diện tích, chất lượng rừng của Tây Nguyên đã giảm nhanh chóng trong những năm qua. Từ đó dẫn tới nguồn nước của khu vực không còn phong phú, lượng nước trên các sông chính đã giảm mạnh, nguồn nước ngầm cũng giảm rất nhanh, lượng nước mưa ngày càng ít hơn và mùa khô mỗi năm một khắc nghiệt hơn. Từ bức tranh tổng thể này, cần tìm ra giải pháp chuyển đổi cơ cấu cây trồng cho phù hợp tại Tây Nguyên. Ông Trần Việt Hùng nói: “Tôi nghĩ đợt hạn hán này là dịp tốt nhất để toàn vùng nhìn lại để điều tiết cho hợp lý. Kể cả việc tái canh cà phê cũng phải cân đối lại, chứ không phải tái canh bằng mọi giá theo gói 12.000tỷ là điều không thể được. Và chúng ta cũng tận dụng cơ hội này để đánh giá toàn bộ cơ cấu cây trồng hiện nay của vùng Tây Nguyên để có một quy hoạch phù hợp.”

          Ông Trần Việt Hùng cũng cho rằng, về lâu dài cần quan tâm hơn đối với công tác bảo vệ rừng, nhất là rừng đầu nguồn, giải quyết tốt bài toán trồng rừng và sinh kế của người dân với rừng. Đồng thời, Chính phủ cần chỉ đạo các bộ ngành rà soát, đánh giá lại thủy điện trên toàn vùng Tây Nguyên có hướng giải quyết tích cực nhất. Trong đó, ông Trần Việt Hùng đặc biệt nhấn mạnh tới Thủy điện An Khê – Ka Nak. Công trình này đã làm dòng sông Ba chết dần trong những năm qua, ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống, sản xuất của hàng trăm nghìn hộ dân sống dọc sông. Do đó, có thể phải dừng hoạt động thủy điện An Khê – Ka Nak, trả nước lại sông Ba, tạo ra sực sống cho người dân hạ nguồn.

Trong giai đoạn hạn hán nghiêm trọng như hiện nay, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát cho rằng, đáng lo nhất đối với Tây Nguyên lúc này là giữ cho được những cây công nghiệp lâu năm như cà phê, hồ tiêu, cao su. Những cây trồng này bị hạn sẽ ảnh hưởng lớn tới thu nhập của nhân dân không chỉ một năm mà nhiều năm. Theo Bộ trưởng Cao Đức Phát trong bối cảnh hiện nay, việc áp dụng biện pháp tưới tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, tưới phun sương là vô cùng cần thiết.

Qua thị sát thực tế tình hình hạn hán của khu vực Tây Nguyên, Phó thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chỉ đạo triển khai những giải pháp cấp bách hỗ trợ người dân vùng bị hạn. Trước hết, các địa phương cần phải đảm bảo cuộc sống tối thiểu của nhân dân, không để một hộ dân nào bị thiếu đói, thiếu nước uống, đau ốm, bệnh tật vì hạn hán. Về lâu dài, Phó thủ tướng chỉ đạo, cần điều tra, quy hoạch nguồn nước của Tây Nguyên, tránh để Tây Nguyên bị sa mạc hóa, cần nghiên cứu biến đổi khí hậu để ứng phó kịp thời: “Về lâu dài, phải điều tra quy hoạch, phát triển nguồn nước của Tây Nguyên. Giao cho Bộ Tài nguyên môi trường tính toán, phải chủ động hơn. Nếu kéo dài mãi thì không khéo sa mạc hóa khu vực này. Phải nghiên cứu để xử lý tình hình biến đổi khí hậu để chúng ta cùng sống chung với nó để phát triển chứ không phải đầu hàng. Cho nên, cần phải chủ động nghiên cứu nguồn nước của Tây Nguyên để đưa ra giải pháp khắc phục khó khăn. Việc thứ hai, là một số dự án thủy lợi cấp bách ở vùng này thế này thế nào. Tinh thần phải chắc chắn, hiệu quả, lâu dài.”./.