Định kiến xã hội, cr’noọ bh’rợ liêm choom ooy pân’đil, c’năl đắh bh’rợ lâng đhr’năng bh’rợ âng pân’đil… zâp râu nắc ơy bhrợ padưr đợ râu zêl cha’groong lâng đợ apêê pân’đil rơơm kiêng pấh bhrợ ooy chính trị moon zr’nưm lâng cơ quan dân cử moon lalay. Nâu đoo nắc râu xay moon âng bấc chuyên gia đắh liêm ma mơ pân’jứih pân’đil lâng đợ apêê pân’đil đại biểu dân cử.

Nghị quyết 11 âng Bộ chính trị moon pa’glúh cr’noọ bh’rợ nắc lêy vêy lấh 35% pân’đil p’cắh mặt ooy quốc hội. luật bầu cử đại biểu quốc hội lâng đại biểu HĐND cung moon gít đợ pân’đil ứng cử viên ooy danh sách chính thức âng đợ apêê ứng cử đại biểu quốc hội lâng đại biểu HĐND nắc m’bứi bhlâng 35% đhị pazêng đợ apêê moót bhrợ.

Đoọng bơơn mơ cr’noọ bh’rợ nâu, nắc lêy têêm ngăn xay moon pân’đil ứng cử viên dal bấc lấh mơ đợ ta xay moon tếh. hân đhơ cơnh đêếc, số liệu âng zâp g’lúh bầu cử đoọng lêy, ooy danh sách ứng cử moót quốc hội nắc lêy vêy 31% nắc ứng cử viên pân’đil. Ooy đâu, đợ ứng cử viên âng TW xay moon nắc 12%. Đợ đại biểu pân’đil cóh HĐND zâp cấp tơợ 24%-27% lâng vêy c’lâng bh’rợ padưr ooy 3 khoá đăn đâu.

Ting cơnh t’coóh Trần Phong, chuyên gia lêy cha’mêết truyền thông đắh liêm ma mơ pân’jứih pân’đil, cơ hội crêê cử âng pân’đil đệ lấh mơ lâng pân’jứih ooy đh’rứah mưy danh sách cóh 1 đơn vị bầu cử, tu pân’đil ứng cử viên ra’pặ ooy t’nooi đh’rứah lâng đợ apêê ứng cử vêy đhr’năng crêê cử dal lấh. tu cơnh đâu, lalua đoọng lêy, râu lalua nâu k’đươi moon nắc vêy râu k’rang lêy âng zâp tổ chức lâng cha’nặc manứih vêy trách nhiệm đắh bhiệc ra’pặ t’nooi ứng cử ooy zâo vòng hiệp thương, đoọng padưr dal pr’ắt pr’dzoọng âng pân’đil ứng cử viên. Lý lịch đắh ứng cử viên cung lêy bhrợ liêm gít đắh râu t’bhlâng, đợ cr’noọ bh’rợ âng apêê ooy pr’ắt tr’mung zâp t’ngay, cắh vêy mưy ooy chức vụ, bhiệc bhrợ, đoọng đhanuôr choom năl gít lấh mơ ooy manứih p’cắh mặt âng đay. T’coóh Trần Phong moon:

Tr’nơợp nắc lêy bhrợ ma mơ ooy danh sách bầu cử. ting hàng ngang cắh cậ hàng dọc l’lăm. Râu 2 nắc bhiệc xay moon lí lịch âng manứih n’nắc đoọng apêê lêy. Oó đoọng moót bầu luôn, m’bứi bhlâng nắc lêy vêy manứih moon pachoom nắc bêl k’noọ moót bầu lêy vêy manứih moon pachoom đoọng apêê đọc ký lý lịch.

2, 3 râu lêy cha’mêết âng apêê chuyên môn đoọng lêy, pân’đil buôn vêy cr’noọ k’rang k’pân lấh mơ, cắh tự tin, k’noọ ađay cắh zâp đhr’năng bh’rợ đoọng moót bhrợ. Hadợ nắc apêê pân’đil đươi dua đợ định kiến âng xã hội đắh đhr’năng lêy cha’mêết bhrợ têng, k’đhơợng bhrợ, năl gít âng apêê. T’coóh Phạm Phương Thảo, bêl ahay nắc chủ tịch HĐND tp.HCM moon, bhiệc bhrợ têng đợ khoá pachoom đắh c’năl bh’rợ đoọng ha ứng cử viên nắc đoo chr’nắp đoọng apêê liêm nhâm, tin đươi bêl moót pấh tranh cử. pân’đil nắc lêy bhrợ p’cắh cr’noọ bh’rợ âng c’la đay lâng đhanuôr:

K’đươi moon lêy bhrợ p’cắh đoọng năl gít đắh chính sách pháp luật, đắh đợ bhiệc âng k’tiếc k’ruung xoọc moon pa’glúh. Đợ râu mốp loom âng đhanuôr hadợ ahêê vêy đhr’năng chrooi pa’xoọng đoọng bhrợ têng.

Ting cơnh t’coóh Tôn Nữ Thị Ninh, bêl ahay nắc Phó chủ nhiệm UB đối ngoại quốc hội moon, xoọc đâu 2, 3 bộ phận pân’đil ứng cử viên cắh mưy cắh tự tin nắc dzợ cắh ơy tự dưr bhrợ đắh bhiệc lướt pa’đăn prá xay lâng truyền thông, cắh ơy đươu dua phương tiện truyền thông đoọng bhrợ padưr cr’chăl crêê cử. t’coóh Ninh đoọng năl, bái chí cung lêy t’bhlâng xay moon zâp gương nắc ứng cử viên pân’đil liêm chr’nắp đoọng đhuôr năl, chrooi pa’xoọng bhrợ padưr đắh c’léh bh’rợ pân’đil đại biểu dân cử. hân đhơ cơnh đêếc, cắh vêy xay moon pa’xưa ooy manứih n’đoo, nắc xay moon liêm crêê đhr’năng bh’rợ âng pân’đil ứng cử viên:

L’lăm nắc lêy ooy đhr’năng bh’rợ lâng trách nhiệm âng ứng viên pân’đil, oó pr’hân lướt moót lêy bhrợ đhộ. Bhiệc nâu anức lêy vêy bhiệc bhrợ pa’đăn lalay, oó moon ooy tuổi tơợ tr’nơợp.

Cr’chăl đợ râu t’bhlâng lâng gr’hoót moon chính trị đoọng pa’xiêr cr’chăl đắh pân’jứih pân’đil, nắc lalua lêy dzợ ặt váih đhị đợ râu g’roong đắh thể chế, đắh cr’noọ bh’rợ âng xã hội lâng c’la apêê pân’đil đắh bhiệc pấh bhrợ ooy zâp cơ quan dân cử. t’coóh Phạm Ngọc Tiến, vụ trưởng vụ Bình đẳng giới, Bộ lao động thương binh lâng xã hội đoọng năl:

Pazưm xay moon padưr dal c’năl bh’rợ đoọng tr’xăl cr’noọ bh’rợ âng đhanuôr cung cơnh apêê bhrợ bhr’cộ, bhrợ padưr lâng bh’rợ hoạch định chính sách. Padưr dal đhr’năng bh’rợ đoọng ha pêê bhrợ bh’rợ liêm ma mơ pân’jứih pân’đil. Bhrợ padưr thí điểm zâp dịch vụ xã hội đoọng zúp pân’đil liêm ma mơ đắh bhiệc cóh dodong lâng xã hội liêm choom lấh.

P’rá xa’nay âng apêê pân’đil cóh diễn đàn dân cử cắh mưy đoọng zư lêy quyền âng pân’đil nắc dzợ đoọng têêm ngăn liêm ma mơ âng đhanuôr. P’cắh mặt dân cử nắc pân’đil âng đơơng tước diễn đàn quốc hội đợ cơnh lêy cha’mêết âng pân’đil zâp đắh bhiệc âng đhanuôr, pa’xoọng đoọng liêm bấc lâng ma mơ ooy cr’chăl bhrợ padưr chính sách./.

Tăng cường sự tham gia của nữ giới trong chính trường

Định kiến xã hội, tư duy rập khuôn về phụ nữ, nhận thức về vai trò và năng lực của phụ nữ... Tất cả đã cùng tạo thành những áp lực và rào cản đối với những phụ nữ mong muốn được tham gia vào chính trị nói chung và cơ quan dân cử nói riêng. Đó là nhận định của nhiều chuyên gia về bình đẳng giới và những cựu nữ đại biểu dân cử.

 Nghị quyết 11 của Bộ Chính trị đưa ra mục tiêu: phải có trên 35% nữ đại diện trong Quốc hội. Luật Bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân cũng xác định số nữ ứng cử viên trong danh sách chính thức của những người ứng cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân là tối thiểu 35% trên tổng số.

Để đạt được mục tiêu này, thì phải đảm bảo giới thiệu nữ ứng cử viên cao hơn tỷ lệ nói trên. Tuy nhiên, số liệu của các kỳ bầu cử trước cho thấy, trong danh sách ứng cử chính thức vào Quốc hội thì chỉ có 31% là ứng cử viên nữ. Trong đó, số ứng cử viên do Trung ương giới thiệu là 12%. Số lượng đại biểu nữ trong Hội đồng Nhân dân các cấp dao động từ 24% đến 27% và có xu hướng tăng trong 3 khóa gần đây.

Theo ông Trần Phong, chuyên gia nghiên cứu truyền thông về bình đẳng giới, cơ hội trúng cử của phụ nữ thấp hơn nam giới trong cùng một danh sách ở một đơn vị bầu cử, vì nữ ứng viên bị xếp vào danh sách cùng với những người ứng cử có khả năng trúng cử cao hơn, mà thường là nam giới giữ chức vụ lãnh đạo cao hơn. Vì vậy, thực tế này đòi hỏi phải có sự quan tâm của các tổ chức và cá nhân có trách nhiệm trong việc sắp xếp danh sách ứng cử qua các vòng hiệp thương, nhằm nâng cao vị thế so sánh của nữ ứng cử viên. Lý lịch về ứng cử viên cũng cần phải cụ thể về sự cố gắng, những tâm huyết của họ trong cuộc sống hằng ngày chứ không chỉ riêng về chức vụ, công việc, để cử tri có thể hiểu hơn về người đại diện của mình. Ông Trần Phong nói:

Đầu tiên, phải là góc nhìn tạo ông bằng trong danh sách bầu cử. nó theo hàng ngang hay hàng dọc đầu tiên cái đã. Thứ hai là cách mô tả lý lịch của người đó để người ta thấy. Đừng để vào bầu ngay, ít nhất là phải có người hướng dẫn là trước khi vào bầu phải có người hướng dẫn cho người ta đọc ký lý lịch.  

Một số nghiên cứu khảo sát của giới chuyên môn cho thấy, phụ nữ thường có tâm lý lo lắng, thiếu tự tin, cho rằng mình không đủ năng lực thuyết phục cử tri. Chính phụ nữ lại chấp nhận những định kiến của xã hội về khả năng quyết đoán trong công việc, khả năng lãnh đạo, hiểu biết của họ. Bà Phạm Phương Thảo, nguyên Chủ tịch Hội đồng Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc tổ chức những khóa tập huấn bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho nữ ứng viên là rất cần thiết để họ vững vàng, tự tin khi tham gia tranh cử. Phụ nữ ứng cử phải thể hiện được tâm huyết của bản thân đối với cử tri:

Đòi hỏi mình phải thể hiện cho được sự am hiểu về chính sách pháp luật, về những vấn đề mà đất nước đang đặt ra. Những bức xúc của cử tri mà mình có khả năng góp phần để giải quyết.

Theo Bà Tôn Nữ Thị Ninh, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội, hiện nay, một bộ phận nữ ứng cử viên không chỉ thiếu tự tin mà còn thụ động trong việc tiếp xúc với truyền thông, chưa sử dụng phương tiện truyền thông để làm công cụ thúc đẩy quá trình trúng cử. Bà Ninh cho rằng, báo chí cũng cần tăng cường giới thiệu các gương là ứng viên nữ tiêu biểu đến rộng rãi công chúng, góp phần xây dựng về hình ảnh nữ đại biểu dân cử. Tuy nhiên, vấn đề không phải là việc tô hồng về nhân vật, mà góc độ phản ánh đúng thực chất, khả năng của nữ ứng viên:

Trước hết cần đi vào năng lực và trách nhiệm của ứng viên nữ, chứ đừng vội đi vào gia cảnh, rồi vượt lên gia cảnh ra sao. Cái này cần có sắc thái, cách tiếp cận riêng, tránh việc nói gia cảnh tuổi tác ngay từ đầu.

Bên cạnh những nỗ lực và cam kết chính trị nhằm giảm khoảng cách về giới, thì thực tế vẫn tồn tại những rào cản về thể chế, rào cản về quan niệm xã hội và ngay cả bản thân phụ nữ trong việc tham gia vào các cơ quan dân cử. Ông Phạm Ngọc Tiến, Vụ trưởng Vụ Bình đẳng giới, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội cho biết: 

Tập trung truyền thông nâng cao nhận thức để thay đổi hành vi của cộng đồng cũng như cả bộ phận các người làm lãnh đạo, xây dựng và làm công tác hoạch định chính sách. Nâng cao năng lực cho người làm công tác bình đẳng giới. Xây dựng thí điểm các dịch vụ xã hội để giúp phụ nữ hài hòa công việc gia đình và xã hội được tốt hơn.

Tiếng nói của phụ nữ trong diễn đàn dân cử không chỉ nhằm bảo vệ quyền của phụ nữ mà nhằm bảo đảm sự công bằng và lợi ích chung của cộng đồng dân cư. Đại diện dân cử là nữ sẽ mang tới diễn đàn Quốc hội những góc nhìn của nữ giới về các vấn đề của cộng đồng, bổ sung cho sự đa dạng và cân bằng giới trong quá trình xây dựng chính sách./.