Đhr’nông đông đh’rơơng âng pr’loọng đông amoó Hồ Thị Tư ắt cóh dứp dzung da ding Răng Cưa âng chr’val Trà Hiệp, chr’hoong k’coong ch’ngai Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi. Cóh đông, cắh vêy râu pr’đươi pr’dua chr’nắp. 11 apêê p’niên ặt tớt pazưm đhị gọ ch’na chriết lâng p’ngan bhoóh prớ. Đợ apêê p’niên oom oóch, xăl rơợc, lêy da dô cơnh. Đoo t’ha nắc mơ 18 c’moo, t’lạch bhlâng nắc lấh 1 c’moo ha dợ, hi lêệng cắh tước 4kg. Đông ma bấc ơl k’coon nắc amoó Tư cung cắh mặ hay liêm gít t’ngay c’xêê n’niên k’coon âng zâp apêê k’coon nâu. Amoó Moon, bêl zâp apêê pr’zợc mr’đoo ruúh dzợ lướt học cấp 2 nắc amoó ơy bơơn k’diịc lâng n’niên k’coon. Pr’ắt tr’mung pr’loọng đông 13 cha nặc pân đil nắc g’nưm ooy k’diịc lướt bhrợ thuê cóh Tây Nguyên nắc râu ha ul ta bhứch ting ặt ta pưn. Amoó Tư moon: “Bêl đêếc acu cung k’noọ lêy bhrợ đoọng oó dzợ choom n’niên k’coon, xang nặc k’noọ xơợng k’ay nắc cắh lướt, lâng vêy cớ đơơng k’coon t’mêê. K’diịc lướt bhrợ thuê, bêl váih zên bêl cắh, mưy câl cha nêếh a’năm, ha dợ pr’zăm nắc vêy n’hâu nắc cha n’nắc cung k’đhạp.”

Ảnh: Hồng Hoa

  Đợ apêê p’niên n’niên váih ta bhứch râu cha đắh, oom oóch cơnh đợ apêê k’coon âng amoó Tư nắc bấc bhlâng cóh chr’val Trà Hiệp, chr’hoong Trà Bồng nâu. T’coóh Hồ Văn Ve, Chủ tịch UBND chr’val Trà Hiệp đoọng năl, bấc k’coon, ha ul cha, đha rứt đha rắh ting ặt ta pưn ki đhung đhanuôr k’coong ch’ngai. Bhiệc c’năl cắh liêm gít đắh băn padưr k’coon, zư lêy k’coon nắc râu tu bhrợ apêê p’niên ma oom oóch cóh bấc vel đông ta luôn bấc, k’noọ 50%: “N’niên bấc k’coon nắc đoo râu tu bha lâng âng bhiệc oom oóch. Apêê n’niên váih k’coon bấc. Lấh mơ nắc cắh năl k’coon ngai. Vêy ngai n’niên váih tước 11 p’nong k’coon, cắh năl đoo nâu đoo tốh. Vêy apêê 1 c’moo nắc hi lêệng 4 ký, 5 ký cung váih. Pr’loọng đông apêê đha rứt, cắh váih zên câl n’hâu đoọng ha k’coon cha nắc apêê ma oom oóch. Acu cung lướt tước đhị đông xay moon đoọng apêê năl, lêy oó n’niên váih bấc k’coon. Acu cung rơơm kiêng Nhà nước k’rang lêy zooi zúp ch’na cha đhâng đoọng ha pêê p’niên dứp 5 c’moo cóh k’coong ch’ngai. A dô lêy, k’căn k’conh tôm đoọng ch’na cha đhâng ma chriết chroót, cắh ma pr’dzăm, mưy váih bhoóh a’năm.”

         T’coóh Nguyễn Xuân Bắc, Chủ tịch UBND chr’hoong Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl, đh’rứah lâng bhiệc xay bhrợ đề án zêl cha groong oom oóch âng tỉnh, vel đông nắc ơy bhrợ pa dưr lâng t’moót đươi bhrợ 2, 3 bh’rợ, câu lạc bộ pr’hay cơnh bh’rợ bán trú đhanuôr băn đoọng ha p’niên mầm non, câu lạc bộ dinh dưỡng đhị tổ, vel bhươl, câu lạc bộ apêê p’căn p’niên dứp 5 c’moo... ting cơnh t’coóh Nguyễn Xuân Bắc, lâng đợ apêê cóh chr’hoong k’coong ch’ngai, đợ mơ pr’loọng đha rứt dzoọc lấh 30% cơnh Trà Bồng nắc bhiệc zooi zúp, t’bhlâng xay moon đắh zêl cha groong oom oóch cung nắc c’lâng bh’rợ bhrợ lêy cơnh đêếc: “K’đươi moon, xay moon cắh cậ zooi zúp đoọng sữa, ch’na đh’nắh nắc đoo c’lâng lêy bhrợ mơ đêếc, cung cắh choom mặ đenh. Chr’nắp lấh mơ nắc lêy bhrợ ha cơnh zooi zúp pa dưr pa xớc kinh tế pr’loọng đông đoọng đhanuôr vêy zên bơơn bhrợ, váih zên zư lêy k’coon apêê liêm choom lấh.”

         Xoọc đâu, đợ mơ p’niên dứp 5 c’moo oom oóch cóh zâp chr’hoong k’coong ch’ngai, bơơn k’noọ 30%. 2, 3 chr’val cóh zâp chr’hoong Sơn Tây, Tây Trà... đợ mơ nâu nắc dzoọc tước 40-50%. Ooy đợ vel đông nâu, dzợ bấc pr’loọng đha rứt, p’niên oom oóch tơợ dzợ cóh luônh k’căn. K’coon n’niên váih cắh bơơn zư lêy liêm zấp, ôộm cha cắh zâp, ta luôn k’ay k’naanh, ma oom oóch, cắh đấh pậ. Lấh mơ, apêê k’conh k’căn nắc c’năl cắh liêm zâp, bhiệc zư lêy, băn pa dưr k’coon cắh liêm choom, nắc bhrợ p’niên oom oóch lấh mơ. Tơợ bhiệc cắh liêm crêê nâu, tỉnh Quảng Ngãi nắc ơy pa glúh bh’rợ padưr dal liêm choom zêl cha groong oom oóch cóh p’niên dứp 5 c’moo zâp chr’hoong k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Ngãi cr’chăl c’moo 2017-2018 lâng pa zêng zên bhrợ têng 21 tỷ đồng. t’coóh Hồ Minh Nên, Gíam đốc Trung tâm lêy cha mêết cr’ay cóh tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl: “Xang 2 c’moo xay bhrợ bh’rợ nắc lêy bhiệc bhrợ têng, zooi zúp sữa đoọng ha pêê a’châu, lâng lêy cha mêết bhiệc ôộm nắc zâp c’moo c’năl âng đhanuôr vêy pa dưr lâng đợ mơ oom oóch cung xiêr. Hân đhơ cơnh đêếc, la lua lêy cung cắh ơy lấh liêm choom bhlâng.”

         P’niên oom oóch cắh mưy bhrợ cắh liêm crêê tước a’chặc a’rang, c’năl bh’riêl âng p’niên, nắc dzợ bhrợ 2, 3 râu cr’ay mãn tính bêl p’niên tước c’moo dưr pậ. Đoọng lêy bhrợ pa liêm đhr’năng nâu, bh’rợ zư lêy c’rơ tr’nơợp nắc lêy bhrợ têng đh’rứah lâng zâp xa’nay bh’rợ t’bil h ul pa xiêr đha rứt./.

Nỗ lực phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em

 vùng cao Quảng Ngãi

                                                                  PV/VOV-Miền Trung

        Tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em miền núi tỉnh Quảng Ngãi những năm gần đây tuy có giảm nhưng vẫn ở mức cao. Đề án  “Nâng cao hiệu quả phòng, chống suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2017-2018” ra đời thể hiện sự quyết tâm của chính quyền và ngành chức năng tỉnh Quảng Ngãi trong việc nỗ lực hạ thấp tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng ở vùng cao

        Ngôi nhà sàn của gia đình chị Hồ Thị Tư nằm lọt thỏm dưới chân núi Răng Cưa ở xã Trà Hiệp, huyện miền núi Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi. Trong nhà, chẳng có vật dụng gì giá trị. 11 đứa trẻ ngồi chụm đầu bên nồi cơm nguội và chén muối ớt. Những đứa trẻ gầy gò, xanh xao, trông thật tội nghiệp. Đứa lớn chừng 18 tuổi, đứa nhỏ nhất mới hơn 1 tuổi, nặng chưa tới 4kg. Nhà đông con nên chị Tư cũng không nhớ rõ ngày sinh tháng đẻ của mỗi đứa con. Chị bảo, khi các bạn cùng lứa còn đi học cấp 2 thì chị đã lấy chồng rồi sinh con. Mười mấy năm nay, chị quanh quẩn ở nhà và sinh con đẻ cái. Cuộc sống gia đình 13 người phụ thuộc vào người chồng đi làm thuê trên Tây Nguyên nên cái đói, cái nghèo cứ đeo bám mãi. Chi Tư ngượng ngùng nói: “Hồi đó mình cũng tính đi đình sản nhưng lúc định đi thì lại bị đau không đi được nên sau đó lại có bầu. Chồng đi làm thuê, lúc có tiền, lúc không nên chủ yếu mua gạo, còn thức ăn có chi ăn nấy, cũng khó.”

Những đứa trẻ sinh ra thiếu ăn, bị suy dinh dưỡng, còi cọc như những đứa con của chị Tư không phải là ít ở xã Trà Hiệp, huyện Trà Bồng này. Ông Hồ Văn Ve, Chủ tịch UBND xã Trà Hiệp cho biết, đông con, đói nghèo, cái vòng luẩn quẩn ấy cứ đeo bám đồng bào miền núi, vùng cao. Việc thiếu kiến thức trong nuôi dạy, chăm sóc con cái cũng là nguyên nhân khiến tình trạng trẻ suy dưỡng ở địa phương luôn ở mức cao, chiếm gần 50%. “Sinh nhiều là nguyên nhân hàng đầu của suy dinh dưỡng. Họ sinh nhiều lắm. Thậm chí lên không biết con ai. Có ông sinh tới 11 đứa con, mình không biết đứa nào với đứa nào nữa. Trường hợp 1 tuổi nặng 4 kg có, 5kg cũng có. Gia đình họ nghèo không có tiền mua gì cho con ăn thì suy dinh dưỡng thôi. Mình cũng đến tận nơi tuyên truyền họ sinh con ít thôi nhưng họ vẫn cứ tiếp tục đẻ. Mình cũng mong muốn Nhà nước quan tâm hỗ trợ bữa ăn trưa cho trẻ em dưới 5 tuổi ở miền núi. Tội lắm cha mẹ gói cơm cho con ăn trưa, nguội lạnh, có nhà thì gói thức ăn, có nhà chỉ có muối không.”

Ông Nguyễn Xuân Bắc, Chủ tịch UBND huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, cùng với việc triển khai Đề án phòng chống suy dinh dưỡng của tỉnh, địa phương đã thành lập và đưa vào hoạt động một số mô hình, câu lạc bộ hay, như: mô hình bán trú dân nuôi dành cho trẻ mầm non; câu lạc bộ dinh dưỡng ở tổ, thôn; câu lạc bộ bà mẹ trẻ em dưới 5 tuổi … Theo ông Nguyễn Xuân Bắc, đối với những huyện miền núi mà tỷ lệ hộ nghèo lên hơn 30% như Trà Bồng thì việc hỗ trợ, tăng cường tuyên truyền về phòng chống suy dinh dưỡng cũng chỉ là giải pháp tạm thời: “Vận động, tuyên truyền hay hỗ trợ sữa, thực phẩm chỉ là giải pháp tạm thời chứ không căn cơ được. Quan trọng nhất là phải làm sao hỗ trợ phát triển được kinh tế hộ gia đình để người dân có thu nhập, có tiền chăm sóc con cái họ sẽ tốt hơn.”

Hiện nay, tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng ở các huyện miền núi còn cao, chiếm gần 30%. Một số xã ở các huyện Sơn Tây, Tây Trà…, tỷ lệ này lên tới 40, 50%. Ở những địa phương này, còn quá nhiều hộ nghèo khó, trẻ bị thiếu chất ngay từ trong bụng mẹ. Con cái khi sinh ra không được chăm sóc chu đáo, ăn uống thiếu thốn, thường xuyên đau ốm, cơ thể bị suy nhược, còi cọc, chậm lớn. Thêm vào đó, các ông bố, bà mẹ thiếu kiến thức, kỹ năng chăm sóc càng làm cho trẻ suy dinh dưỡng nặng hơn. Từ thực tế nhức nhối này, tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành Đề án “Nâng cao hiệu quả phòng, chống suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2017-2018” với tổng kinh phí thực hiện 21 tỷ đồng. Ông Hồ Minh Nên, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ngãi cho biết: “Qua 2 năm triển khai Đề án vừa qua về khâu can thiệp trong cộng đồng, khâu thực hành; hỗ trợ sữa cho các cháu; và giám sát vấn đề uống..thì qua từng năm nhận thức của người dân có nâng lên và tỷ lệ suy dinh dưỡng có giảm xuống. Tuy nhiên về thực chất giảm cũng chưa rõ rệt.”

Trẻ suy dinh dưỡng không chỉ ảnh hưởng đến thể chất, trí tuệ mà còn là nguyên nhân gây nên một số bệnh mãn tính khi trẻ đến tuổi trưởng thành. Để cải thiện tình trạng này, công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cần được thực hiện song hành với các chương trình xóa đói giảm nghèo./.