L’lăm c’moo 1995, pr’ăt tr’mông pr’loong đong t’cooh A Chông coh cr’noon Đăk Klong, chr’val Đăk Hring, chr’hoong Đăk Hà, tỉnh Kon Tum zr’năh k’đhap pa bhlâng, ch’na cha căh k’bhộ, zập căh lâh ngăn. Pr’ăt tr’mông năc đhiệp đương g’nưưm ooy bh’rớ xoót ha roo, a bhoo coh ha rêê. C’moo hân đoo đhi crêê, boo liêm năc zập cha, c’moo hân đoo p’răng xơớt, tuh bhlong, bh’rưy căp cha, năc ha ul. Pazêng rau câl bhlêy, pr’ăt tr’mông coh pr’loong đong, k’coon học hành năc zr’năh k’đhap pa bhlâng.

Căh choom đơc rau ha ul đharưt đhơ ăt vaih, t’cooh A Chông năc chêêc pa choom ooy bh’rợ ch’choh, băn bh’năn. A đoo lươt tươc ooy Đắk Lắk đoọng câl 500 m’ma cà phê chô choh. Lêy t’nơơm cà phê chặt vaih liêm, 2 c’moo t’tun năc a đoo bhrợ t’bhưah đhăm choh lâng choh p’xoọng 600 t’nơơm cà phê. Bơr pêê c’moo t’tu năc vaih lâh 1 héc ta ha rêê cà phê âng đoo năc tơơp ma p’lêê coh tr’nơơp. Đợ zên pa câl cà phê lâng chr’noh rau lơơng a đoo câl 30 p’nong c’rooc lâng bhrợ têng zr’lụ b’băn đhị clung k’ruung Têa Rơvê, coh cr’noon Tu Kơteăng, chr’val Đak Long, chr’hoong Đắk Hà, ting n’năc đơp zư lêy lâh 120 héc ta crâng hơ ngoo âng nhà nước pa zao đoọng. T’cooh A Chông xay moon, pr’loọng đong n’jưah pa dưr bh’rớ b’băn, n’jưah zư lêy crâng, n’jưah bhrợ t’bhưah đhăm choh pazêng rau chr’noh, tu cơnh đêếc đợ zên bơơn pa chô công z’zăng bấc: “Xoọc đâu acu vêy 3 héc ta cà phê, lâh 1 héc ta a rong, pr’ăt tr’mông pr’loọng đong âng cu z’zăng lâh mơ. Tu lêy a cu bhrợ cha choom tơợ t’nơơm cà phê, bâc apêê pr’loọng đong n’lơơng coh bhươl cr’noon vêy k’tiếc ha rêê coh toor tọm đác công ting bhrợ têng lâng xăh choh t’nơơm cà phê. Lâng t’nơơm a mót năc coh đâu choh m’bứi, năc đhiệp apêê đhi a noo acoon Kinh vêy choh. Tu choh a mot đươi bâc zên, bh’rớ zư lêy công zr’năh k’đhap năc acu choh 1 héc ta cao sy, 2 sào bời lời.”

Năc manuyh ta bech, vêy bấc ngai chăp, c’moo 2003, A Chông năc vêy đhanuôr k’dua bhrợ Chủ tịch Hội nông dân chr’val Đăk Hring, chr’hoong Đăk Hà. Lưch nhiệm kỳ, a đoo đhêy hưu năc căh đhêy bh’rớ tr’nêng, tu vêy đhanuôr k’dua bhrợ t’cooh bhươl Đăk Klong, xang n’năc ting bhrợ têng Ban công tác Mặt trận cr’noon, lâng bhrợ Chi hội trưởng manuyh t’cooh ta ha. Hân đhơ trơ vâng lâng bh’rớ tr’nêng xã hội, năc t’cooh bhươl A Chông dzợ k’đhơợng xay liêm choom bh’rớ tr’nêng coh pr’loọng đong coh bh’rớ ha rêê đhuôch liêm choom. Zập c’moo, pr’loọng đong âng đoo vêy thu nhập k’ha riêng ức đồng, bhrợ muy đhr’nong đong ga mắc liêm nhâm, câl muy bêệ xe công nông, 1 bêệ máy pếch k’tiếc, câl đợ pr’đươi đươi dua coh pr’loọng đong t’mêê liêm. T’cooh bhươl A Chông xay moon coh l’lăm ahay a đay công zr’năh k’đhap pa bhlâng, xoọc đâu năc ơy z’zăng năc công ting tr’pac lâng manuyh lum zr’năh k’đhap: “C’moo hân đoo acu công đoọng đhanuôr vặ k’dâng tơợ 4- 5 ức đồng đoọng bhrợ cha. Bấc pr’loọng đong tu zr’năh k’đhap năc a cu k’er apêê đoo, đoọng apêê đoo vặ căh k’dua apêê đoo chroót zên mặt năc k’dua apêê đoo pa bhrợ đoọng ha a cu đoọng t’bil nợ. Cr’noọ âng cu năc kiêng zúp zooi đhanuôr crêê cơnh đoọng ha đhanuôr vêy bh’rớ tr’nêng, bhrợ cha nhâm mâng, đoọng apêê z’lâh zr’năh k’đhap coh pr’ăt tr’mông, zay bhrợ cha, pa dưr kinh tế pr’loọng đong. T’đui ooy hân noo, đoo bêl apêê đoo bhrợ têng xang bh’rớ ha rêê đhuôch âng apêê đoo năc apêê đoo tươc zup zooi ha pr’loọng đong cu.”

P’căn Y Nông, Phó Chủ tịch UBND chr’val Đăk Hring, chr’hoong Đăk Hà (Kon Tum) xay moon, t’cooh A Chông năc t’cooh bhươl vêy bâc ngai chăp, vêy bâc rau chrooi đoọng chr’năp pr’hay ha vel đong. A đoo ta luôn đh’rưah lâng Ban k’đhơợng xay bhươl cr’noon, apêê ban ngành đoàn thể bhrợ têng liêm choom pazêng c’lâng xa nay âng cấp uỷ, chính quyền vel đong. A đoo căh muy bhrợ cha choom ting n’năc năc dzợ zúp zooi bâc pr’loọng đong z’lâh zr’năh k’đhap, pa liêm pa crêê pr’ăt tr’mông. “Bâc c’moo ahay, t’cooh bhươl A Chông năc manuyh liêm choom bhlâng coh Ban công tác mặt trận, a đoo vêy bấc ngai chăp coh bhươl cr’noon. Chr’năp bhlâng, a đoo ta luôn prá xay đh’rưah lâng cán bộ chr’val, cr’noon xay truih c’lâng xa nay, chính sach âng Đảng, pháp luật âng Nhà nước lâng năc vêy đhanuôr coh bhươl cr’noon xơợng đươi liêm crêê bhlâng. A đoo năc dzợ manuyh bhrợ cha choom bhlâng âng cr’noon Đăk Klong, c’moo hân đoo công vêy câp m’piing haanh deh, t’mêê bêl đêêc năc vêy tỉnh haanh deh.”

C’moo đâu năc k’nặ 75 c’moo, t’cooh bhươl A Chông coh cr’noon Đăk Klong, chr’val Đăk Hring, chr’hoong Đăk Hà, tỉnh Kon Tum ta luôn ta nih đha nâng, lưch loom lâng pazêng bh’rớ tr’nêng âng bhươl cr’noon. Căh muy xay moon kinh nghiệm bhrợ cha, pa dưr kinh tế, t’cooh bhươl năc dzợ ta đang moon đhanuôr zư lêy rau têêm ngăn, pa dưr rau chr’năp pr’hay văn hoá acoon coh. Lâng pazêng bh’rớ chr’năp liêm n’năc, t’cooh bhươl A Chông ta luôn vêy đhanuôr chăp hơnh lâng chính quyền vel đong haanh deh./.

Ông A Chông-Già làng uy tín, làm kinh tế giỏi

           Nhat Lisa - A Sa Ly

Già làng A Chông, dân tộc Xơ Đăng ở thôn Đăk Klong, xã Đăk Hring, huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum là người có uy tín trong cộng đồng. Ông không chỉ  làm kinh tế giỏi, mà còn tích cực tham gia công tác xã hội, giúp đỡ nhiều người khó khăn cùng vươn lên trong cuộc sống. Với những việc làm ý nghĩa đó, Già làng A Chông luôn được bà con tôn trọng và chính quyền địa phương ghi nhận.  

Trước năm 1995, cuộc sống gia đình ông A Chông ở thôn Đăk Klong, xã Đăk Hring, huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum rất khó khăn, cơm không đủ no, mặc không đủ ấm. Cuộc sống  gia đình chỉ trông chờ vào mùa thu hoạch lúa, bắp trên nương rẫy. Năm nào mưa thuận gió hòa thì đủ ăn, năm bị thiên tai, sâu bệnh, mất mùa thì đói. Mọi thứ chi tiêu, sinh hoạt trong gia đình, con cái học hành rất chật vật.

Không để cái nghèo, cái đói cứ đeo bám mãi, ông A Chông quyết định tự học hỏi về kỹ thuật trồng  trọt, chăn nuôi gia súc gia cầm. Ông sang tận Đắk Lắk để mua  500 cây giống cà phê về trồng. Thấy cây cà phê phát triển tốt, 2 năm sau ông lại tiếp tục mở rộng diện tích và trồng thêm 600 cây cà phê nữa. Vài năm sau, hơn 1 ha rẫy cà phê của ông đã cho thu bói lần đầu. Số tiền bán cà phê và nông sản khác ông mua được 30 con bò và mở trang trại tại thung lũng suối Têa Rơvê, thuộc thôn Tu Kơteăng, xã Đak Long, huyện Đắk Hà, đồng thời nhận bảo vệ hơn 120 ha rừng thông do nhà nước giao khoán.  ông A Chông cho biết, gia đình vừa phát triển chăn nuôi, bảo vệ rừng, vừa mở rộng diện tích các loại cây trồng, nên thu nhập khá hơn nhiều.“Hiện nay tôi có 3 ha cà phê, hơn 1 ha sắn, cuộc sống gia đình tôi khá hơn trước nhiều. Do thấy tôi làm ăn được từ cây cà phê, đa số các hộ trong thôn có đất rẫy ven suối họ học theo và chuyển sang trồng cây cà phê hết. Riêng cây tiêu thì ở đây trồng rất ít, chỉ có anh em người Kinh trồng thôi. Do cây tiêu cần phải đầu tư lớn, kỹ thuật chăm sóc vất vả nên tôi chuyển sang trồng 1 ha cây cao su, 2 sào bời lời’’.

Là người có năng lực, uy tín, năm 2003, A Chông được  bà con tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Hội nông dân xã Đăk Hring, huyện Đăk Hà. Hết nhiệm kỳ, ông nghỉ hưu nhưng không nghỉ việc, vì được bà con bầu làm Già làng thôn Đăk Klong, rồi tham Ban công tác Mặt trận thôn, kiêm Chi hội trưởng Người cao tuổi. Dù hết sức bận rộn với công việc xã hội, nhưng Già làng A Chông vẫn điều hành tốt công việc gia đình trong lao động sản xuất có hiệu quả. Hàng năm, gia đình ông thu nhập tới hàng trăm triệu đồng, xây một ngôi nhà khang trang, đầu tư mua 1 chiếc xe công nông, 1 chiếc máy cày, mua sắm các tiện nghi sinh hoạt hiện đại. Già làng A Chông tâm sự: trước đây mình cũng rất nghèo khổ, giờ mình khá giả hơn nên cũng chia sẻ một phần cho những người còn khó khăn.“Năm nào tôi cũng giúp cho bà con vay khoảng 4-5 triệu để làm ăn sản xuất. Nhiều gia đình vì điều kiện khó khăn tôi thấy rất thương họ, cho họ vay không bắt họ phải trả tiền mặt mà chỉ nhờ họ làm giúp cho mình để xóa nợ. Trong tâm của tôi là chỉ muốn giúp chính đáng cho bà con có công ăn, việc làm ổn định, để họ được vươn lên, chăm chỉ làm ăn, phát triển kinh tế cho gia đình. Thùy theo mùa, khi nào họ làm xong việc nương rẫy của họ thì họ lại sang đến giúp cho gia đình tôi’’.

Bà Y Nông, Phó Chủ tịch UBND xã Đăk Hring, huyện Đăk Hà (Kon Tum) đánh giá, ông A Chông là một già làng uy tín, có nhiều đóng góp tích cực cho địa phương. Ông luôn phối hợp với Ban tự quản thôn, các ban ngành đoàn thể triển khai tốt các chủ trương của cấp ủy, chính quyền địa phương. Ông không chỉ sản xuất giỏi mà còn giúp đỡ nhiều hộ nghèo vươn lên, có cuộc sống khấm khá hơn:  “Nhiều năm qua, già làng A Chông là thành viên tích cực nhất trong Ban công tác mặt trận, ông rất có uy tín trong cộng đồng. Đặc biệt, ông luôn góp tiếng nói cùng cán bộ xã, thôn tuyên truyền về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và được bà con trong thôn làng chấp hành rất tốt. Ông còn là gương làm kinh tế giỏi nhất của thôn Đăk Klong, năm nào cũng được cấp trên khen thưởng, vừa rồi thì có khen thưởng của tỉnh’’. 

Năm nay đã gần 75 tuổi, Già làng A Chông ở thôn Đăk Klong, xã Đăk Hring, huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum vẫn luôn luôn gương mẫu, trách nhiệm với mọi công việc của thôn làng. Không chỉ chia sẻ kinh nghiệm trong làm ăn, phát triển kinh tế, Già làng còn vận động bà con giữ gìn an ninh trật tự, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.  Với những việc làm ý nghĩa đó, Già làng A Chông luôn được bà con tôn trọng và chính quyền địa phương ghi nhận./.