“Đhanuôr coh đâu nâu cơy năc doỌ dzợ zr’năh k’đhap, pr’loọng đong hân đoo công nhâm mâng, sạch liêm, vêy internet, vêy wifi, pr’đươi cơnh coh thành phố, pr’loọng đong hân đoo công vêy số, vêy đong pr’noong liêm sạch, vêy bể đác, moon zazum năc ơy zập lứch. Đhanuôr coh đâu công ơy bhrợ têng zập bh’rợ tr’nêng – bhrợ ruộng, choh keo, choh cao su, moon zazum công zập cha. L’lăm ahay đong xang bhrợ têng lâng am cr’đe, boo đhí k’rang k’pân pa bhlâng năc hr’lang hr’cấh g’lấp đong xang.” Rau đêêc năc p’rá xa nay âng a noo A Lăng Nhen, coh cr’noon Tà Vang, chr’val A Tiêng, chr’hoong Tây Giang. Lâng p’căn Bhơ Nươch Mec, coh cr’noon Xơn Nghir 2, chr’val Za Hung, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam công cơnh đêêc. Vel đong tr’xăl t’mêê năc ơy bhrợ t’vaih pr’ăt tr’mông k’bhố ngăn, têêm ngăn ha zập ngai coh đêêc vêy pr’loọng đong đoo. Ch’ol ooy đhr’nong đong vêy ta bhrợ têng nhâm mâng vêy ta bhrợ têng đhị zr’lụ đhăm ăt t’mêê Xơ Ngir, chr’val Za Hung, p’căn Bhơ Nươch Mec xay truih, bêl ahay năc ăt mamông đhị da ding k’coong đăn ooy tọm đác, c’lâng p’rang căh liêm, căh vêy điện, đoo bêl boo tuh năc k’pân đhí boo, pr’loong đong năc k’rang k’pân hr’lang hr’câh da ding k’coong, g’lâp đong xang. Coh c’moo ahay, năc vêy Nhà nước zup zooi bhrợ têng đhăm ăt mamông, chô tơơi ăt đhị đhăm ăt mamông t’mêê, đhr’năng ăt tợt đhị đâu liêm crêê pa bhlâng, lướt chô công liêm buôn, p’căn Bhơ Nướch Mec têêm loom bhrợ cha, pr’ăt tr’mông năc doọ dzợ zr’năh k’đhap cơnh ahay: “Bêl l’lăm ahay azi ăt đhị da ding k’coong, tước hân noo boo tuh ta luôn hr’lang hr’câh, đơơng p’loong đong xang. Azi năc vêy Nhà nươc ra li k’tiêc bhrợ têng đhăm ăt, đoọng chô ooy đâu bhrợ têng đong xang, azi bhui har pa bhlâng. Xoọc đâu, pr’ăt tr’mông âng zi ơy nhâm mâng, zập pr’loọng đong lưch vêy xe máy, vêy điện ang, c’lâng p’rang tươc ooy bhươl cr’noon, k’coon ch’chau zập ngai bơơn học hành. C’la cu căh n’năl chêêc xay moon cơnh ooy, năc muy n’năl chăp hơnh Đảng, Nhà nước. Xoọc đâu pr’ăt tr’mông âng đhanuôr doọ dzợ ngai ha ul đharựt.”

Tỉnh Quảng Nam vêy 9 chr’hoong da ding k’coong lâng k’dâng 330 r’bhâu cha năc manuyh, coh đêêc đhanuôr acoon coh pay lâh 9%, bâc bhlâng năc đhanuôr Cơ Tu, Cor, Giẻ- Triêng, Xơ Đăng. L’lăm ahay, đhanuôr ăt mamông coh da ding k’coong, buôn lướt tơơi ăt đhị đâu đhị tôh, pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap. Đoọng zup zooi đhanuôr pa dưr kinh tế, c’moo 2016, Tỉnh uỷ Quảng Nam bhrợ têng Đề án 05 ooy bh’rợ pa dưr kinh tế xã hội da ding k’coong đh’rưah lâng xay bhrợ muy bơr dự án ga măc coh zr’lụ mặt t’ngay lơơp âng tỉnh Quảng Nam. Coh đêêc, vêy Đề án ra pặ đhị zr’lụ đhanuôr ăt mamông, đh’rưah lâng bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê. Cr’chăl c’moo 2016- 2019, tỉnh Quảng Nam đơc đoọng lâh 280 tỷ đồng đoọng ra pặ đhị ăt mamông ha lâh 4.300 pr’loọng đong. Tơợ bêl bhrợ têng Đề án n’nâu, bâc pr’loọng đong năc vêy cơnh vaih cơnh phố z’zăng sạch liêm coh bâc zr’lụ đhị da ding k’coong. T’cooh Bh’riu Liếc, Bí thư Huyện uỷ Tây Giang, manuyh đơc bâc g’lêêh c’rơ đoọng ha bh’rợ ra pặ đhị ăt mamông ha đhanuôr, bhrợ t’vaih rau liêm pr’hay đoọng ha zr’lụ da ding k’coong coh c’noong k’tiếc Tây Giang nâu cơy, xay moon: “Apêê đoo moon ơy giải phóng acu năc dzợ ăt coh da ding k’coong, dzợ zư lêy c’noong k’tiếc năc pr’ăt tr’mông đhơ dzợ zr’năh xr’dô. Tu cơnh đêêc, năc ahêê k’rong đhanuôr, đoọng bhrợ têng cơnh ooy đhanuôr vêy k’tiêc pa bhrợ, vêy đhị ăt mamông đanh đươnh năc apêê đoo vêy têêm loom. Tu cơnh đêêc, Tây Giang đươi ooy cr’noọ xa nay văn hoá bhươl cr’noon, azi lêy đhị zr’lụ z’zăng clung, đhị zr’lụ choom bhrợ ruộng, choom ch’choh, b’bêệt lâng căh choom pa hư crâng, căh choom ch’ngai c’lâng c’noong k’tiêc đoọng bhrợ têng cơnh ooy đhanuôr năc choom zư lêy c’noong k’tiêc đh’rưah lâng bh’rợ k’rong bhrợ đh’rưah lâng pr’zơc. Ting cơnh quy hoạch, zr’lụ đhanuôr ăt mamông âng zi năc 95 bêệ mặt bằng, xoọc đâu azi ơy bhrợ lâh 98 bêệ lâng vêy đhr’năng năc bhrợ cớ k’dâng 100 bêệ mặt bằng.”

Tơợ ngay xang giải phóng vel đong tươc nâu cơy năc 45 c’moo ơy, Đảng lâng Nhà nươc ơy vêy bấc chính sách zup zooi zr’lụ da ding k’coong, đhanuôr acoon coh pa dưr kinh tế - xã hội, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr coh zr’lụ da ding k’coong vêy ta ha dưr ghit liêm pa bhlâng. Ha dang cơnh ahay pr’ăt tr’mông âng đhanuôr đươi bâc ooy bh’rợ ha rêê đhuôch lâng rau zup zooi âng Nhà nước năc nâu cơy apêê đoo ơy n’năl bhrợ ha roo ruộng, đươi dua rau liêm choom âng kỹ thuật ooy bh’rợ ch’choh, b’băn đoọng pa dưr rau liêm choom âng bh’rợ pa bhrợ. Bâc đhanuôr n’năl z’lâh zr’năh k’đhap đoọng bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ crêê cơnh đhị vel đong đay. T’cooh Hồ Thanh Tân, Phó Trưởng Ban Dân tộc da ding k’coong tỉnh Quảng Nam xay moon, đợ pr’loọng đong đharựt coh zr’lụ da ding k’coong Quảng Nam pa xiêr coh zập c’moo. Ha dang cơnh c’moo 2015, pr’loọng đong đharựt âng da ding k’coong pay k’nặ 40% năc nâu cơy dzợ mơ 16%: “Tỉnh Quảng Nam xay moon cr’noọ xa nay pa xiêr đharựt nhâm mâng, t’bhlâng pa xiêr đharựt n’dup 5% coh muy c’moo; pazêng xa nay bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê năc nhâm mâng rau la lua lâng nhâm mâng đanh đươnh. Ooy pa liêm pa sạch môi trường, học hành, dịch vụ k’rong bhrợ đoọng ha da ding k’coong, coh đêêc năc t’bhlâng bhrợ têng coh xa nay bh’rợ bhươl cr’noon, pa dưr du lịch bhươl cr’noon, văn hoá truyền thống âng zr’lụ đhanuôr acoon coh… đươi tơợ đêếc năc pa dưr du lịch, bhươl cr’noon./.”

Yên ấm nơi vùng cao Quảng Nam

                     PV/VOV-Miền Trung

        Không còn những căn nhà nhỏ chênh vênh rải rác trên sườn đồi,  bây giờ miền núi Quảng Nam  đã khác xưa với nhiều ngôi làng tái định cư mới mọc lên bên những con đường trải dài về tận thôn, bản. Diện mạo nông thôn mới  ấm no, yên bình làm đẹp hình ảnh cho đồng bào vùng cao đất Quảng Nam sau 45 năm giải phóng.

         “Bà con ở đây bây giờ sướng rồi, gia đình nào cũng có nhà cửa ổn định, sạch sẽ, có internet, có wifi, phương tiện giống như ở thành phố, nhà nào cũng có số, có nhà vệ sinh xanh, sạch đẹp, có bể nước, nói chung là đầy đủ hết. Người dân ở đây cũng làm đủ nghề - làm ruộng, trồng keo, cao su, nói chung cũng đủ ăn. Trước đây nhà cửa làm bằng tre, nứa, mưa gió sợ nhất là sạt lở vùi lấp nhà.” Đó là cảm nhận của anh A Lăng Nhen, xã Tà Vàng huyện Tây Giang. Với Bà Bhơ Nướch Mec, thôn Xơ Nghì 2 xã Za Hung, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cũng vậy. Quê hương đổi mới đã đem lại cuộc sống ấm no, yên bình cho mọi người trong đó có gia đình bà. Chỉ vào ngôi nhà sàn mái tôn kiên cố vừa dựng tại khu tái định cư Xà Nghìn, xã Za Hung, bà Bhơ Nước Mec kể, ngày trước sống trên sườn núi chênh vênh, không đường, không điện, mỗi khi mưa gió, cả nhà lại nơm nớp lo sợ núi lở đè người, vùi lấp nhà cửa. Năm ngoái, được Nhà nước hỗ trợ dời về khu tái định cư mới, điều kiện ăn ở, đi lại thuận tiện, bà Bhơ Nước Mec yên tâm làm ăn, cuộc sống cũng đỡ hơn nhiều: “Trước đây chúng tôi ở sát bờ suối, đên mùa mưa lũ thường xuyên xảy ra xạt lở, cuốn trôi nhà cửa. Chúng tôi được Nhà nước san uỉ mặt bằng cho về đây xây dựng nhà cửa chúng tôi rất vui. Hiện nay cuộc sống của chúng tôi đã ổn định, mọi nhà đều có xe máy, có điện sáng, đường sá đến tận thôn, con cháu ai cũng được học hành. Bản thân tôi không biết phải nói như thế nào, chỉ biết là cảm ơn Đảng, Nhà nước. Hiện nay cuộc sống của bà con gần như không còn ai đói nghèo nữa.”

        Tỉnh Quảng Nam có 9 huyện miền núi với khoảng 330 ngàn người, trong đó đồng bào các dân tộc thiểu số chiếm hơn 9%, chủ yếu là đồng bào các dân tộc Cơ Tu, Cor, Giẻ-triêng, Xơ Đăng. Trước đây, bà con sống rải rác trên sườn núi cao, du canh-du cư, cuộc sống bấp bênh. Để giúp bà con phát triển kinh tế, năm 2016, Tỉnh ủy Quảng Nam ban hành Đề án 05 về phát triển kinh tế xã hội miền núi gắn với định hướng thực hiện một số dự án lớn ở vùng Tây tỉnh Quảng Nam. Trong đó có Đề án sắp xếp, bố trí dân cư gắn với xây dựng nông thôn mới. Giai đoạn 2016-2019, tỉnh Quảng Nam bố trí hơn 280 tỷ đồng để  sắp xếp, nơi ở cho hơn 4.300 hộ. Từ khi triển khai Đề án này, nhiều ngôi làng mang dáng dấp phố khá sạch đẹp hình thành ở nhiều nơi trên vùng cao. Ông B’riu Liếc, Bí thư Huyện ủy Tây Giang, người dành nhiều tâm huyết cho việc sắp xếp ổn định dân cư, đem lại diện mạo tươi sáng cho vùng cao biên giới Tây Giang hôm nay, bộc bạch: “Người ta nói giải phóng rồi tôi vẫn ở trên núi vẫn giữ biên giới mà sao đời sống vẫn khó. Vì thế ta phải dồn dân làm sao để người dân có đất sản xuất, có chỗ ở ổn định lâu dài thì người ta mới yên tâm. Cho nên Tây Giang dựa trên tinh thần văn hóa làng, chúng tôi chọn những khu đất tương đối bằng, làm ruộng nước được, sản xuất được và tuyệt đối không phá rừng, không xa đường biên giới để làm sao người dân luôn luôn giữ biên giới cùng hợp tác đầu tư với bạn. Theo quy hoạch, khu dân cư của chúng tôi là 95 mặt bằng, hiện chúng tôi làm vượt 98 cái và khả năng làm tiếp lân khoảng 100 mặt bằng.”

Từ sau ngày giải phóng quê hương đến nay 45 năm trôi qua, Đảng và Nhà nước có nhiều chính sách hỗ trợ vùng miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số phát triển kinh tế-xã hội, cuộc sống của người dân vùng cao nâng lên rõ rệt Nếu như trước đây bà con chủ yếu sống nhờ nương rẫy và sự hỗ trợ của Nhà nước thì nay họ đã biết làm lúa nước,  ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào trồng trọt, chăn nuôi để nâng cao hiệu quả sản xuất. Không ít bà con  biết vươn lên làm giàu trên chính quê hương mình. Ông Hồ Thanh Tân, Phó Trưởng Ban Dân tộc miền núi tỉnh Quảng Nam cho biết, tỷ lệ hộ nghèo vùng miền núi Quảng Nam giảm dần qua từng năm. Nếu như năm 2015, hộ nghèo của miền núi chiếm  gần 40% thì nay giảm còn  dưới 16%: “Tỉnh Quảng Nam đặt mục tiêu xóa đói giảm nghèo bền vững, phấn đấu giảm nghèo dưới 5%/ năm; các chương trình về xây dựng nông thôn mới phải đảm bảo thực chất và bền vững. về vệ sinh môi trường, học hành, dịch vụ đầu tư cho miền núi, trong đó đầu tư tập trung cho các lĩnh vực làng nghề, phát triển du lịch cộng đồng, văn hóa truyền thống của vùng dân tộc thiểu số..thông qua đó phát triển du lịch, làng nghề./.”