Cóh cr’chăl đăn đâu, đhanuôr cr’noon Điện Lộc, chr’val Phong Xuân, chr’hoong Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế k’rang bhlâng đoo bêl glúh ooy clung, bha nậ cóh ruộng n’léh bấc boọng k’tiếc hr’lụ cắh n’năl hau tu. Zr’lụ ruộng âng pr’loọng đong t’coóh Thái Văn Niên, cóh clung pa bhrợ Mỏm Lang, ch’ngai tơợ zr’lụ pếch bhrợ đhâl vôi âng Công ty xi măng Đồng Lâm k’dâng 300m, đhr’năng k’tiếc hr’lụ dưr váih đăn đha nân ruộng, đhậu k’dâng 1m, bhứah k’nặ 2 mét. Ting cơnh t’coóh Niên, lấh 2 tuần l’lăm, xang bêl pếch bhậ đha nân ruộng k’nặ cha bêết m’ma cóh hân noo ch’noọng c’lọt nắc crêê hr’lang hr’cấh đha nân ruộng, muy zr’lụ k’tiếc dưr hr’lụ bhrợ t’váih boọng đhậu, đác tơợ ruộng nắc lứch hooi ooy đêếc: “Ting cơnh đhanuôr, apêê đoo moon nắc đong máy Đồng Lâm chroót pa chô rau bil hư đoọng đhanuôr vêy zên câl k’tiếc đhị lơơng bhrợ têng, ha dang cắh chroót pa chô nắc cắh ngai chô đơơng đươi máy đoọng bhrợ pr’tóh. Ha dang chô đơơng máy n’nắc đoọng đươi vêy cơnh bhrợ t’váih rau cắh liêm crêê ooy pr’ắt tr’mông âng a coon manuýh. Bêl ch’hooi đác tước bêl ha bu lâng cóh ra diu t’tun nắc đác lứch xrêết.”

Cắh muy ruộng âng t’coóh Niên, muy bơr pr’loọng đong n’lơơng công váih đhr’năng n’nâu. Đhị đong âng p’căn Nguyễn Thị Vinh, cr’noon Xuân Lộc công n’léh váih đhr’năng hr’lụ t’mêê, ch’ngai tơợ zr’lụ bhrợ têng đhâl vôi ch’ngai bhlâng. Boọng hr’lụ n’nâu bhứah k’dâng 1m2, đhậu k’dâng 0,2m, nắc đhr’năng hr’lụ dzợ u váih nắc pr’loọng đong đươi rốh sắt đoọng zâl. Lấh ooy pr’loọng đong p’căn Vinh, đhị cr’noon Xuân Lộc, đhr’năng k’tiếc hr’lụ công váih cóh bhươn âng 2 pr’loọng đong đhanuôr n’lơơng. T’coóh Thái Văn Cơ, muy cha nắc đhanuôr cóh đâu xay moon, tu bha lâng hr’lụ vêy cơnh nắc tu pếch bhrợ k’tiếc đhâl vôi âng Công ty Cổ phần xi măng Đồng Lâm bhrợ t’váih: “Zr’lụ bhrợ têng đhâl lứch dziếu đác lâng pếch pa bhlâng đhậu tước nâu cơy nắc cóh zr’lụ n’nâu hr’lụ cơnh đâu, ha rập hầm ga mắc, bhlưa nắc ch’ngai bhlâng, vêy đoo hầm đhậu tơợ 3 mét tước 3 mét m’pâng.”

L’lăm ahay, clung Mỏm Lang cóh chr’val Phong Xuân nắc zr’lụ bêết bhrợ ha roo liêm pa bhlâng âng đhanuôr cóh chr’val. Tơơm c’moo 2014, bêl zr’lụ bhrợ têng đhâl vôi âng Công ty Cổ phần xi măng Đồng Lâm vêy ta đoọng bhrợ têng lâng nắc vêy ta bhrợ têng, bấc zr’lụ bhrợ têng ruộng n’léh đợ boọng k’tiếc hr’lụ đhậu bấc. Tơợ đêếc tước nâu cơy, bấc boọng k’tiếc hr’lụ ơy vêy Công ty Đồng Lâm lâng UBND chr’val Phong Xuân ga lấp đoọng doọ bhrợ t’váih rau cắh liêm crêê ha đhanuôr. Xoọc đâu nắc vêy lấh 25 héc ta ruộng, k’tiếc chr’nóh chr’bêết âng đhanuôr ắt cóh zr’lụ đăn đhị bhrợ têng đhâl ơy váih đhr’năng k’tiếc hr’lụ. Lấh 3 héc ta đhanuôr lơi cắh dzợ bhrợ têng. T’mêê đâu, UBND chr’val xay moon lâng UBND chr’hoong Phong Điền lâng xay moon bh’rợ pay pa chô đợ đhăm k’tiếc n’nâu. Ting cơnh t’coóh Trần Văn Toàn, Phó Chủ tịch UBND chr’val Phong Xuân lâng đợ đhăm k’tiếc crêê rau cắh liêm, xa nay âng chr’hoong Phong Điền cóh c’moo đâu nắc zúp zooi đhanuôr muy ức đồng cóh muy sào ha dang đhanuôr xăl chóh r’véh r’đoong, lâng đhăm bêết ha roo nắc zúp zooi zên pay đác: “Apêê đoo k’pân bhlâng tu vêy bấc boọng k’tiếc hr’lụ, vêy cơnh cắh n’năl nắc hr’lụ đoo bêl, hr’lụ cơnh ooy. Bh’rợ cóh tr’nơớp âng đhanuôr nắc bhậ boóp boọng đoọng đác doọ choom hooi. Hân đhơ cơnh đêếc bh’rợ n’nắc công cắh nhâm mâng, đác vêy ta ch’hooi ooy clung ruộng nắc chrêếp hooi đơớh bhlâng, bhrợ rau cắh liêm crêê bấc bhlâng tước ooy bh’rợ pa bhrợ cóh hân noo âng đhanuôr.”

T’coóh Trịnh Đức Hùng, Chủ tịch UBND chr’hoong Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế xay moon: zr’lụ bhrợ têng đhâl vôi âng Công ty Cổ phần xi măng Đồng Lâm nắc lứch cóh dúp, đhăm k’tiếc đhị zr’lụ bhrợ têng ếp lấh mơ lâng đhăm ruộng k’dâng 25 tước 30 mét, bhrợ t’váih đhr’năng đác cóh ruộng chrêếp hooi, đơơng âng k’tiếc ooy zr’lụ bhrợ têng đhâl, đanh đươnh nắc bhrợ t’váih đhr’năng k’tiếc hr’lụ: “Xi măng Đồng Lâm ơy bhr’lậ pa liêm pa zêng boọng k’tiếc hr’lụ cóh toor zr’lụ bhrợ têng đhâl vôi lâng bấc cơnh bh’rợ kỹ thuật. Đhị pazêng boọng n’nâu, công ty đoọng xe tước pếch đhậu bhlâng nắc đươi cơnh cram, cr’đe, đươi k’tiếc têệt, đhâl đoọng zâl đhr’năng đác chrêếp hooi, hr’lụ k’tiếc cóh zr’lụ n’nâu đoọng pa xiêr k’rơ lấh mơ đhr’năng k’tiếc hr’lụ. Đăn đâu bhlâng nắc dưr váih muy bơr đhị k’tiếc hr’lụ, t’coóh xa nay công ty ơy vêy xa nay gr’hoót zúp zooi cóh tr’nơớp lâng đh’rứah lâng chính quyền vel đong ta đang moon apêê bhrợ bh’rợ khoa học xay moon đợ bh’rợ nhâm mâng lâng đanh đươnh.”

Đhr’năng k’tiếc hr’lụ cóh zr’lụ n’nâu nắc dzợ váih k’rơ lấh mơ. Đhanuôr rơơm kiêng nắc bơơn chroót pa chô, zúp zooi apêê đoo đơớh xăl chr’nóh chr’bêết, pa dưr bh’rợ pa bhrợ, nhâm mâng pr’ắt tr’mông./.

Thừa Thiên Huế: Ruộng tiếp tục sụt lún, dân hoang mang

                       PV Lê Hiếu

Thời gian gần đây, trên địa bàn xã Phong Xuân, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế  xuất hiện các hố sụt lún bất thường tại khu vực ruộng, tạo nên những hố sâu hoắm. Hiện tượng sụt lún đất kéo dài xảy ra gần vị trí có mỏ đá vôi của Công ty Cổ Phần xi măng Đồng Lâm, khiến người dân gặp khó khăn trong sản xuất. 

       Thời gian gần đây, người dân thôn Điền Lộc, xã Phong Xuân, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên-Huế cảm thấy bất an mỗi khi ra đồng, bởi trên ruộng xuất hiện nhiều hố sụt lún bất thường. Khu ruộng của gia đình ông Thái Văn Niên, ở cánh đống Mỏm Lang, cách mỏ đá vôi của Công ty Đồng Lâm chừng 300m, tình trạng sụt lún xảy ra sát chân ruộng, sâu khoảng 1m, rộng gần 2m. Theo ông Niên, hơn 2 tuần trước, sau khi làm đất chuẩn bị xuống giống vụ hè thu thì sát bờ ruộng, một khoảnh đất bỗng nhiên sụp xuống, tạo thành một hố sâu, nước trong ruộng lúa chảy dồn về khu vực này: “Theo người dân, họ nói đề xuất là Nhà máy Đồng Lâm phải tính cách đền bù để dân mua chỗ khác làm, chứ mà không đền bù thì chẳng ai đem máy về để đánh. Nếu đem máy về đó đánh thì có thể nguy hiểm đến tính mạng con người. Khi lấy nước vào đến khi chiều tối thì sáng mai đến chẳng còn nữa.”

        Không riêng gì ruộng của ông Niên, một số hộ khác cũng gặp tình trạng tương tự. Tại nhà bà Nguyễn Thị Vinh, thôn Xuân Lộc cũng vừa xuất hiện hố sụt lún mới, cách khu vực mỏ đá vôi khá xa. Hố sụt lún này rộng chừng 1m², sâu khoảng 0,2m nhưng quá trình sụt lún vẫn tiếp diễn nên gia đình bà phải dùng chiếc lồng sắt chắn lại. Ngoài nhà bà Vinh, tại thôn Xuân Lộc, tình trạng đất bị sụt lún cũng xuất hiện trong vườn 2 hộ dân khác. Ông Thái Văn Cơ, một người dân nơi đây cho biết, nguyên nhân sụt lún có thể do khai thác đá tại mỏ đá vôi của Công ty Cổ phần xi măng Đồng Lâm bên cạnh gây nên: “Cái mỏ đá khai thác hút nước và đào quá sâu đến chừ là vùng này vùng ni sập, sập từng hầm lớn, khoảng cách rất xa nhau, có những cái hầm sâu từ 3 mét đến 3,5 mét.”

        Trước đây, cánh đồng Mỏm Lang ở xã Phong Xuân là nơi canh tác lúa trù phú của người dân trong xã. Từ năm 2014, khi mỏ đá vôi của Công ty Cổ phần xi măng Đồng Lâm được cấp phép và chính thức khai thác, nhiều khoảnh ruộng xuất hiện những hố sụt lún sâu hoắm. Từ đó đến nay, nhiều hố sụt lún đã được Công ty Đồng Lâm và UBND xã Phong Xuân lấp lại nhằm đảm bảo an toàn tính mạng người dân. Hiện có hơn 25 ha ruộng, đất hoa màu của người dân nằm trong khu vực gần mỏ đá đã xảy ra sụt lún, gần khu vực mỏ đá. Hơn 3 héc ta người dân bỏ hoang, không canh tác. Mới đây, UBND xã báo cáo với UBND huyện Phong Điền và đề xuất thu hồi diện tích này. Theo ông Trần Văn Toàn, Phó Chủ tịch UBND xã Phong Xuân, đối với số diện tích bị ảnh hưởng còn lại, chủ trương của huyện Phong Điền trong năm nay sẽ hỗ trợ người dân 1 triệu đồng /sào nếu bà con chuyển sang sản xuất hoa màu, đối với diện tích trồng lúa thì hỗ trợ tiền công lấy nước: “Người ta rất ngại và rất là sợ vì có nhiều hố nó sụt lún bất ngờ có thể không biết nó sụt thế nào, nó lún thế nào cả. Biện pháp tạm thời trước mắt của bà con là ven đất xung quanh cái hố đó để giữ nước cho đồng ruộng. Tuy nhiên biện pháp đó cũng tạm thời, nước mà đưa vào đồng ruộng bị rò rỉ và rút rất nhanh, ảnh hưởng đến việc sản xuất mùa vụ của bà con.”        .

       Ông Trịnh Đức Hùng, Chủ tịch UBND huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế cho biết: mỏ đá vôi cuả Công ty Cổ phần xi măng Đồng Lâm khai thác âm, chiều cao đáy thấp hơn mặt bằng đồng ruộng khoảng 25m đến 30m, gây nên tình trạng nước ngoài ruộng ngấm chảy qua khe nứt, mang theo bùn đất vào bên trong mỏ, lâu dần tạo thành các hố sụt lún lớn. “Xi măng Đồng Lâm đã xử lý hố sụt lún xung quanh mỏ đá vôi bằng các giải pháp kỹ thuật. Tại các hố này, công ty cho các phương tiện đào đến tầng đáy thì dùng các vật liệu như phên tre, dùng đất sét, đá hộc nhằm ngăn thẩm thấu, sụt lún đi ở dưới tầng này để hạn chế thấp nhất sụt lún. Gần đây nhất xảy ra một số sụt lún, lãnh đạo công ty đã có thỏa thuận hỗ trợ bước đầu và cùng với chính quyền địa phương đề nghị các nhà khoa học đưa ra những giải pháp bền vững và lâu dài”

       Hiện tượng sụt lún ở khu vực này tiếp tục diễn ra ngày càng phức tạp hơn. Người dân mong được đền bù, hỗ trợ giúp họ sớm chuyển đổi cây trồng, phát triển sản xuất, ổn định cuộc sống./.