Lêy đong xang ga măc, zập pazêng rau pr’đươi âng pr’loọng đong a moó Bàn Thị Thư, coh cr’noon Khe Lợ, chr’val Viễn Sơn, chr’hoong Văn Yên k’đháp năc ng’tin đươi lâh 10 c’moo ahay, pr’ắt tr’mông âng a moo zr’năh k’đhap pa bhlâng.

Bêl vêy xa nay bhrợ t’bhưah đhăm choh quế, pr’loọng đong a moó Thư ơy xăl pazêng đhăm ha rêê căh lâh liêm năc choh quế. Tơợ c’moo 2015 chô ooy đâu, zập c’moo quế chô đơơng ha pr’loọng đong a moó tơợ 200 tước 300 ức đồng. Vêy thu nhập nhâm mâng, pr’loọng đong a moó Thư ơy bhrợ đong xang liêm nhâm vêy chr’năp lâh 1 tỷ đồng, câl xe ô tô lâng bấc pr’đươi coh đong bấc zên, rau bêl ahay hân đhơ ng’pâm poo công căh u vaih: “Acu bhui har bhlâng, t’piing lâng l’lăm ahay bhrợ ha rêê đhuốch hân đhơ t’bhlâng bhrợ năc công đhiệp cha a năm. Choh quế năc vêy zên bhrợ têng đong ăt, băn k’coon, câl bấc pr’đươi chr’nắp. Tu cơnh đêếc ting cơnh a cu đhanuôr Dao hêê coh ooy vêy k’tiếc ga mắc năc choh quế.”

Pazêng c’moo đăn đâu, tơơm Quế vêy chr’nắp dal lâng nhâm mâng, tu cơnh đêếc đợ pr’loọng đong đharứt coh chr’hoong Văn Yên ta luôn u xiêr k’rơ coh pazêng c’moo. Liêm choom bhlâng năc cơnh chr’val Đoàn Kết lứch c’moo 2018 dzợ mơ 33% pr’loọng đong đharứt, xay moon đớc lứch c’moo 2019 chr’val nắc dzợ mơ 17% đợ pr’loọng đong đharứt. T’cooh Lê Huy, Bí thư Đảng uỷ chr’val Đại Sơn, chr’hoong Văn Yên prá: “Quế năc muy coh pazêng rau tơơm chr’noh vêy đhanuôr Dao choh coh k’ha riêng c’moo n’nâu lâng vêy chr’năp ooy kinh tế bâc bhlang. Tu cơnh đêếc, bấc c’moo ahay Đảng bộ chr’val Đại Sơn t’bhlâng xay moon choh t’nơơm quế, tơơm quế ơy bhrợ đoọng ha đhanuôr pa dưr kinh tế t’vaih cr’van cr’bhộ. Đươi tơơm quế bấc pr’loọng đong bơơn pay pa chô k’tỷ đồng coh zập c’moo. Coh pazêng c’moo ha y azi xay moon tơơm quế năc muy coh pazêng t’nơơm chr’noh bha lâng âng chr’val Đại Sơn.”

Xoọc đâu, quế vêy ta choh coh pazêng chr’val, thị trấn đhị chr’hoong Văn Yên, lâng đợ đhăm choh lâh 40 r’bhâu héc ta. Đợ n’căr quế ta pay coh zập c’moo k’nặ 7 r’bhâu tấn n’căr gooh, 66 r’bhâu tấn axậ, lâh 60 r’bhâu mét khối n’loong coh muy c’moo. Tơơm Quế chô đơơng ha đhanuôr coh chr’hoong k’dâng 600 tỷ đồng coh muy c’moo. Quế căh muy ting bhrợ tr’xăl pr’ắt tr’mông âng đhanuôr đharứt coh pazêng chr’val pa bhlâng zr’năh k’đháp, ting n’năc năc dzợ ting pa xiêr đợ pr’loọng đong đharứt zazum ang chr’hoong coh zập c’moo mơ 6%, xay moon đớc lứch c’moo 2019 đợ pr’loọng đong đharứt âng chr’hoong k’dâng lâh 17%.

Đoọng pa dưr tơơm quế nhâm mâng, xoọc đâu chr’hoong Văn Yên vêy 200 zr’lụ bhrợ têng, pa câl m’ma quế, zập c’moo đoỌng ooy thị trường coh tỉnh lâng ooy tỉnh n’lơơng k’dâng 50 ức tơơm m’ma quế. Ting n’năc, chr’hoong vêy chính sách zúp zooi đhanuôr choh quế; k’rong bhrợ lâng ta đang moon bhrợ têng 60 đong máy pay câl, bhrợ têng tinh dầu quế, bộ quế, pr’đươi mỹ nghệ lâng ta luôn xay bhrợ bh’rớ tr’câl tr’bhlêy tơợ pazêng g’luh hội chợ, triển lãm, xay p’căh pr’đươi tơợ quế. T’cooh Vũ Quang Hải, Chủ tịch UBND chr’hoong Văn Yên, tỉnh Yên Bái xay moon: “Coh pazêng c’moo ha y, azi t’bhlâng zư nhâm mâng đhăm quế xoọc vêy lâng pa xiêr đợ đhăm choh tơơm chr’noh căh lâh liêm choom đoọng choh tơơm quế lâng bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ ha đhanuôr. T’bhlâng ta đang k’dua apêê tước k’rong bhrợ pazêng rau pr’đươi tơợ quế, bhrợ têng lâng đợ pr’đươi t’mêê đoọng pay tinh dầu quế. Chr’nắp bhlâng azi ta đang moon đhanuôr đươi m’ma quế âng vel đong, m’ma quế k’tứi âng chr’hoong Văn Yên. Căh choom chô đơơng, đươi dua pazêng m’ma quế tơợ vel đong n’lơơng chô choh đh’rưah lâng m’ma quế âng chr’hoong.”

Pazêng da ding quế ting t’ngay t’viêng liêm lâh mơ, bhưah bhái coh da ding k’coong Văn Yên, căh muy zúp zooi đhanuôr choom t’bil lơi đharứt, bhrợ t’vaih pr’ăt tr’mông k’bhộ ngăn đoọng ha pazêng bhươl cr’noon da ding k’coong, ting n’nắc bhrợ t’viêng da ding k’coong căh ma chr’noh chr’bêết, bhrợ t’vaih môi trường ch’ngáach liêm ha pazêng bhươl cr’noon Văn Yên, Yên Bái./.

Cây quế mang lại ấm no cho những bản nghèo

                                                                     Thừa Xuân

Từ những năm đầu thập niên 70, nhiều địa phương ở tỉnh Yên Bái đã trồng quế, nhất là vùng có đông bà con người Dao sinh sống như Văn Yên, Văn Trấn, Lục Yên, Văn Chấn… Ngày nay, cây Quế đã trở thành cây chủ lực trong phát triển kinh tế - xã hội của nhiều địa phương trong tỉnh, mang lại đời sống ấm no, sung túc cho hàng chục nghìn hộ dân.

  Nhìn cơ ngơi khang trang, đầy đủ tiện nghi của gia đình chị Bàn Thị Thư, ở thôn Khe Lợ, xã Viễn Sơn, huyện Văn Yên khó có thể tin rằng hơn 10 năm trước, chị đã phải lo từng bữa ăn.

Khi có chủ trương mở rộng diện tích trồng quế, gia đình chị Thư đã chuyển đổi toàn bộ số diện tích nương lúa kém hiệu quả sang trồng quế. Từ năm 2015 trở lại đây, bình quân mỗi năm quế mang lại cho gia đình từ 200 đến 300 triệu đồng. Có nguồn thu ổn định, gia đình chị Thư đã làm được ngôi nhà khang trang trị giá hơn 1 tỷ đồng, mua được xe ô tô và nhiều thiết bị gia dụng đắt tiền, điều mà trước đây có mơ cũng không thấy. “Tôi vui lắm, so với trước đây làm nương cố lắm cũng chỉ đủ ăn thôi. Trồng quế mới có tiền làm nhà, nuôi con ăn học, mua sắm được nhiều đồ dùng. Vậy theo tôi bà con người Dao  mình ở đâu có đất rộng thì cứ trồng cây quế.”

        Những năm gần đây, cây Quế có giá cao và ổn định nên tỉ lệ hộ nghèo ở huyện Văn Yên liên tục giảm mạnh qua các năm. Điển hình như xã Đại Sơn kết thúc năm 2018 còn gần 33% hộ nghèo, nhưng dự kiến hết năm 2019 xã chỉ còn khoảng 17% số hộ nghèo. Ông Lê Huy, Bí thư Đảng ủy xã Đại Sơn, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái cho biết: “Quế là một trong những cây gắn bó với đồng bào người Dao hàng trăm năm nay và có giá trị kinh tế rất cao. Chính vì vậy nhiều năm qua Đảng bộ xã Đại Sơn rất quan tâm đến phát triển cây quế, cây quế đã giúp bà con nhân dân phát triển kinh tế vươn lên làm giàu. Nhờ cây quế nhiều hộ gia đình đã thu nhập hàng tỷ đồng mỗi năm. Trong những năm tới chúng tôi xác định cây quế vẫn là một trong những cây trọng tâm chiến lược của xã Đại Sơn.”

Hiện, cây Quế được trồng ở 100% xã, thị trấn trên địa bàn huyện Văn Yên, với tổng diện tích trên 40 nghìn héc ta. Sản lượng cho khai thác mỗi năm ước đạt 7 nghìn tấn vỏ khô, 66 nghìn tấn lá, trên 60 nghìn mét khối gỗ/năm. Cây Quế mang về cho người dân trong huyện khoảng 600 tỷ đồng mỗi năm. Quế không những góp phần làm thay đổi cuộc sống người dân nghèo ở những xã đặc biệt khó khăn, mà còn đóng góp đưa tỉ lệ hộ nghèo chung của huyện bình quân mỗi năm giảm trên 6%, dự kiến hết năm 2019 số hộ nghèo của huyện chỉ còn khoảng hơn 17%.

Để phát triển cây quế bền vững, hiện huyện Văn Yên có 200 cơ sở sản xuất, kinh doanh quế giống, mỗi năm cung cấp khoảng 50 triệu cây giống cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Song song với đó, huyện có chính sách hỗ trợ người trồng quế; đầu tư và kêu gọi đầu tư 60 nhà máy thu mua chế biến tinh dầu quế, bộ quế, đồ thủ công mỹ nghệ và thường xuyên xúc tiến thương mại qua các hội trợ, triển lãm, quảng bá giới thiệu sản phẩm quế. Ông Vũ Quang Hải, Chủ tịch UBND huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái cho biết: “Trong những năm tới chúng tôi tiếp tục giữ vững ổn định diện tích quế hiện có và thu hẹp diện tích cây trồng kém hiệu quả khác để đưa cây quế vào làm giàu cho bà con nhân dân. Tiếp tục thu hút các nhà đầu tư vào chế biến sâu các sản phẩm quế, sản xuất theo dây truyền hiện đại chưng cất tinh dầu quế. Đặc biệt chúng tôi yêu cầu bà con nhân dân sử dụng giống quế thuần, giống quế lá nhỏ của của huyện Văn Yên. Không nhập, sử dụng các giống quế từ các địa phương khác về làm thoái hóa giống quế của huyện.”

Những đồi quế ngày càng xanh tốt, ngút ngàn trên vùng cao Văn Yên, không chỉ giúp người dân thoát nghèo, đem đến cuộc sống ấm no cho những bản làng vùng cao, mà còn phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, tạo ra môi trường trong lành cho những làng bản Văn Yên, Yên Bái./.