Quảng Nam năc vel đong vêy đợ tơơm z’nươu bâc ơl râu; 36 râu tơơm z’nươu vêy đh’nơc coh bha ar bhrôông Việt Nam. Coh đêêc, vêy bâc râu chr’năp pr’hăt cơnh sâm Ngọc Linh, quế Trà My, ba kích, đẳng sâm, giảo cổ lm, hoàng đắng, ngũ vị tử, ra zeh... Apêê tơơm n’nâu xooc dưr vaih tơơm t’bil ha ul pa xiêr đha rưt ha đha nuôr apêê acoon côh đhị chr’hoong da ding ca coong. Xay truih âng phóng viên Đài P’rá Việt Nam đhị miền Trung:

  Chr’hoong da ding ca coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam vêy pa bhlâng bâc pr’đơợ pa dưr tơơm z’nươu coh n’dup crâng. Ba kích năc muy coh bâc râu tơơm z’nươu chr’năp bơơn vel đong t’moot choh lêy đhị đhăm bhưah 4 hécta. Zr’lụ choh tơơm z’nươu âng vel A duông, đhị thị trấn Prao dâng m’pâng tiếng lướt xe máy lâng lướt dzung moot ooy crâng. Pr’đhang choh tơơm ba kich đhị đâu bơơn UBND chr’hoong Đông Giang k’đươi đoọng ha Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp chr’hoong xay bhrợ tơợ x’ría c’moo 2018. Tươc đâu, âi vêy lâh 26.000 t’nơơm m’ma ba kich bơơn choh coh n’dup crâng,  ma mông bơơn tơợ 85 tước 90%. Xơợng bhrợ pr’đhang n’nâu, nhà nước k’rong bhrợ đoọng 100% m’ma ba kich, phân bón hữu cơ vi sinh, zooi đoọng zư x’mir lêy, kỹ thuật choh; Zooi đoọng bhrợ t’vaih Tổ hợp tác bhrợ têng đoọng c’bhúh pr’loọng đha nuôr ting pâh zư đơc, pa dưr tơơm ba kich, bhrợ t’vaih pr’đơợ pa dưr zr’lụ choh z’nươu. A noo A râl Tài ăt coh vel Aduông, thị trấn Prao, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, pr’loọng đong a noo năc đhị c’bhuh zr’năh k’đhap, bơơn vel đong zooi đoọng choh ba kich đoọng z’lâh đha rưt.“Nhà nước đoọng m’ma, đha nuôr choh lâng zư x’mỉ rlêy tơơm pa bhlâng ghit. Xoọc đâu tơơm ba kich k’noọ choom bơơn pay pa chô. Đha nuôr công rơơm kiêng tươc cr’chăl pa chô đoọng vêy râu coon pa câl bơơn zên.”

 Ting pâh ooy pr’đhang choh ba kich coh chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, apêê đha nuôr Cơ Tu bơơn pa choom đoọng ng’cơnh choh lâng zư x’mir lêy cơnh: bhrợ têng nang ươm, zư x’mir lêy tơơm m’ma, kỹ thuật choh, zư x’mir lêy, sơ chế ba kich.... A moó Pơloong Vờn, cán bộ khuyến nông thị trấn Prao đoọng năl:, bh’rợ t’moot choh ba kich năc đoo c’lâng lươt crêê: “ Bh’rợ choh ba kich bhrộ công năc bh’rợ bha lâng âng chr’hoong. Xang bêl bơơn đơp râu zooi đoọng âng tỉnh, Trung tâm xay bhrớ xiêr tươc đha nuôr. Bêl vêy bh’rớ xa nay, đha nuôr đươi dua pa bhlâng lưch loom, tươc nâu câi ba kich pa dưr liêm. A zi công rơơm pr’đhang bh’rớ n’nâu vêy bơơn liêm choom đoọng brương tr’nu đha nuôr vêy p’xoọng pa chô zên.”

Đoọng zooi đha nuôr zr’lụ đha nuôr acoon coh tr’xin z’lâh đha rưt, tỉnh Quảng Nam công âi xră bhrợ bâc cơ chế, chính sách n’đăh quy hoạch, zư đơc, pa dưr tơơm z’nươu. UBND tỉnh Quảng Nam âi ơơi đoọng Quy hoạch zư đớc lâng pa dưr tơơm z’nươu coh vel đong cr’chăl 2018-2025, pa chăp tươc c’moo 2030, cơnh lâng đhăm k’tiêc k’noọ 64.200ha. Đhị chr’val Lăng, chr;hoong Tây Giang âi bhrợ t’vaih zr’lụ zư đơc ba kich bhrộ bhưah 6 hécta đhị n’dup crâng đha rưt, crâng a bhuy âng Hạt Kiểm lâm Bắc Sông Bung k’đhơợng lêy. Xoọc, Lâh HTX Thiên Bình, đhị chr’hoong da ding ca coong n’nâu dzợ vêy 2 tổ hợp tác zooi đha nuôr chọ ba kich bhộ công cơnh bhrợ pa dưr chr’năp ba kich. T’cooh Phan Việt Cường, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam moon, pr’đơợ pa dưr tơơm z’nươu coh chr’hoong Tây Giang pa bhlâng k’rơ. Đoọng bh’nơơn ba kich công cơnh apêê z’nươu n’lơơng âng đha nuôr Cơ Tu coh đâu đơơh dưr vaih pr’đươi pr’dua choom vêy đợ c’lâng bh’rợ xa nay liêm ghit lâh: “Muy ký ba kich xoọc đâu vêy chr’năp tơợ 200 tươc 300 r’bhâu. Coh đâu, ha dang choh năc năl mơ bhưah. Nâu câi a hêê choom pa dưr z’nươu. Tây Giang âi vêy đợ bh’nơơn đẳng sâm, ba kich. Tu cơnh đêêc, a cu k’đươi vêy đề án liêm ghit, tỉnh zooi đoọng đoọng a hêê bhrợ ca van coh đhăm k’tiếc Tây Giang n’nâu. Apêê phòng ban đh’rưah pa zum têy pa choom đoọng ha đha nuôr. Thị trường nâu câi đăn Đà Nẵng, pr’đươi pr’dua âng đha nuôr bhrợ têng zêng bơơn apêê đoo tươc câl./.”

Cây dược liệu giúp đồng bào Cơ Tu ở Quảng Nam thoát nghèo

PV/ VOV- miền Trung

Thưa bà con và các bạn! Quảng Nam là địa phương có nguồn cây dược liệu phong phú, đa dạng về chủng loại với với cả ngàn loài, chi, họ thực vật làm thuốc; 36 loài cây thuốc có tên trong sách đỏ Việt Nam. Trong đó có nhiều loài quý hiếm như sâm Ngọc Linh, quế Trà My, ba kích, đẳng sâm, giảo cổ lam, hoàng đắng, ngũ vị tử, nấm ngọc cẩu, chè dây… đang trở thành cây xóa đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc tại các huyện miền núi cao. Phản ánh của phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam tại miền Trung:

Huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam có rất nhiều tiềm năng phát triển cây dược liệu dưới tán rừng. Ba kích là một trong những loài dược liệu quý được địa phương đưa vào trồng thử nghiệm trên diện tích 4 héc ta. Vùng trồng cây dược liệu thuộc thôn Aduông, cách thị trấn P’rao chừng nửa giờ đồng hồ đi xe máy và lội bộ đường rừng. Mô hình trồng cây ba kích tại đây được UBND huyện Đông Giang giao cho Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp huyện triển khai từ cuối 2018. Đến nay, đã có hơn 26.000 cây giống ba kích được trồng dưới tán rừng, tỷ lệ sống đạt từ 85 đến 90%. Thực hiện mô hình này, nhà nước đầu tư 100% cây giống ba kích, phân bón hữu cơ vi sinh, hỗ trợ công chăm sóc, kỹ thuật trồng; Hỗ trợ thành lập Tổ hợp tác sản xuất để nhóm hộ tham gia bảo tồn, phát triển cây ba kích, tạo đà phát triển vùng dược liệu. Anh Arấl Tài ở thôn Aduông, thị trấn P’rao, huyện Đông Giang, Quảng Nam cho biết, gia đình anh thuộc diện khó khăn, được địa phương hỗ trợ trồng cây ba kích để thoát nghèo: Nhà nước cấp giống cho bà con, được chăm sóc kỹ. Mong rằng, cây ba kích lớn để mai mốt bà con thu hoạch và thu nhập.

  Khi tham gia vào mô hình trồng cây ba kích ở huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, các nhóm hộ đồng bào Cơ Tu được tập huấn kỹ thuật liên quan đến trồng cây dược liệu dưới tán rừng như: kỹ thuật xây dựng vườn ươm, chăm sóc cây giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc, sơ chế ba kích. Chị Pơ Loong Vờn, Cán bộ khuyến nông thị trấn P’rao, huyện Đông Giang cho biết, việc đưa vào trồng cây ba kích là hướng đi đúng: Đây là chương trình trọng tâm của huyện. Cây ba kích tím là hướng cho bà con trồng. Sau khi nhận được nguồn kinh phí, Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp huyện triển khai từ năm 2018. Nhìn chung thấy bà con làm rất tốt. Bà con rất hưởng ứng và hài lòng về mô hình này. Bản thân là khuyến nông viên cũng rất mong mô hình này đạt hiệu quả cao để bà con sau này có thu nhập tốt.

 (Ảnh: A Lăng Ngước)

 Để giúp bà con vùng đồng bào dân tộc thiểu số từng bước thoát nghèo, tỉnh Quảng Nam cũng đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách về quy hoạch, bảo tồn, phát triển cây dược liệu. UBND tỉnh Quảng Nam đã phê duyệt Quy hoạch bảo tồn và phát triển cây dược liệu trên địa bàn giai đoạn 2018- 2025, định hướng đến năm 2030, với diện tích gần 64.200ha. Tại xã Lăng, huyện Tây Giang đã hình thành vùng bảo tồn cây ba kích tím rộng 6 héc ta dưới tán rừng nghèo, rừng tự nhiên do Hạt Kiểm lâm Bắc Sông Bung quản lý. Hiện, ngoài HTX Thiên Bình, tại huyện miền núi cao này còn có 2 tổ hợp tác giúp bà con trồng cây ba kích tím cũng như xây dựng thương hiệu ba kích. Ông Phan Việt Cường, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam cho rằng, tiềm năng phát triển cây dược liệu ở huyện Tây Giang rất lớn. Để sản phẩm ba kích cũng như các loại dược liệu khác của đồng bào Cơ Tu nơi đây sớm trở thành hàng hóa cần có những giải pháp cụ thể hơn: Một ký ba kích hiện nay có giá từ 200 ngàn đến 300 ngàn. Ở đây nếu trồng thì biết bao nhiêu diện tích. Bây giờ chúng ta phải phát triển dược liệu. Tây Giang đã có những sản phẩm đẳng sâm, ba kích. Cho nên tôi đề nghị có đề án cụ thể, tỉnh hỗ trợ để chúng ta làm giàu trên mảnh đất Tây Giang này. Các phòng ban cùng xắn tay áo hướng dẫn bà con. Thị trường bây giờ gần Đà Nẵng, hàng hóa bà con sản xuất ra tư thương lên mua, có thu nhập./.