Cóh đhr’nong đong vêy ta bhrợ têng nhâm mâng cóh Tổ đhanuôr phố 5, thị trấn Kbang, chr’hoong Kbang, tỉnh Gia Lai, cựu chiến binh Lê Minh Trí bhui har đương hơnh déh apêê đồng đội bêl âhya đh’rứah zâl arọp a bhuy. Xa nay bh’rợ kinh nghiệm bhrợ cha, xa nay ooy k’coon ch’chau học hành liêm choom, tước ooy xa nay bh’rợ cóh bêl ahay zâl arọp a bhuy nắc vêy ta prá xay bấc cắh n’năl đoo bêl u xang. K’nặ 50 c’moo l’lăm ahay, cựu chiến binh Lê Minh Trí, ting pấh zâl arọp a bhuy cóh c’lâng Trường Sơn Đông. Bom cha rắh bấc pa bhlâng nắc công cắh mặ zâl cr’noọ t’bhlâng âng quân lâng đhanuôr hêê cóh c’lâng chr’nắp ma bhuy. Xang bêl giải phóng, a đoo đh’rứah lâng bấc đồng đội nắc pazêng manuýh l’lăm ting pa dưr kinh tế cóh đhăm k’tiếc a đoo zâl a rọp a bhuy, nâu cơy nắc chr’hoong Kbang, tu cơnh đêếc a đoo n’năl ghít đợ rau tr’xăl cóh c’lâng lịch sử n’nâu: “Xang bêl giải phóng, azi nắc đợ manuýh lính văl chô ooy da ding k’coong, prứah pa liêm k’tiếc Kon Hà Nừng n’nâu, cóh truíh c’lâng Đông Trường Sơn n’nâu. Cóh l’lăm ahay, cắh váih c’lâng nắc lum bấc rau zr’nắh k’đháp ooy bh’rợ đơơng âng hàng hoá, chr’nóh chr’bêết. Nắc tơợ bêl vêy c’lâng Đông Trường Sơn nắc liêm crêê pa bhlâng, đơơng âng hàng hoá, tr’câl tr’bhlêy chr’nắp âng hàng hoá nắc công ma mơ lâng thị trường. Lấh n’nắc nắc azi công đh’rứah lâng đhanuôr, ắt lâng đhanuôr cóh đâu, bhrợ cha cơnh maúyh Kinh hêê.”

Tơợ zr’lụ tr’nơớp nắc thị trấn Thạnh Mỹ, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, c’lâng Trường Sơn Đông vêy ta bhrợ têng lướt ooy tỉnh Quảng Ngãi, Kon Tum xang n’nắc tước ooy tỉnh Gia Lai, Đắc Lắc lâng Lâm Đồng. Đhị chr’hoong Kbang – vel đong âng Anh hùng Núp, đhanuôr Bana cóh đâu bhui har tu c’lâng cóh crâng k’coong ahay xoọc đâu nắc vêy ta bhrợ têng bhứah pa bhlâng, lướt chô liêm buôn. Muy cóh pazêng manuýh Ba Na cóh chr’val Anh hùng Sơn Lang, chr’hoong Kbang ơy lướt lum lêy Lăng Ava Hồ xay moon, lêy c’lâng âng Ava Hồ lâng Bộ Chính trị bhrợ têng cóh bêl ahay, xoọc đâu Nhà nước bhrợ têng nhâm mâng, bhứah lấh mơ, đhanuôr Bana cóh đâu nắc hay Ava Hồ bấc lấh mơ: “Đhanuôr zi bhui har tu vêy ta lêy pay đoọng bơơn n’loong đơơng âng bhrợ têng Lăng Ava Hồ lâng acu pr’đoọng nắc bơơn lướt lum lêy Lăng Ava Hồ. Đhanuôr hay chơợ pa bhlâng Ava Hồ, hay ơn Ava Hồ pa bhlâng, muy ng’chơợ nắc đhanuôr cắh ơy bơơn lum lêy ava Hồ g’lúh hân đoo nắc Ava Hồ cắh dzợ, đhanuôr hay chợợ pa bhlâng.”

C’lâng Trường Sơn Đông chr’nắp ma bhuy ahay, xoọc đâu nắc ơy vêy ta bhrợ t’bhứah, lướt tước ooy bấc zr’lụ cắn cứ cách mạng cóh 4 tỉnh Tây Nguyên, pa têết bấc đhăm k’tiếc Anh hùng cơnh: chr’val Đăk Ring, Đăk Nên (tỉnh Kon Tum); chr’val Sơn Lang, Tơ Tung, Đất Bằng, Yang Bắc (tỉnh Gia Lai). Pazêng n’nắc công nắc vel đong âng âpêê Anh hùng cơnh: Đinh Núp, A Gió, Kpă K’lơng, Wừu… Nắc pazêng đhăm k’tiếc anh hùng n’nắc, đợ manuýh k’coon anh hùng n’nắc, đh’rứah lâng c’lâng Trường Sơn Đông cóh ahay nắc chrooi đoọng rau chr’nắp bhrợ t’váih đại thắng hân noo ha pruốt c’moo 1975. Rau chr’nắp lịch sử, rau chr’nắp cóh rau la lua công cơnh rau chr’nắp âng c’lâng Trường Sơn Đông nắc ơy ta xay moon ghít. Lâng xoọc đâu, apêê vel đong xoọc đươi dua, pa dưr bấc pa bhlâng âng c’lâng Trường Sơn Đông đoọng bhrợ c’rơ ha bh’rợ dưr váih. T’coóh Nguyễn Trường, Chủ tịch UBND chr’hoong Đăk Pơ, tỉnh Gia Lai prá: “C’lâng Trường Sơn Đông vêy ta bhrợ têng lướt ooy chr’hoong Đăk Pơ cóh 10 c’moo ahay, nắc ng’choom moon rau chr’nắp pa bhlâng lâng vel đong. Đoo bêl vêy c’lâng n’nâu nắc azi công ơy bhrợ têng c’lâng lướt ooy pazêng chr’val lướt n’đắh Tây. Azi bhrợ têng c’lâng bê tông xi măng pa têết apêê chr’val lâng pazêng bhươl cr’noon glúh ooy c’lâng Đông Trường Sơn nắc bhrợ t’váih rau liêm buôn ha đhanuôr.”

Lâng rau chr’nắp ting pa dưr kinh tế xã hội, bhrợ nhâm mâng quốc phòng, an ninh, Dự án c’lâng Trường Sơn Đông nắc vêy ta bhrợ têng c’moo 2007, nắc Bộ Tổng than mưu – Bộ Quốc phòng bhrợ c’la bhrợ têng lâng đợ zên bhrợ têng lấh 10 r’bhâu tỷ đồng. Nâu đoo nắc c’lâng lướt ooy 7 tỉnh miền Trung lâng Tây Nguyên ch’ngai k’dâng 700km, lướt đh’rứah lâng c’lâng Trường Sơn Tây (c’lâng Hồ Chí Minh xoọc đâu) lâng c’lâng bhlâng 1A. Pêê c’lâng bha lâng n’nâu pa têết đh’rứah lướt ooy pazêng c’lâng bhlâng 19, 25, 26, 27, 29, 14B, 14E, 40B… bhrợ t’váih đợ c’lâng đhr’đhuông liêm pa bhlâng đoỌng ha Miền Trung lâng Tây Nguyên. Ting cơnh Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng, Anh hùng lực lượng vũ trang, bêl ahay bhrợ Phó Tư lệnh Chính trị Binh đoàn 12, Phó chủ tịch Hội truyền thống Bộ đội trường sơn – Hồ Chí Minh, pazêng c’lâng n’nâu nắc c’rơ chr’nắp đoọng pa dưr kinh tế, xã hội âng đhanuôr pazêng acoon manuýh cóh da ding k’coong Trường Sơn: “Tr’nơớp c’lâng n’nâu nắc zúp zooi đhanuôr cóh da ding k’coong Trường Sơn pa liêm pa crêê c’lâng lướt chô, c’lâng p’rang. Ha dang pa liêm c’lâng p’rang nắc kinh tế dưr váih k’rơ pa bhlâng. Tu bêl ahay cắh vêy c’lâng nắc ma bhrợ, ma cha, nắc nâu cơy ơy vêy c’lâng nắc pazêng bh’nơơn bh’rợ âng đhanuôr vêy ta đơơng âng, giao lưu lâng pazêng thị trường. Tơợ đêếc, bhrợ t’váih đoọng ha pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh da ding k’coong Trường Sơn liêm crêê lấh mơ.”

C’lâng Đông Trường Sơn chr’nắp ma bhuy cóh bêl ahay đh’rứah lâng đhanuôr acoon cóh ắt mamông đhị da ding k’coong Trường Sơn ga mắc chr’nắp nắc ơy muy loom đoàn kết, ting Đảng, tỉng Ava Hồ, bhrợ t’váih chiến thắng ga mắc chr’nắp, giải phóng miền Nam, pazum k’tiếc k’ruung. Xang 60 c’moo tơợ t’ngay bhrợ têng c’lâng, c’lâng ma bhuy chr’nắp n’nắc nắc vêy cớ Nhà nước k’rong bhrợ t’bhứah, pa têết ooy pazêng đhăm k’tiếc grơơ k’rơ coh cóh da ding k’coong Trường Sơn, xay bhrợ xa nay bh’rợ zâl cha groong a rọp a bhuy âng k’tiếc k’ruung, bhrợ nhâm mâng an ninh – quốc phòng lâng pa dưr kinh tế - xã hội zr’lụ miền Trung – Tây Nguyên./.

Trường Sơn Đông: Tiếp bước con đường huyền thoại

                                                                                                                                                              PV Công Bắc

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định mở tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn ở cả hai cánh Đông và Tây, đã góp phần quan trọng để quân và dân ta làm nên chiến thắng lịch sử mùa Xuân năm 1975. Sau ngày giải phóng, ở cánh Tây đã hình thành Quốc lộ 14, nay được nâng cấp, mở rộng thành đường Hồ Chí Minh. Còn ở cánh Đông, Chính phủ đã giao cho Bộ Quốc phòng triển khai Dự án đường Trường Sơn Đông. Con đường này có tầm quan trọng đặc biệt về chiến lược phòng thủ quốc gia, củng cố quốc phòng – an ninh và  phát triển kinh tế - xã hội.

Trong căn nhà xây kiên cố ở Tổ dân phố 5, thị trấn Kbang, huyện Kbang, tỉnh Gia lai, cựu chiến binh Lê Minh Trí niềm nở tiếp các đồng đội một thời cùng chiến đấu. Chuyện kinh nghiệm làm ăn, chuyện con cháu học hành thành đạt cho đến những ký ức chiến tranh diễn ra rôm rả trong suốt cả buổi như không có hồi kết. Gần 50 năm trước, cựu chiến binh Lê Minh Trí, tham gia chiến đấu trên đường Trường Sơn Đông. Bom đạn ác liệt không ngăn được lòng quyết tâm của những chiến sĩ như ông và công cuộc chiến đấu của quân và dân ta trên con đường huyền thoại. Sau ngày giải phóng, ông cùng nhiều đồng đội lại là những người tiên phong tham gia phát triển kinh tế trên chính vùng đất ông từng chiến đấu, nay là huyện Kbang, nên ông hiểu rất rõ những đổi thay bên trục đường lịch sử này: “Sau ngày giải phóng, chúng tôi lại là những người lính trở lại với núi rừng, khai phá ra mảnh đất Kon Hà Nừng này, trên trục đường Đông Trường Sơn này. Trước đây, không có con đường thì gặp nhiều khó khăn về công tác vận chuyển hàng hóa, nông sản. Nhưng từ khi có đường Đông Trường Sơn đi qua thì gặp rất nhiều thuận lợi, vận chuyển hàng hóa thông thương nên giá cả mặt bằng ngang với thị trường.

Từ điểm đầu là thị trấn Thạnh Mỹ, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, Đường Trường Sơn Đông được đầu tư đi qua tỉnh Quảng Ngãi, Kon Tum rồi đến tỉnh Gia Lai, Đắc Lắc và Lâm Đồng. Tại huyện Kbang – quê hương Anh hùng Núp, bà con dân tộc Ba Na ở đây hân hoan vì tuyến đường mòn xuyên rừng năm xưa giờ đã thênh thang rộng mở, đi lại thuận tiện. Một trong số những người Ba Na hiếm hoi ở xã Anh hùng Sơn Lang, huyện Kbang từng được ra thăm Lăng Bác cho biết, nhìn con đường mòn do Bác Hồ và Bộ Chính trị mở lối năm xưa, giờ được Nhà nước đầu tư xây dựng kiên cố, rộng rãi, bà con dân tộc Ba Na ở đây càng nhớ Bác:“Dân làng chúng tôi tự hào vì được chọn để khai thác gỗ mang ra xây Lăng Bác và tôi may mắc đã được ra thăm Lăng Bác. Đồng bào thương Bác, nhớ ơn Bác lắm, chỉ tiếc là đồng bào chưa được gặp Bác lần nào thì Bác đã mất, dân làng buồn lắm.”

Đường Trường Sơn Đông huyền thoại năm xưa, hiện nay đã được đầu tư mở rộng, đi qua nhiều vùng căn cứ cách mạng ở 4 tỉnh Tây Nguyên, kết nối nhiều vùng đất Anh hùng như: xã Đăk Ring, Đăk Nên (tỉnh Kon Tum); xã Sơn Lang, Tơ Tung, Đất Bằng, Yang Bắc (tỉnh Gia Lai). Đó cũng là quê hương của các Anh hùng như: Đinh Núp, A Gió, Kpă K’lơng, Wừu.v.v.. Chính những vùng đất anh hùng ấy, những người con anh hùng ấy, cùng với đường mòn Trường Sơn Đông năm xưa đã góp phần quan trọng làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975. Ý nghĩa lịch sử, giá trị thực tiễn cũng như tầm quan trọng của tuyến đường Trường Sơn Đông đã được khẳng định. Ông Nguyễn Trường, Chủ tịch UBND huyện Đăk Pơ, tỉnh Gia Lai, cho biết: các địa phương đang khai thác, phát huy tối đa lợi thế của đường Trường Sơn Đông để làm động lực phát triển. “Đường Trường Sơn Đông được xây dựng qua địa bàn Đăk Pơ cách đây khoảng 10 năm, phải nói có ý nghĩa rất quan trọng với địa phương. Sau có tuyến đường này thì chúng tôi cũng đã mở tuyến đường liên xã đi lên phía Tây. Chúng tôi triển khai các đường bê tông xi măng kết nối các xã và các làng ra đường Đông Trường Sơn thì tạo điều kiện rất thuận lợi cho bà con.”

Với ý nghĩa góp phần phát triển kinh tế xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, Dự án đường Trường Sơn Đông chính thức khởi công năm 2007, do Bộ Quốc phòng làm chủ đầu với tổng kinh phí hơn 10.000 tỷ đồng. Đây là trục giao thông xuyên suốt 7 tỉnh miền Trung và Tây Nguyên với chiều dài khoảng 700km, nằm song song với đường Trường Sơn Tây (đường Hồ Chí Minh hiện nay) và Quốc lộ 1A. Ba trục giao thông chính này kết nối với nhau qua các quốc lộ: 19, 25, 26, 27, 29, 14B, 14E, 40B… tạo thành hệ thống giao thông liên hoàn và thông suốt cho cả Miền Trung và Tây Nguyên. Theo Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng, Anh hùng lực lượng vũ trang, nguyên Phó Tư lệnh Chính trị Binh đoàn 12, Phó Chủ tịch Hội truyền thống Bộ đội trường sơn- Hồ Chí Minh, các trục giao thông này là động lực quan trọng để phát triển kinh tế, xã hội của đồng bào các dân tộc trên dãy Trường Sơn: “Thứ nhất, tuyến đường giúp cho đồng bào trên dải Trường Sơn cải thiện được mặt đi lại, giao thông. Mà cải thiện được mặt giao thông ấy thì kinh tế phát triển. Vì trước kia không có đường thì tự cung tự cấp, nhưng giờ có đường rồi thì tất cả những sản phẩm của bà con được chuyển đi, giao lưu tất cả các thị trường. Từ đó, tạo cho cuộc sống của người dân trên dãy trường Sơn được tốt hơn.”

Đường mòn Đông Trường Sơn huyền thoại năm xưa cùng với đồng bào các dân tộc sinh sống trên dải Trường Sơn hùng vĩ đã một lòng đoàn kết, thao Đảng, theo Bác Hồ, làm nên chiến thắng vẻ vang, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Sau 60 năm kể từ ngày mở đường, con đường huyền thoại ấy lại tiếp tục được Nhà nước đầu tư mở rộng, kết nối những vùng đất anh hùng trên dãy Trường Sơn, thực hiện chiến lược phòng thủ quốc gia, củng cố an ninh – quốc phòng và phát triển kinh tế - xã hội khu vực miền Trung – Tây Nguyên./.