Ra diu ra dzương, bêl đợ đh’luc nhưr dzợ bâc coh da ding Rục Làn, đhanuôr Rục coh chr’val Thượng Hoá, chr’hoong Minh Hoá ơy đhr’long gluh lươt ooy ruộng pa liêm t’nơơm ha roo. Coh hân noo ha ọt ha pruột n’nâu, đhanuôr Rục coh 3 cr’noon Ón, Yên Hợp lâng Mò O Ồ Ồ, chr’val Thượng Hoá ơy cha bêệt 7 héc ta ha roo đác. Xoọc đâu t’nơơm ha roo xoọc cr’chăl ma coon, xay moon đơc muy hân noo bơơn pay pa chô bâc ha roo. T’cooh Hồ Bốn coh cr’noon Mò O Ồ Ồ xay moon: pr’loọng đong đoo vêy ta đoỌng 2 sào ruộng đoọng bêệt bhrợ ha roo. Pazêng c’moo đăn đâu, t’nơơm ha roo chặt vaih liêm, xoot pa choo tơợ 4 tươc 5 tấn coh 1 héc ta, đhanuôr coh đâu doọ dzợ k’rang ooy đhr’năng ha ul cha cơnh coh pazêng c’moo ahay: “Acu ting k’conh k’căn chô ăt mamông đhị đâu tơợ c’moo 1962. Pazêng c’moo n’năc, pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap pa bhlâng. Avị căh zập cha, năc ta luôn cha abhoo arong. Tơợ bêl vêy ruộng ha roo n’nâu, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr z’zăng lâh mơ. Đhanuôr bơơn Đảng, Nhà nước k’rang lêy, Bộ đội biên phòng pa choom đhanuôr bêệt bhrợ ha roo, muy c’moo bhrợ 2 hân noo, pay pa chô zập cha coh prang c’moo. Lâh n’năc, Nhà nươc năc dzợ bhrợ têng đong ăt đoọng ha đhanuôr, bhrợ têng c’lâng p’rang, choọng a ngọn điện tươc ooy bhươl cr’noon, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr nhâm mâng lâh mơ l’lăm ahay bâc pa bhlâng.”

Đhị chr’hoong Minh Hoá, đhanuôr Rục xoọc vêy 102 pr’loọng đong lâng 384 cha năc manụyh ăt mamông, pazêng đhanuôr ăt ammông coh 3 cr’noon năc Ón, Yên Hợp lâng Mò O Ồ Ồ, chr’val Thượng Hoá. Coh pazêng c’moo ahay, tơợ rau k’rong bhrợ âng Đảng, Nhà nươc lâng pazêng xa nay bh’rợ, dự án, c’lâng p’rang tơợ zr’lụ chr’val tước ooy pazêng bhươl cr’noon năc lưch vêy ta bhrợ têng lâng bê tông, 100% pr’loọng đong bơơn đươi điện ang, đác liêm sạch, k’coon ta đhi âng đhanuôr bơơn tươc ooy trường học chữ. Prang chr’val xoọc vêy k’nặ 11 héc ta ruộng ha roo, 123 héc ta a bhoo, pazêng bh’năn t’rĩ, c’rooc, a ọc k’nặ 2.500 p’nong. Lâh đợ đhăm ha roo chặt vaih liêm, chr’val Thượng Hoá năc dzợ bhrợ têng bh’rợ choh t’nơơm pay cha p’lêê, băn t’rí, c’rooc, a ọc, bé… zup zooi đhanuôr pa dưr t’bâc rau bơơn pay pa cho, t’bil ha ul pa xiêr đharựt. Xoọc đâu đợ pr’loọng đong đharựt coh prang chr’val dzợ lâh 21%, xiêr 10% t’piing lâng c’moo 2018. T’cooh Đinh Thanh Văn, Chủ tịch UBND chr’val Thượng Hoá xay moon: Rau choom bhui har bhlâng năc đhanuôr acoon coh doọ dzợ vêy cr’noọ đương g’nưm ooy Nhà nươc năc ơy vêy tr’xăl k’rơ pa bhlâng coh bh’rợ bhrợ cha đoọng pa dưr dal pr’ăt tr’mông. Coh c’moo ahay, prang chr’val vêy 2 pr’loọng đong đhanuôr Rục ơy xrặ bha ar nhăn gluh tơợ xa nay pr’loọng đong đharựt: “Coh pazêng c’moo ahay, chr’val Thượng Hoá t’bhlâng đươi dua crêê cơnh đợ zên k’rong bhrợ âng Đảng, Nhà nước lâng pazêng xa nay bh’rợ, dự án đoọng zup zooi đhanuôr pa dưr pr’ăt tr’mông. Ghit năc cơnh zup zooi đhanuôr bêệt bhrợ ha roo, choh crâng, băn t’rí, c’rooc, đoọng băn choh đợ m’ma bh’năn, chr’noh liêm choom cơnh c’rooc lai sin. Đươi vêy cơnh đêêc, năc xoọc đâu pr’ăt tr’mông âng đhanuôr acoon coh ơy vêy tr’xăl bâc pa bhlâng, bâc pr’loọng đong ơy choom t’bil lơi ha ul đharựt.”

C’moo 1958, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Bình bơơn lêy đhị zr’lụ crâng k’coong Trường Sơn, chr’val Thượng Hoá, chr’hoong Minh Hoá vêy muy c’bhuh manuyh ăt mamông coh gơp đhâl, pay n’căr n’loong bhrợ xa nấp, cha ộm năc tơợ bh’rợ ta bơơn achim ađhăh, p’lêê p’coo. Bil bâc t’ngay c’xêê, g’lêêh c’rơ, cán bộ, chiến sỹ Biên phòng năc vêy bơơn k’dua đhanuôr gluh tơợ gơp đhâl, chô ăt lâng pr’ăt tr’mông zazum âng zập ngai. Chô ăt mamông đhị chr’val Thượng Hoá, đhanuôr Rục vêy ta đoọng k’tiêc, bhrợ têng đong xang nhâm mâng, vêy chính quyền vel đong lâng bộ đội biên phòng pa choom pazêng rau bh’rợ tr’nêng, pa choom ăt mamông sạch liêm, ting pâh choh crâng, b’băn. T’cooh Đoàn Ngọc Lâm, Bí thư Huyện uỷ Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình prá: “Xoọc đâu, k’roang bhrợ pa dưr zr’lụ đhanuôr acoon coh năc vêy 2 xa nay bh’rợ ga măc năc 135 lâng 30a. Hân đhơ cơnh đêêc, xang đợ c’xêê c’moo xay bhrợ, rau liêm choom âng bh’rợ zup zooi ha đhanuôr căh lâh bâc. T’mêê đâu, Thường vụ Huyện uỷ lâng thường vụ Đảng uỷ Bộ đội Biên phòng ơy vêy pr’họp prá xay đoọng tr’xăl bh’rợ xay bhrợ. Coh ha y năc đợ zên k’rong bhrợ ooy đhanuôr acoon coh năc vêy ta xay bhrợ ting c’bhuh pr’loọng đong, vêy đợ rau zup zooi âng bộ đội biên phòng lâng chính quyền vel đong. Rơơm kiêng bêl xay bhrợ cơnh lâng c’bhuh pr’loong đong năc bh’rợ tr’nêng âng đhanuôr vêy ta ha dưr dal lâh mơ, đhanuôr ma tr’đương lêy lâng tr’zup tr’zooi coh bh’rợ xay bhrợ bh’rợ tr’nêng kinh tế.”

Ha bu coh bhươl cr’noon c’noong k’tiêc đhanuôr Rục, chr’hoong Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình năc têêm ngăn pa bhlâng. Pazêng đhr’nong đong liêm nhâm, xr’pợ tôn bhrôông lâng gr’dzooc oih  đh’rưah tr’clai lâng pr’họm t’viêng âng crâng k’coong ch’ngaach. Clung ruộng ha roo âng đhanuôr Rục Làn xoọc năc chặt vaih liêm, xay moon đơc muy hân noo ha roo vaih bâc pa bhlâng. Pr’ăt tr’mông t’mêê k’bhộ ngăn xoọc chô tươc ooy đhanuôr Rục coh da ding k’coong Thượng Hoá./.

Đổi thay trên quê hương đồng bào Rục

                                                                                                                                          PV Kim Thu+Hốih Nhàn

Hơn 60 năm hòa nhập cộng đồng, từ một tộc người cư trú trong hang đá, có nguy cơ tuyệt chủng, những năm trở lại đây, đời sống đồng bào Rục ở huyện miền núi Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình đã có nhiều đổi thay. Có được kết quả này, ngoài sự đầu tư của Đảng, Nhà nước, của các chương trình, dự án, là cả một quá trình nỗ lực của đồng bào Rục trong việc gia tăng sản xuất, trồng cây lúa nước, cây ngô, phát triển kinh tế từ các mô hình trồng rừng, nuôi trâu, bò...

Sáng sớm tinh mơ, khi làn sương trắng còn giăng đầy trên đỉnh Rục Làn, đồng bào Rục ở xã Thượng Hóa, huyện Minh Hóa đã í ới gọi nhau ra đồng chăm sóc cây lúa. Vụ đông xuân năm nay, bà con người Rục ở 3 bản Ón, Yên Hợp và Mò O Ồ Ồ, xã Thượng Hóa gieo cấy 7 héc ta lúa nước. Hiện cây lúa đang thời kỳ đẻ nhánh, trổ đòng, hứa hẹn một vụ mùa bội thu. Ông Hồ Bốn ở bản Mò O Ồ Ồ cho biết: Gia đình ông được cấp 2 sào ruộng để trồng cây lúa nước. Những năm gần đây, cây lúa được mùa, cho thu hoạch từ 4 đến 5 tấn/1 héc ta, bà con nơi đây không còn phải lo cảnh thiếu ăn như những năm trước:“Tôi theo cha mẹ về định cư ở đây từ năm 1962. Những năm đó, cuộc sống khó khăn lắm. Cơm không có mà ăn, phải ăn ngô, ăn sắn. Từ khi có ruộng nước này, đời sống bà con khá giả hơn. Bà con được Đảng, Nhà nước quan tâm, Bộ đội biên phòng hướng dẫn trồng cây lúa nước, mỗi năm làm 2 vụ, thu hoạch đủ ăn cả năm. Ngoài ra, Nhà nước còn đầu tư làm nhà ở cho bà con, làm đường giao thông, kéo điện về tận bản, cuộc sống ổn định hơn so với trước kia gấp nhiều lần.”

Tại huyện Minh Hóa, đồng bào Rục hiện có 102 hộ với 384 nhân khẩu, hầu hết sống tại 3 bản Ón, Yên Hợp và Mò O Ồ Ồ, xã Thượng Hóa. Trong những năm qua, từ sự đầu tư của Đảng, Nhà nước và các chương trình, dự án, hệ thống giao thông từ trung tâm xã đến các thôn bản đã được bê tông hóa, 100% hộ dân được sử dụng điện thắp sáng, nước sạch hợp vệ sinh, con em đồng bào dân tộc thiểu số được đến trường học chữ. Toàn xã hiện có gần 11 héc ta ruộng lúa nước, 123 héc ta ngô, tổng đàn gia súc gần 2.500 con. Ngoài diện tích lúa nước cho năng suất cao, xã Thượng Hóa còn xây dựng các mô hình trồng cây ăn quả, chăn nuôi trâu, bò, lợn, dê…giúp bà con nâng cao thu nhập, xóa đói giảm nghèo. Hiện tỷ lệ hộ nghèo toàn xã chỉ còn hơn 21%, giảm 10% so với năm 2018. Ông Đinh Thanh Văn, Chủ tịch UBND xã Thượng Hóa chia sẻ: Điều đáng mừng nhất là đồng bào dân tộc thiểu số không còn trông chờ ỷ lại vào Nhà nước mà đã có sự thay đổi mạnh mẽ trong cách nghĩ cách làm, hăng hái lao động sản xuất để nâng cao đời sống. Năm qua, toàn xã có 2 hộ đồng bào Rục tự nguyện viết đơn xin ra khỏi hộ nghèo: “Trong những năm qua, xã Thượng Hóa tích cực tranh thủ nguồn vốn đầu tư của Đảng Nhà nước và các chương trình, dự án để hỗ trợ đồng bào nâng cao đời sống. Cụ thể như hỗ trợ bà con trồng cây lúa nước, trồng rừng, chăn nuôi trâu bò, đưa vào nuôi trồng những cây con giống cho năng suất cao như bò lai sin. Nhờ đó, hiện nay đời sống đồng bào dân tộc thiểu số đã có nhiều thay đổi, nhiều hộ đã thoát khỏi đói nghèo.”

Năm 1958, Công an vũ trang nay là Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Bình phát hiện giữa đại ngàn Trường Sơn xã Thượng Hóa, huyện Minh Hóa có một nhóm người sống trong hang đá, lấy vỏ cây làm quần áo, ăn uống từ săn bắt, hái lượm. Mất nhiều thời gian, công sức, cán bộ, chiến sỹ Biên phòng mới vận động được bà con rời hang đá, hòa nhập với cuộc sống cộng đồng. Về định cư tại xã Thượng Hóa, đồng bào Rục được cấp đất, xây dựng nhà ở kiên cố, có chính quyền địa phương và bộ đội biên phòng cầm tay chỉ việc, hướng dẫn ăn ở hợp vệ sinh, tham gia trồng rừng, sản xuất, chăn nuôi. 5 năm qua, từ nguồn vốn chương trình 135, 30a và các chương trình, dự án khác, huyện Minh Hóa đã đầu tư hơn 80 tỷ đồng xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số, xây dựng các mô hình trồng trọt, chăn nuôi, cho bà con vay vốn phát triển sản xuất… Đến nay, 100% số xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Minh Hóa có đường ô tô về trung tâm xã; các tuyến quốc lộ trở thành mạng lưới giao thông thuận tiện, mở ra cơ hội giao thương giữa các vùng, miền. Hiện toàn huyện có hơn 100 hộ đồng bào dân tộc thiểu số làm ăn khá, giỏi, thu nhập từ 40 đến 50 triệu đồng/năm, nhiều hộ thu nhập từ 70 đến 150 triệu đồng/năm. Ông Đoàn Ngọc Lâm, Bí thư Huyện ủy Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cho biết: “Hiện nay, đầu tư phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số thì có 2 chương trình lớn đó là 135 và 30a. Tuy nhiên, sau thời gian thực hiện thì cách thức, hiệu quả hỗ trợ cho đồng bào còn thấp. Mới đây, Thường vụ Huyện ủy và thường vụ Đảng ủy Bộ đội biên phòng đã có cuộc họp bàn để thay đổi cách thức tiếp cận. Sắp tới thì các nguồn vốn đưa về cho đồng bào sẽ triển khai theo nhóm hộ, có sự hỗ trợ của bộ đội biên phòng và chính quyền địa phương. Hy vọng thay đổi sang hình thức hoạt động theo nhóm thì kỹ năng của đồng bào sẽ được nâng cao hơn, đồng bào sẽ tự giám sát và giúp nhau trong triển khai các hoạt động sinh kế.”

Chiều trên các bản làng biên giới của đồng bào Rục, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình thật bình yên. Những nếp nhà kiên cố, mái tôn đỏ vương khói bếp hòa lẫn trong những cánh rừng xanh mát. Đồng lúa nước Rục Làn đang thì con gái báo hiệu một vụ mùa bội thu. Cuộc sống mới ấm no đang về với đồng bào Rục nơi vùng cao Thượng Hóa./.