Âi 34 c’moo z’lâh n’đhang tươc nâu câi bâc ngai công dzợ zư đơc tờ tem phiếu, sổ ch’nêêh âi lâh u lă rơớc cơnh đoọng pa hay ooy cr’chăl âng apêê đoo looi moon năc “ cr’chăl bao cấp”. Cr’chăl đêêc, apêê đoo kiêng vêy a vị k’goóh lâng zâp râu: bêệ toong x’ră liêm, ta la bha ar bhoóc, bêệ lốp xe t’mêê, doó âi ta bươl, bêệ xích xe dzợ t’mêê... Moon cớ cơnh đeêc năc đoọng moon ghit: Cơnh lâng bh’rợ lêy tíh ooy râu la lua, xay moon crêê, Đảng hêê âi vêy quyêt định đơơng âng bh’rợ cách mạng, t’mêê chr’năp ooy xơợng bhrợ c’lâng xa nay tr’xăl t’mêê zâp prang, liêm ghit, lêy năc đoo “ râu k’đươi âng pr’ăt tr’mông”. T’cooh Nguyễn Văn Bình, quận Cầu Giấy, Hà Nội hay cớ:“Cr’chăl bao cấp năc cr’chăl lịch sử. Ngai công p’zay pa bhrợ ta têng bhrợ t’vaih bh’nơơn. Cr’chăl bao câp căh choom tr’xăl bh’rợ, hăt bhlâng. A cu dzợ hay bêl đêêc ha dang đơơng âng coh a chăc 5kg năc crêê ta coop căh cậ băn a tưch, a oc cut đăh công căh choom. Tu cơnh đêêc, t’bil lơi bao cấp bhrợ crêê cơnh pr’ăt tr’mông pa bhrợ âng đha nuôr.”

L’lăm tr’xăl t’mêê, pr’đơợ kinh tế k’tiêc k’ruung hêê pa bhlâng zr’năh k’đhap. Pr’đơợ bha lang k’tiêc ga vịng căh đoọng t’moot câl lâng đơơng pa câl. Liên Xô lâng Đông Âu năc tơơp bhrợ bhr’lậ ta hơ p’loọng tu cơnh đêêc pa xiêr râu zooi đoọng. Coh cr’loọng k’tiêc k’ruung bhrợ têng căh k’rơ, pr’ăt tr’mông đha nuôr đha rut ha ul căh cơnh. Pr’đơợ kinh tế pa bhlâng k’tứi la lêêh. Đhị đhr’năng n’năc, Tổng Bí thư Trường Chinh tơơp bhrợ apêê g’luh ch’mêêt lêy đhr’năng la lua lâng k’rong pa zêng đong khoa học đoọng xay moon đoọng. Tơợ đêêc bơơn lêy âi tươc bêl choom tr’xăl t’mêê c’lâng pr’chăp n’đăh lý luận công cơnh c’lâng bhrợ cha. Năc đoo choom  t’bil lơi cơ chế quan liêu bao cấp, choom vêy cơ chế ma hoạch toán, ma bhrợ c’la tài chính, choom tơơp đươi dua pr’đơợ kinh tế veey râu k’đhơợng lêy âng nhà nước.

Đại hội Đảng g’luh 6 ( c’xêê 12/1986), bêl xay moon c’lâng xa nay tr’xăl t’mêê, Đảng năc tơợp tơợ bh’rợ tr’xăl t’mêê c’lâng pr’chăp, năc “ l’lăm bhlâng c’lâng pr’chăp bhrợ cha”. Tr’mông tr’meh bơơn k’đhơợng cr’đơơng ting âng pr’lươt thị trường- xa nay cơnh ngoọ năc nguyên lý n’đhang đơc ooy pr’đơợ tơợp bhrợ Tr’xăl t’mêê c’moo 1986 bêl k’tiêc k’ruung xooc ăt đhị khủng hoảng kinh tế - xã hội, veye bơơn lêy lưch chr’năp  đơơng âng bhrợ t’vaih c’lâng, râu t’mêê t’mô lâng hiện đại âng apêê chủ trương căh âi ting vêy coh c’lâng pr’chăp âng apêê ma nưih Cộng sản. Giáo sư, Tiến sỹ Mạch Quang Thắng, Học viện Chính trị K’tiêc k’ruung Hồ Chí Minh moon, nâu đoo năc đợ bhr’dzang ga măc chr’năp coh c’lâng pr’chăp k’đhơợng xay. Năc tu tr’xăl t’mêê âi bhrợ pa dưr c’rơ pa zêng đha nuôr, pa xiêr c’rơ pa bhrợ lâng đơơng chô đợ râu liêm choom cơnh t’ngay đâu:“Nâu đoo năc cr’lă t’nil ga măc chr’năp t’nil bh’rợ la lua tr’xăl t’mêê âng Đảng hêê. Acu moon la lua tu l’lăm đêêc âi vêy ting c’năt, k’rong pa zêng tơợ l’lăm đeêc pa tước Đại hội 6 moot c’xêê 12/1986 Đảng vêy váih báo cáo chính trị, Nghị quyết Đại hội la lua đoọng xay moon c’lâng bh’rợ tr’xăl t’mêê zâp prang k’tiêc k\ruung.  Cr’lặ Đại hội 6 pa bhlâng chr’năp, lêy tih ooy râu la lua moon râu la lua, moon crêê râu la lua lâng pa ghit ooy râu bha lâng năc đoo tr’xăl t’mêê c’lâng pr’chăp. Tr’xăl t’mêê c’lâng pr’chăp k’đhap bhlâng, năc đoo tr’xăl t’mêê a cọ âng đay. C’lâng pr’chăp coh đâu l’lăm năc đoo c’lâng pr’chăp n’đăh bhrợ cha. Đảng hêê xooc lươt crêê bha lâng âng đoo.”

Tr’xăl t’mêê coh k’tiêc k’ruung hêê tơơp dưr râu âng bhriêl g’lăng âng đha nuôr, năc tơơp tơợ đhr’năng la lua âng k’noọ 100 g’luh “ pa hư g’roong” bhrợ cha l’lăm đêêc. Choom xay moon bhlâng cơnh chính sách khoán âng Vĩnh Phúc bhrợ t’vaih pr’đơợ đoọng ha đha nuôr bhrợ c’la đhị bha lang ruộng âng đay; năc pr’đhang bh’rợ ra pă pay câl coh Long An ting chr’năp mị n’đăh gr’hoot moon, căh cậ râu dưr k’rơ âng thành phố Hồ Chí Minh cơnh lâng bh’rợ ma núih c’câl bh’bhlêy dzoọng k’rong câl đợ pr’đươi choom đơơng pa câl ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng đoọng bhrợ têng trực tiếp lâng k’tiêc k’ruung n’lơơng... Ting Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Quốc Lý, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh năc, căh ngai vêy choom moon t’bil lơi bh’rợ ga măc chr’năp âng Đảng năc ma nưih tơơp xay moon pa dưr lâng k’đhơợng xay tr’xăl t’mêê, n’đhang ha dang moon tr’xăl t’mêê năc bh’rợ la lay âng cán bộ, đảng viên, căh vêy âng đha nuôr hêê năc n’đhơ vêy bhriêl g’lăng đợ mơ công căh mă bhrợ. Năc tu đợ boop p’rá, cr’noọ cr’niêng lâng c’lâng bh’rợ t’mêê âng đha nuôr dưr vaiih tơợ đhr’năng la lua năc tu tơơm dưr vaih c’lâng bh’rợ tr’xăl t’mêê âng Đảng. T’cooh Lê Quốc Lý công moon ghit: đồng chí Trường Chinh âi bhrợ t’vaih pr’đơợ ha râu tr’xăl t’mêê liêm choom âng nâu câi:“Tr’xăl t’mêê tươc t’ngay đâu năc vêy bơơn lêy đợ cr’noọ âng đồng chí Trường Chinh coh cr’chăl tr’nơơp bhrợ t’vaih pr’đơợ âng tr’xăl t’mêê t’ngay đâu. U bhrợ t’vaih ha hêê p’têêt t’bhlâng tr’xăl t’mêê pr’đơợ kinh tế thị trường ting lươt c’lâng xã hội chủ nghĩa, năc t’bhlâng tr’xăl t’mêê cơ chế k’đhơợng lêy xooc đâu. T’bhlâng đơơng âng a hêê tươc bh’rợ Chính phủ liêm ta nih lâng pa bhrợ ta têng lâng năc pân moon đợ cr’noọ xa nay âng đồng chí Trường Chinh vêy vaih chr’năp tươc t’ngay đâu lâng ha y chroo, tr’xăl t’mêê bhrợ bhr’lậ Đảng, bhrợ pa dưr Đảng.”

Tr’xăl t’mêê năc muy cr’chăl cách mạng. Cr’chăl n’năc âi dưr vaih đhị k’tiêc k’ruung hêê tơợ c’moo 1986 lâng công ăt dưr vaih cớ. Đảng viên lâng đha nuôr mâng loom ooy Đại hội 13 âng Đảng k’nọo tươc vêy bhrợ t’vaih pr’đơợ t’mêê đoọng pa dưr k’tiêc k’ruung, xơợng bhrợ cr’noọ xa nay dưr vaih muy k’tiêc k’ruung công nghiệp ting c’lâng hiện đại. Hơnh deh 90 c’moo bhrợ t’vaih Đảng, xay moon cớ cr’lặ t’nil bhrôông Đại hội 6 âng Đảng lâng bâc bh’nơơn “ga măc chr’năp lâng vêy chr’năp lịch sử” z’lâh 34 c’moo tr’xăl t’mêê đoọng bh’nhăn mâng loom ooy acoon c’lâng chủ nghĩa xã hội âng Đảng, Ava Hồ lâng đha nuôr hêê âi chơơih pay./.

Đổi mới năm 1986: Bài học của đổi mới tư duy của Đảng

                                     Lại Hoa

Sau hơn 34 năm đổi mới kể từ Đại hội Đảng 6, dù phải trải qua nhiều khó khăn thách thức, tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước đã có những bước phát triển trên tất cả các lĩnh vực; đời sống nhân dân được cải thiện, nền kinh tế hội nhập sâu rộng với thế giới. Kỷ niệm 90 năm thành lập Đảng, ôn lại một chặng đường lịch sử, một cột mốc đánh dấu đổi mới trong tư duy, phương thức lãnh đạo của Đảng để rút ra những bài học thực tiễn luôn luôn cần thiết trong bất kỳ giai đoạn nào của cách mạng Việt Nam. Trong chuyên mục Xây dựng Đảng hôm nay, mời bà con và các bạn nghe bài viết của phóng viên Lại Hoa với nhan đề: “Đổi mới năm 1986: Bài học đổi mới tư duy của Đảng”:

Đã 34 năm trôi qua nhưng đến nay nhiều người vẫn còn giữ những tờ tem phiếu, sổ gạo ngả màu ố vàng như để nhắc về quãng thời gian mà người ta quen gọi là “thời bao cấp”. Thời kỳ đó, người ta thèm cả bát cơm trắng và đủ thứ: chiếc bút trơn tru, tờ giấy trắng, chiếc lốp xe chưa vá, chiếc xích xe còn mới... Nhắc lại như vậy là để khẳng định: với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng khách quan, Đảng ta đã có quyết định mang tính cách mạng, đột phá về thực hiện đường lối Đổi mới toàn diện, sâu sắc, coi đó là “mệnh lệnh của cuộc sống”. Ông Nguyễn Văn Bình, quận Cầu Giấy, Hà Nội nhớ lại: “Thời bao cấp là thời điểm lịch sử. Ai cũng phải lao động sản xuất tạo ra sản phẩm. Thời bao cấp không được luân chuyển, lưu chuyển, hạn chế rất nhiều. Tôi còn nhớ hồi đó nếu mang trên người 5kg bị bắt hay nuôi con gà, lợn mổ để thịt ăn cũng bị ảnh hưởng. Chính vì thế xóa bỏ bao cấp đáp ứng được đời sống lao động của nhân dân”.

Trước đổi mới, nền kinh tế nước ta vô cùng khó khăn. Bối cảnh quốc tế các nước bao vây cấm vận. Liên Xô và Đông Âu bắt đầu cải cách mở cửa nên cắt giảm viện trợ. Trong nước sản xuất đình đốn, đời sống nhân dân đói nghèo đến cùng cực. Tiềm lực kinh tế vô cùng nhỏ bé. Trước tình đó, Tổng Bí thư Trường Chinh tiến hành các cuộc khảo sát thực tế và tập hợp các nhà khoa học để tư vấn. Từ đó nhận ra đã đến lúc phải đổi mới tư duy về lý luận cũng như tư duy kinh tế. Đó là phải xóa bỏ cơ chế quan liêu bao cấp, phải có cơ chế tự hoạch toán, tự chủ tài chính, phải bắt đầu áp dụng nền kinh tế có sự quản lý của nhà nước.

Đại hội Đảng lần thứ 6 (tháng 12 năm 1986), khi đề ra đường lối đổi mới, Đảng bắt đầu từ việc đổi mới tư duy, mà “trước hết là tư duy kinh tế”. Kinh tế được điều tiết theo chuyển động thị trường - vấn đề tưởng như là nguyên lý nhưng đặt vào bối cảnh khởi động Đổi mới năm 1986 khi đất nước đang lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội, mới thấy hết giá trị mang tính mở đường, tính mới mẻ và hiện đại của những chủ trương chưa từng có trong tư duy của những người Cộng sản. Giáo sư, Tiến sỹ Mạch Quang Thắng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, đây là những bước ngoặt lớn trong tư duy lãnh đạo. Chính đổi mới đã khơi dậy sức mạnh toàn dân, giải phóng sức lao động và đưa đến những thành công như hôm nay: “Đây là cái mốc lớn đánh dấu việc chính thức đổi mới của Đảng ta. Tôi nói chính thức bởi vì trước đó đã có những bước đổi mới từng phần, tổng kết từ trước đó cho đến Đại hội 6 vào tháng 12 năm 1986 Đảng có báo cáo chính trị, Nghị quyết Đại hội chính thức để ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước. Mốc Đại hội 6 cực kỳ quan trọng, nhìn thẳng vào sự thật nói rõ sự thật, nói đúng sự thật và nhấn xoáy vào điểm là đổi mới tư duy đổi. Đổi mới tư duy khó lắm, tức là đổi mới cái đầu của mình. Tư duy ở đây trước hết là tư duy về kinh tế. Đảng ta đang đi đúng trọng tâm của nó”.

Đổi mới ở nước ta xuất phát từ sự năng động của nhân dân, mà bắt đầu là từ thực tế của gần 100 cuộc “phá rào” kinh tế trước đó. Tiêu biểu như chính sách khoán của Vĩnh Phúc tạo điều kiện cho nông dân làm chủ trên đồng ruộng của mình; là mô hình phân phối thu mua ở Long An theo giá thoả thuận, hay sự bung ra của thành phố Hồ Chí Minh với việc thương nhân đứng ra thu gom những mặt hàng có thể xuất khẩu để trao đổi trực tiếp với nước ngoài…Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Quốc Lý, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh thì không ai có thể phủ nhận được vai trò to lớn của Ðảng là người khởi xướng và lãnh đạo đổi mới, nhưng nếu nói đổi mới là công việc của riêng cán bộ, đảng viên mà không phải là của nhân dân ta thì dù có tài giỏi đến mấy cũng không thể thành công. Chính những ý kiến, nguyện vọng và sáng kiến của nhân dân nảy sinh từ thực tiễn là nguồn gốc hình thành đường lối đổi mới của Ðảng. Ông Lê Quốc Lý cũng khẳng định: đồng chí Trường Chinh đặt nền móng cho đổi mới thành công ngày hôm nay: “Đổi mới đến ngày hôm nay mới thấy rằng những tư tưởng của đồng chí Trường Chinh ở giai đoạn đầu đặt nền móng của đổi mới ngày hôm nay. Nó đặt cho chúng ta tiếp tục đổi mới nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý hiện nay. Tiếp tục đưa chúng ta câu chuyện đến câu chuyện chính phủ liêm chính và hành động và chắc chắn những tư tưởng của đồng chí Trường Chinh sẽ có giá trị hôm nay và mai sau đổi mới chỉnh đống Đảng, xây dựng Đảng”.

Đổi mới là một quá trình cách mạng. Quá trình đó đã diễn ra trên đất nước ta từ năm 1986 và vẫn tiếp diễn. Đảng viên và nhân dân tin tưởng ở Đại hội 13 của Đảng sắp tới sẽ tạo ra động lực mới để phát triển đất nước, thực hiện mục tiêu trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Kỷ niệm 90 năm thành lập Đảng, nhắc lại dấu son Đại hội 6 của Đảng và những thành tựu “to lớn và có ý nghĩa lịch sử” qua 34 năm đổi mới để càng vững tin và kiên định vào con đường chủ nghĩa xã hội mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã chọn./.