Prang tỉnh Lai Châu xọoc đâu vêy k’nặ 6.200 hecta chè, lâng zr’lụ bhrợ chè pậ bhứah dzọong thứ 3 cóh prang k’tiếc k’ruung. Tước nâu kêi, pr’đươi chè Lai Châu ơy r’dợ moon ghít chr’nắp tr’haanh lâng pa câl đoọng ha pêê thị trường k’tiếc k’ruung lơơng cơnh: Đài Loan, Nhật, Hàn Quốc, Ấn Độ… Nâu đoo nắc muy cóh pazêng đhị pa câl đanh đươnh đoọng ha ngành chè vel đong, chroi k’rong zooi đhanuôr pa dưr chr’nóh chr’bệêt đanh mâng.

Pa căn Nguyễn Thị Loan, Giám đốc Công ty Cổ phần đầu tư phát triển chè Tam Đường đọong năl: Xọoc đâu công ty vêy 3 đong máy bhrợ têng, lâng đợ bấc 50 ýân chè loom nhuum t’mêê zập t’ngay.Công ty ơy vêy k’nặ 9 c’moo đh’rứah pa tệêt pa zưm lâng đhanuôr chr’hoong Tam Đường đoọng k’rong bhrợ têng đhị zr’lụ chóh bhrợ lâng k’rong câl pr’đươi, pa bhlầng nắc k’rong bhrợ têng đong mát bhrợ têng chè đhị chr’val Bản Bo. Đhơ cơnh đếêc, t’mêê đâu vêy bơr pêê doanh nghiệp nắc ơy zước đoọng bha ar zước kinh doanh đoọng moọt ooy zr’lụ bhrợ têng chè âng công ty tr’zệêng câl căh liêm ta níh, pa dzoóc zên câl, bhrợ căh liêm pa tệêt pa zưm bhlưa doanh nghiệp lâng đhanuôr cóh vel đong. Pa căn Nguyễn Thị Loan moon: “Ha dang cơnh Công ty căh k’đhợơng lêy zr’lụ chóh bhrợ chè nức mr’cơnh lâng zr’lụ nắc đoo công ty căh choom năl tợơ tơơm ríah, nắc chr’nắp âng zr’lụ bhrợ têng căh vêy bơơn chr’nắp cơnh t’ngay đâu. Bh’rợ tr’nêng bhrợ têng chè nắc vêy zr’lụ chóh bhrợ lâng nắc lêy ký gr’hoọt lâng đhanuôr, gr’hoọt moon bhrợ trách nhiệm âng đay. K’rong bhrợ têng đoọng ha zr’lụ chóh bhrợ lâng pa dưr chr’nắp đoọng ha zr’lụ chè nắc đoo, đơơng chr’nắp dal đoọng ha doanh nghiệp lâng đhanuôr. Apêê cha nắc căh cợ đơn vị kiêng đoọng bha ar zước kinh doanh nắc a zi rơơm kiêng lêy vêy zập pr’đợơ tợơ xoọc tr’nợơp, kiêng k’rong bhrợ ooy bh’rợ tr’nêng bhrợ têng chè nắc apêê lêy bhrợ đh’rứah zr’lụ chóh bhrợ.”

Đơn vị xọoc pa dzoóc chr’nắp câl ha dợ pa căn Loan xay moon tước nắc đoo Công ty TNHH MTV Minh Quyết, vêy đong pa bhrợ đhị chr’val Bản Bo, chr’hoong Tam Đường. Xọoc đơn vị nâu k’rong câl zr’lụ chóh bhrợ chè kim tuyên bh’nơơn dal, cóh đếêc zr’lụ pr’đươi nâu xoọc bơơn UBND tỉnh Lai Châu lâng chr’hoong Tam Đường ra pự zr’lụ đoọng ha Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển chè Tam Đường k’đhợơng lêy. 

Lâng cơnh xay moon đăh đhr’năng apêê công ty lơơng moọt câl chè cóh zr’lụ công ty xoọc k’đhợơng lêy, UBND chr’val Bản Bo pa zưm lâng Phòng Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Tam Đường năl ghít tu bhiệc. Ting đếêc, pa căn Nguyễn Thị Huyền, Giám đốc Công ty TNHH MTV Minh Quyết xay moon nắc ơy k’rong câl chè loom nhuum t’mêê ha dợ đhanuôr chóh căh crêê quy trình, crêê pr’đợơ; đh’rứah, pa căn Huyền cung vặ cớ bơr pêê đhămm chè âng apêê pr’loọng đong đhanuôr chóh cóh zr’lụ chóh bhrợ chè lâng chr’nắp 15 ức đồng/ha/c’moo.

T’coóh Trần Văn Sứng, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tam Đường đoọng năl: Bh’rợ ra pặ zr’lụ chóh chè lâng bhrợ têng gr’hoọt bhlưa doanh nghiệp lâng đhanuôr đoọng doanh nghiệp buôn lêy cha mệêt bh’nơơn đhị bhrợ têng. Đhr’năng apêê đơn vị pay câl pr’đươi tợơ chè đhị zr’lụchóh bhrợ chè lâng chr’nắp dal, chr’hoong ơy k’đươi moon cơ quan chuyên môn đh’rứah lâng chính quyền bhrợ bha ar k’dua pa đhêy bhiệc k’rong câl; đh’rứah xay moon đoọng ha đhanuôr năl cóh đhr’năng pa tệêt pa zưm lâng doanh nghịêp, năl ghít rau liêm choom đoọng đơơngn chô ha đay, bh’rợ âng đay cóh đhr’năng pa tệêt pa zưm xay bhrợ: “Zr’lụ chóh bhrợ chè xoọc vêy đhr’năng bơr pêê doanh nghiệp tước câl pr’đươi chè âng đhanuôr lâng chr’nắp dal ấh, apêê kiêng bhrợ zr’lụ bhrợ têng chè ơy bơơn ra pặ zr’lụ đoọng ha công ty chè Tam Đường. Chr’hoong Tam Đường ơy k’đươi moon cơ quan chuyên môn, đh’rứah lâng cấp uỷ, chính quyền cấp chr’val, cấp vel đoọng xay moon lâng ha pêê pr’loọng đong năl ghít đăh quyền lợi lâng trách nhiệm cóh đhr’năng pa tệêt pa zưm lâng công ty chè. Tu nâu đoo nắc công ty apêê ơy moọt pa tệêt pa zưm lâng đhanuôr cr’chăh zr’nắh k’đháp bhlầng lâng tước nâu kêi nắc bấc đhăm ơy đơơng chô bh’nơơn liêm nắc đhanuôr lêy bhrợ têng đh’rứah.”

T’coóh Hà Văn Um, Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xớc vel bhươl tỉnh Lai Châu đọong năl, zr’lụ chóh bhrợ chè Lai Châu xoọc nắc muy cóh pazêng zr’lụ chóh bhrợ liêm choom bhlầng cóh prang k’tiếc k’ruung. Bh’rợ cóh đhr’năng vel đong dưr váih apêê đơn vị zước bha ar kinh doanh, xang nắc tr’zệêng câl chè, bhrợ váih đhr’năng đhanuôr lêy tu rau liêm choom xoọc tr’nợơp, k’rang lêy chè căh crêê cơnh, bhrợ bil chr’nắp tr’haanh chè bh’nơơn dal âng tỉnh. T’coóh Hà Văn Um moon: “Đhr’năng k’rong câl ha dợ căh liêm ta níh, pa bhlầng nắc cơnh pếêh pay căh liêm bắc bhrợ váih rau cắh liêm tước bh’nơơn âng chè. Kiêng chè liêm nắc lêy pếêh pay crêê cơnh muy k’puôl bơr hi la, căh choom pếêh dal. Tr’zệêng cala, tr’zệêng pa câl nắc ma nuýh pếêh pay căh pa ghít, bhrợ cơnh đếêc váih rau căh liêm tước bh’nơơn âng chè Lai Châu. Ha dang bhrợ bil chr’nắp tr’haanh nắc crêê tước pr’ặt tr’mông âng đhanuôr đhị zr’lụ chè ting k’đháp k’ra.”

Pa dưr chr’nóh chr’bệêt bh’nơơn dal nắc c’’lâng lướt đanh mâng đoọng ha ma nuýh chóh chè cóh vel đong tỉnh Lai Châu. Rau pa tệêt pa zưm, k’rong câl pr’đươi lâng doanh nghiệp nắc căh choom tr’pác. Tu cơnh đếêc, UBND tỉnh Lai Châu lêy vêy cơnh k’rang lêy doanh nghịêp ơy ra pặ zr’lụ chóh bhrợ chè, g’đéch đhr’năng bil zr’lụ chóh bhrợ chè liêm sạch, bh’nơơn dal, đanh đươnh nắc bhrợ váih rau căh liêm tước chr’nắp chè Lai Châu./.

             Cạnh tranh không lành mạnh, nguy cơ mất thương hiệu chè Lai Châu         
                                                                   Khắc Kiên

  Chè Lai Châu, với các sản phẩm như: ô long, mát tra, đông phương mỹ nhân... đã có mặt ở thị trường nhiều nước trên thế giới. Có được thương hiệu như hôm nay là nhờ các doanh nghiệp chè ở địa phương đã xây dựng được vùng nguyên liệu tập trung chất lượng cao, đảm bảo an toàn sinh học và ký kết với nông dân trong bao tiêu sản phẩm. Thế nhưng hiện nay, một số đơn vị được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lại “nhảy” vào vùng nguyên liệu cạnh tranh thu mua, dẫn đến nguy cơ mất thương hiệu chè Lai Châu. 

Toàn tỉnh Lai Châu hiện có gần 6.200 ha chè, với quy mô vùng nguyên liệu chè đứng thứ ba cả nước. Sản phẩm chè Lai Châu đã từng bước khẳng định được thương hiệu và xuất sang các thị trường nước ngoài như: Nhật, Hàn Quốc, Ấn Độ… Đây là một trong những đầu ra dài hạn cho ngành chè địa phương, góp phần giúp người nông dân phát triển sản xuất bền vững.

Bà Nguyễn Thị Loan, Giám đốc Công ty Cổ phần đầu tư phát triển chè Tam Đường cho biết: Hiện công ty có 3 nhà máy chế biên, với sản lượng 50 tấn chè búp tươi/ngày. Công ty đã có gần 9 năm liên kết với người dân huyện Tam Đường để đầu tư vùng nguyên liệu và bao tiêu sản phẩm, đặc biệt là đầu tư nhà máy sản xuất chế biến chè tại xã Bản Bo. Thế nhưng, vừa qua có một số doanh nghiệp đã xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh để vào vùng nguyên liệu của công ty tranh mua không lành mạnh, phá vỡ liên kết giữa doanh nghiệp và người dân. Bà Nguyễn Thị Loan nói: “Nếu như công ty không quản lý được vùng nguyên liệu thì đồng nghĩa với vùng đó công ty không truy xuất được nguồn gốc, thì giá trị của vùng nguyên liệu đó sẽ không được giá như bây giờ. Ngành nghề sản xuất, chế biến chè thì phải có vùng nguyên liệu và phải ký kết được với bà con nông dân, cam kết thực hiện vai trò, trách nhiệm của mình. Đầu tư cho vùng nguyên liệu và xây dựng thương hiệu cho vùng chè đó, mang lại giá trị cho doanh nghiệp và người dân. Các cá nhân hoặc đơn vị muốn cấp phép đăng ký kinh doanh thì chúng tôi mong muốn là phải có điều kiện từ ban đầu, muốn đầu tư vào ngành nghề sản xuất, chế biến chè thì người ta phải song hành đầu tư vùng nguyên liệu.”

Trước phản ánh về việc có công ty ngoài "nhảy" vào thu mua nguyên liệu trong vùng công ty đang được giao quản lý, UBND xã Bản Bo đã phối hợp Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Tam Đường xác minh sự việc. Bà Nguyễn Thị Huyền, Giám đốc Công ty TNHH MTV Minh Quyết thừa nhận đã thu mua sản lượng chè búp tươi mà hộ dân canh tác không đúng quy trình, tiêu chuẩn; đồng thời, bà Huyền cũng thuê lại một số diện tích chè của các hộ trong vùng nguyên liệu, với giá 15 triệu đồng/ha/năm.

Ông Trần Văn Sứng, Phó Chủ tịch UBND huyện Tam Đường cho biết: Việc phân vùng nguyên liệu và thực hiện ký kết giữa doanh nghiệp với người dân là để doanh nghiệp dễ kiểm soát chất lượng trong sản xuất. Việc một số đơn vị đứng lên thu mua sản phẩm chè tại vùng nguyên liệu với giá cao, huyện đã chỉ đạo cơ quan chuyên môn cùng chính quyền lập biên bản, yêu cầu dừng việc thu mua: “Vùng nguyên liệu đang có hiện tượng một số doanh nghiệp đứng lên thu mua sản phẩm chè của bà con với giá cao hơn, ý đồ là để thành lập cơ sở chế biến trong vùng chè đã được phân vùng cho công ty chè Tam Đường. Huyện Tam Đường đã chỉ đạo cơ quan chuyên môn, cùng với cấp ủy, chính quyền cấp xã, cấp bản tuyên truyền để các hộ dân nhận thức được quyền lợi và trách nhiệm trong quá trình liên kết với công ty chè. Bởi vì công ty người ta đã vào liên kết cùng bà con cái giai đoạn vất vả, khó khăn và đến thời điểm bây giờ thì một số diện tích cho sản lượng tốt thì bà con phải đồng hành cùng.”

Ông Hà Văn Um, Giám đốc Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn tỉnh Lai Châu cho biết, vùng nguyên liệu chè Lai Châu hiện đang là một trong những vùng nguyên liệu tốt nhất trong cả nước. Việc xảy ra tình trạng các đơn vị xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, rồi “nhảy” vào tranh mua nguyên liệu chè, dẫn đến việc người dân vì lợi trước mắt, chăm sóc diện tích chè không đúng quy trình và kỹ thuật, thu hái ẩu làm ảnh hưởng chất lượng chè, mất đi thương hiệu chè chất lượng cao của tỉnh. Ông Hà Văn Um nói: “Vấn đề thu mua mà không tốt, đặc biệt là kỹ thuật hái mà không tốt thì nó sẽ ảnh hưởng nhiều đến chất lượng chè. Muốn chè tốt thì phải đảm bảo kỹ thuật một tôm hai lá, chứ không thể hái dài được. Tranh mua, tranh bán thì đương nhiên là người thu hái người ta làm ẩu, làm như vậy là sẽ ảnh hưởng đế chất lượng chè của Lai Châu. Nếu mà làm mất thương hiệu chè thì đúng là nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của bà con vùng sản xuất chè”.

Việc liên kết, bao tiêu sản phẩm của doanh nghiệp là không thể tách rời với người sản xuất. Vì vậy, UBND tỉnh Lai Châu cần có chế tài bảo vệ doanh nghiệp đã được phân vùng nguyên liệu, tránh nguy cơ mất vùng nguyên liệu chè sạch, chất lượng cao dễ làm mất thương hiệu chè Lai Châu./.