Tước lưm lêy đại nội Huế
Thứ tư, 00:00, 08/07/2015


 Ắt đhị toor Bắc tâm k’ruung Hương laliêm, Kinh thành Huế bơơn bhrợ padưr đhị k’tiếc bhứah 500ha, pazêng Hoàng Thành lâng TCấm Thành, moon zr’nưm nắc đại Nội. nâu đoo nắc trung tâm hành chính, chính trị âng triều đình đông Nguyễn lâng nắc đhị ắt bếch, cha âng bhua lâng hoàng gia. Đại Nội Huế, nắc 1 ooy đợ c’cir âng bha’nụ quần thể c’cir Cố đô Huế bơơn UNESCO moon nắc c’cir văn hoá bha’lang k’tiếc tơợ c’moo 1993. đhanuôr lâng pr’zợc tước lưm lêy đại nội Huế ooy t’ruíh lướt l’lêy cóh sóng phát thanh bêl đâu.

Đại nội Huế lâng kiến trúc nghệ thuật cung đình lâng bhươn tang laliêm bhứah bơơn bhrợ padưr ooy cr’chăl k’dâng lấh 2 thế kỷ l’lăm. Hoàng gia đông Nguyễn nắc tơợp bhrợ, bhua Gia Long xang 13 lang ắt mamung nắc ơy ắt tớt đhị Đại nội tước bêl pr’lứch triều đại, xay moon cắh dzợ bhrợ bhua âng bhua Bảo Đại ooy g’lúh cách mạng c’xêê 8/1945.

L’lăm đêếc, moót c’moo 1687, chúa Nguyễn Phúc Trân (1687-1691) nắc đoọng bhrợ padưr thủ phủ âng Đàng Trong đhị Huế. Xang nặc cung điện âng triều đại Tây Sơn cung ắt đhị đâu. Hoàng Thành bơơn bhrợ padưr c’moo 1804, hân đhơ cơnh đêếc, đoọng bhrợ têng liêm xang cung điện lâng k’dâng lấh 100 xa’nay bh’rợ nắc tước lang bhua Minh Mạng moót c’moo 1833, zâp bhiệc bhrợ nắc vêy liêm xang.

Hoàng Thành vêy 4 p’loọng bơơn đợc 4 đắh. p’loọng a’căn đắh Nam nắc Ngọ Môn, đắh Đông vêy p’loọng Hiển Nhơn, đắh Tây vêy p’loọng Chương Đức, đắh Bắc vêy p’loọng Hoà Bình. Zâp poong lâng cr’loọng a’bóc bơơn pếch bhrợ zr’lụ đâu đắh ngoai thành zêng vêy pr’đợc Kim Thuỷ.

K’tiếc ắt đhị Đại Nội bhrợ padưr ting cơnh hình vuông, zâp đắh k’dâng 600m, mưy đhị k’tiếc bhứah tước 37,5ha. Z’đêr thành bhrợ lâng gạch pa’pậ, dal 4m, cơợng 1m, cóh ngoai thành nắc vêy 10 bêệ poong đhêy đoọng buôn lướt vốch. Ooy đại Nội vêy lấh 100 xa’nay bh’rợ kiến trúc laliêm bấc đhị lalay cơnh lâng zâp chức năng lalay. Hân đhơ vêy bấc xa’nay bh’rợ pậ tứi bơơn bhrợ padưr cóh zr’lụ Hoàng Thành, hân đhơ cơnh đêếc zêng bơơn đợc đhị m’pâng thiên nhiên lâng zâp cr’loọng a’bóc pậ tứi, bhươn pô, poong đhêl, zâp hòn đảo lâng zâp râu t’nơơm pậ liêm bhrợ gâm ngút zâp c’moo. Hân đhơ bhrợ têng âng zâp xa’nay bh’rợ lalay cơnh, nắc đắh pazưm pr’lứch lêy cha’mêết, zâp cung điện cóh đâu zêng bhrợ ting cơnh Trùng lương trùng Thiềm-dzợ ta moon nắc Trùng thiềm điệp ốc, cơnh đông kép 2 chr’tốp đhị 1 nền, đợc cóh nền đhêl dal, gloọp đhêl Thanh, nền lát gạch Bát Tràng vêy tráng men t’viêng cắh cậ rơợc, chr’tốp cung bơơn bhrợ lâng 1 râu ngói chr’nắp ting cơnh n’coo vêy tráng men, buôn ta moon nắc ngói Thanh lưu ly-hadang váih pr’hoọm t’viêng cắh cậ Hoàng lưu ly-hadang váih pr’hoọm rơợc. zâp t’noọl bơơn sơn thếp ting mô típ típ long-vân, nắc bhi-dưa, đhi’lục. nội thất cung điện buôn bhrợ pa’chăm ting cơnh thi nhất hoạ-1 bài thơ lâng 1 ta’la tranh lâng bấc thơ ta x’rặ lâng chữ Hán lâng zâp đhị boọc bhrợ cóh n’loong ting đề tài bát bửu, cắh cậ đề tài tứ thời.

Râu k’rang moon cóh đâu nắc râu phân biệt pân’jứih pân’đil, pậ tứi, ping dứp ting địa vị, thứ bậc liêm gít, đoọng ha zâp ngai hân đhơ nắc apêê cóh hoàng tộc, nắc căn bhua cắh cậ hoàng tử, công chúa. Pân’jứih vêy c’lâng lướt lalay, pân’đil cung lalay, quan văn 1 đắh, quan võ 1 đắh. zâp đoo nắc zêng chiếu bhrợ cơnh quy định bhrợ têng, p’cắh liêm gít cr’noọ bh’rợ pazưm quân chủ, zâp quyền lực chô ooy têy bhua, lấh mơ nắc đhị triều đại bhua Minh Mạng.

Tước đâu, lướt zi’lấh năl mơ tr’xăl âng c’moo c’xêê, k’ha riêng xa’nay bh’rợ kiến trúc cóh Đại Nội nắc dzợ m’bứi, cắh vêy tước m’pâng mơ tr’nơợp. hân đhơ cơnh đêếc, lâng tư cách nắc pr’đươi cr’van chr’nắp bhlâng âng acoon cóh, nắc bh’nơơn bhrợ têng âng k’bhạn manứih ooy 1 cr’chăl đenh đươnh, zr’lụ c’cir đại nội xoọc bơơn chroót pachô cớ cơnh ahay, lâng zâp c’cir ắt cóh quần thể kiến trúc nắc bơơn UNESCO moon nắc c’cir bha’lang k’tiếc. bơơn k’rong bhrợ âng nhà nước lâng râu zooi zúp âng apêê pr’zợc ch’ngai đăn cóh đhanuôr bha’lang k’tiếc ooy zâp g’lúh moon k’đươi đoọng trông dấc, zư lêy lâng padưr paliêm đợ chr’nắp liêm đắh tinh thần, vật chất âng c’cir văn hoá Huế, bấc c’cir cóh hoàng cung Huế nắc ơy ting bhr’dzang bơơn bhrợ padưr, chô cớ cơnh ahay, dzợ zư đợc, bhr’lậ paliêm, chrooi pa’xoọng zư lêy c’cir lịch sử âng triều đại phong kiến pr’lứch hơơn cóh VN.

 

Tags:

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC