Chr’val Năng Khả, chr’hoong Na Hang bhrợ têng xang vel bhươl t’mêê moọt x’rịa c’moo 2015. C’moo 2011, bêl tợơp bhrợ têng vel bhươl t’mêê chr’val Năng Khả bơơn bhrợ xang 3 tiêu chí. Cơnh lâng muy chr’val k’coong ch’ngai, pr’đợơ zr’nắh k’đháp, tiêu chí tr’nợơp chr’nắp bhlầng nắc c’lâng p’rang lâng apêê bh’nậ, chr’hooi đác. Đhơ cơnh đếêc, lâng bấc cơnh pa zay bhrợ têng, t’pấh đhanuôr nắc hệ thống hạ tầng đhị chr’val Năng Khả  ơy bơơn ta bhrợ têng liêm choom. Nắc chr’val da ding ca coong, bơơn nhà nước zúp zooi xi măng, ha dợ đhanuôr đhị chr’val Năng Khả ơy chroi k’rong c’rơ g’lếêh bhrợ têng lấh 30km c’lâng bê tông. Đọong bhrợ têng muy đong văn hoá đhị chr’val Năng Khả, nhà nước zúp zooi đoọng 150 ức đồng, đhanuôr cóh chr’val ơy chroi k’rong lâng c’rơ bhrợ têng, zên bạc mơ 250 ức đồng. Tước đâu chr’val Năng Khả ơy bhrợ têng 10 đhr’nong đong văn hoá ga mắc, liêm mâng.

T’coóh Nguyễn Công Thi, muy cóh pazêng cán bộ tợơp pấh bhrợ têng vel bhươl t’mêê đhị chr’val Năng Khả, chr’hoong Na Hang đoọng năl: Đhị zr’lụ da ding ca coong ch’ngai bha dăh, đhanuôr acoon cóh đha rựt ặt ma mông đơ bhlầng, tu cơnh đếêc bhiệc t’pấh đhanuôr pấh bhrợ vel bhươl t’mêê lưm zr’nắh k’đháp pa bhlầng. Vêy bơơn bh’nơơn cơnh xoọc đâu nắc đươi vêy c’rơ bhrợ têng, xay moon, t’pấh đhanuôr, bhrợ tr’xăl cơnh cr’noọ pr’chắp âng đhanuôr “Cơnh a cu k’noọ đhị đanh đươnh lâng chr’nắp  bhlầng nắc rau c’năl âng đhanuôr zêl lâng cán bộ, đhanuôr. Bhrợ têng vel bhươl t’mêê nắc năl ghít c’rơ âng coon ma nuýh lêy bhrợ đoọng ha lang acoon cha châu đay tước ha y chroo. Năl ghít c’rơ pr’đợơ âng đhanuôr, 100 ức đồng choom bhrợ 20 mét c’lâng bê tông ha dợ  vêy c’rơ âng đhanuôr nắc choom bhrợ towcs bơr pêê ha riêng mét, a zi mặ bhrợ têng lâng choom bhrợ têng.”

Tiêu chí đắh môi trườnấht luôn nắc rau k’đháp k’ra bhlầng cơnh lâng muy chr’val da ding ca coong, ha dợ c’năl âng đhanuôr ơy tr’xă nắc lalay. Tước chr’val Năng Khả, lấh mơ bh’rợ bhrợ têng c’lâng bê tông tước zập pr’loọng đong, nắc apêê c’lâng pléh ooy c’riing đong zập pr’loọng nắc zêng liêm sạch, đoọng n’đoo cung tệêm ngăn, liêm sạch môi trường, bh’năn băn bơơn băn k’rong đhị apêê trang trại. T’coóh Nông Đức Thái, đhị chr’val Năng Khả băn bh’năn ting cơnh cr’noọ bh’rợ hợp tác xã bơơn 2000 p’nong a đha, 300 p’nong a đha lâng 40 p’nong a’ọc đoọng năl: “Pr’ặt tr’mông cung zăng tệêm ngăn, c’rọol bh’năn bhrợ têng cóh prang bhươn keo cóh hoọng đong. Bêl cr’noọ bh’rợ hợp tác xã cung bơơn chính quyền zúp zooi, t’mêê đâu nắc k’rong groong ruộng đoọng băn a đha ha dợ căh ơy bơơn vặ zên nắc căh ơy bhrợ têng.”

Xọoc đâu chr’val Năng Khả vêy 4 hợp tác xã bhrợ têng ha rêê đhuốch, 1 hợp tác xã vận tải bhrợ têng. Lêy k’rong pa zưm, bhrợ têng căh lấh đơơng chô bh’nơơn, pa bhlầng nắc đăh bhrợ têng apêê pr’đươi chr’nóh chr’bệêt, băn bh’năn lâng đhr’năng la léh, c’năl bhrợ têng căh lấh, zên m’bứi, pa đăn lâng zên vặ dzợ k’đháp, chính sách zúp zooi pa dưr bhrợ têng căh ơy vêy. T’coóh Trẩu Trung Kiên, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp, Pa dưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Nam Hang đoọng năl: Bhrợ têng vel bhươl t’mêê ơy k’đháp, zư lêy nắc dzợ ting k’đháp lấh mơ. Tr’xăl cơnh j’niêng bhrợ têng cha, pa dưr tr’mông tr’méh âng đhanuôr nắc vêy đơơng chô chr’nắp đanh mâng: “ Bhrợ têng bh’rợ zập chr’val muy pr’đươi, băn a xiu, tơơm chè, bh’năn zập rau. Bh’rợ nâu nắc bơơn zúp zooi, t’hước tước bhrợ bản đồ địa lý đọong ha pêê pr’đươi đoong pa dưr dal bh’nơơn bh’rợ đoọng ha đhanuôr.”

Xọoc đâu, chr’hoong Na Hang vêy 2 chr’val ơy bhrợ têng xang vel bhươl t’mêê, ha dợ apêê tiêu chí ơy bơơn dzợ ếp tu pazêng rau k’đháp k’ra lơơng. T’coóh Tô Viết Hiệp, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Na Hang moon: K’đháp bhlầng nắc bh’rợ xay moon đoọng pa dưr dal c’rơ tự lêy  bhrợ lâng pa dưr c’rơ bhrợ c’la âng đhanuôr: “Nâu đoo nắc bhiệc lơi cơnh pr’chắp xoọng tr’nợơp đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê nắc âng nhà nước, ha dợ đhr’năng lalua chroi k’rong c’rơ âng đhanuôr nắc rau chr’nắp bhlầng, apêê lêy pa liêm đong xang, vệ sinh môi trường, lêy chóh bhrợ rau vêy đơơng chô bh’nơơn dal… tợơ đếêc nắc z’lấh đha rựt.”

Bhrợ têng vel bhươl t’mêê đhị muy chr’val pa bhlầng k’đháp k’ra, đhị apêê chr’val ca coong ch’ngai cơnh chr’hoong Na Hang, tỉnh Tuyên Quang  nắc ting k’đháp zr’nắh lấh mơ. Rau bha lầng âng bh’rợ bhrợ têng liêm choom đhị đâu nắc rau tr’xăl đăh c’năl âng đhanuôr đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê./.

Tuyên Quang:

 Xây dựng nông thôn mới là thay đổi nhận thức

                                                                                                              PV Mạnh Phương

          Tuyên Quang là một tỉnh miền núi còn gặp nhiều khó khăn. Đến hết năm 2018, toàn tỉnh có 30 xã đạt chuẩn nông thôn mới. Cùng với đó, có 7 xã đạt từ 15-18 tiêu chí, 80 xã đạt từ 10-14 tiêu chí trở lên. Sau 10 năm thực hiện xây dựng nông thôn mới, cùng với việc phấn đấu đạt các tiêu chí theo quy định thì về lâu dài, căn cơ nhất chính là đã thay đổi được nhận thức của người dân.

Xã Năng Khả, huyện Na Hang đạt chuẩn nông thôn mới vào cuối năm 2015. Năm 2011, khi bắt tay xây dựng nông thôn mới xã Năng Khả mới chỉ đạt 3 tiêu chí, 16 chỉ tiêu chưa đạt. Đối với một xã vùng sâu, vùng xa, điểm xuất phát thấp, thì tiêu chí đầu tiên quan trọng nhất là đường giao thông và các công trình thủy lợi. Tuy nhiên, bằng nhiều nỗ lực tuyên truyền, vận động người dân hệ thống cơ sở hạ tầng ở xã Năng Khả đã được xây dựng thành công. Là xã miền núi, chỉ được nhà nước hỗ trợ xi măng, nhưng người dân ở xã Năng Khả đã  góp công, góp sức xây dựng được trên 30 km đường bê tông. Để xây dựng được một nhà văn hóa ở xã Năng Khả, nhà nước hỗ trợ 150 triệu đồng, nhân dân trong xã đã đóng góp bằng công, vật chất khoảng 250 triệu đồng. Đến nay xã Năng Khả đã làm được 10 nhà văn hóa khang trang, bề thế.

Ông Nguyễn Công Thi, một trong những cán bộ đầu tiên bắt tay vào xây dựng nông thôn mới tại xã Năng Khả, huyện Na Hang, cho biết: Ở vùng sâu, vùng xa dân cư thưa thớt, đa số là đồng bào dân tộc nghèo, nên việc vận động người dân xây dựng nông thôn mới rất khó khăn. Có được kết quả như hiện nay đó là nhờ vào công tác dân vận từ cơ sở làm thay đổi quan niệm và nhận thức của người dân: “Quan điểm của tôi lâu dài và quan trọng nhất là ý thức con người kể cả cán bộ và nhân dân. Xây dựng nông thôn mới phải xác định cho con cháu muôn đời. Xác định nguồn lực phải do ý thức người dân, 100 triệu chỉ làm được 20 mét đường bê tông nhưng khi có sức dân thì làm được vài trăm mét, chúng tôi đã làm được rồi.”

Tiêu chí về môi trường luôn là thách thức đối với một xã miền núi, nhưng khi ý thức của người dân thay đổi thì lại khác. Đến xã Năng Khả, ngoài việc đường bê tông đến từng nhà, thì các ngõ xóm đều khang trang sạch sẽ, nhà nào cũng có khu vệ sinh đảm bảo môi trường, gia súc, gia cầm được chăn thả tập trung trong các gia trại. Ông Nông Đức Thái, ở xã Năng Khả chăn nuôi theo mô hình hợp tác xã được 2000 con gà, 300 con vịt và 40 con lợn cho biết: “Đời sống cũng tạm ổn định chuồng trại quây hết vườn keo sau nhà. Khi làm mô hình hợp tác xã cũng được chính quyền xã hỗ trợ, vừa rồi cũng định quây ruộng nuôi vịt nhưng chưa vay được vốn nên chưa làm được.”

Hiện xã Năng Khả có 4 hợp tác xã nông nghiệp, 1 hợp tác xã vận tải xây dựng. Nhìn chung hoạt động, quy mô sản xuất vẫn chưa thực sự hiệu quả, chủ yếu chỉ trong lĩnh vực sơ chế, chế biến nông lâm sản, chăn nuôi với quy mô nhỏ lẻ, trình độ sản xuất hạn chế, nguồn vốn còn hạn hẹp, khả năng tiếp cận các nguồn vốn vay còn khó khăn, chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất còn chưa có. Ông Trẩu Trung Kiên, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp, Phát triển nông thôn huyện Na Hang cho biết: Xây dựng nông thôn mới đã khó, duy trì lại càng khó hơn. Thay đổi được tập quán làm ăn, phát triển kinh tế cho người dân sẽ mang tính bền vững, căn cơ: “Thực hiện chương trình mỗi xã một sản phẩm, nuôi cá đặc sản, cây chè, đại gia súc. Chương trình này sẽ được hỗ trợ, hướng tới xây dựng bản đồ địa lý cho các sản phẩm nhằm nâng cao thu nhập cho người dân.”

Hiện nay, huyện Na Hang có 2 xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, nhưng các tiêu chí đạt được vẫn còn thấp vì những khó khăn nhất định. Ông Tô Viết Hiệp, Phó Chủ tịch UBND huyện Na Hang cho rằng: khó nhất là vấn đề tuyên truyền để nâng cao tính tự giác và phát huy vai trò chủ thể của người dân: “Đây chính là việc thoát ly được tư duy ban đầu xây dựng nông thôn mới là của nhà nước mà thực tế đóng góp cộng đồng người dân quan trọng, là tự nhận thức chỉnh trang nhà cửa, vệ sinh môi trường, tư duy phát triển sản xuất.. qua đó thoát nghèo.”

Xây dựng nông thôn mới ở một xã vùng xuôi đã khó, ở các xã vùng sâu, vùng xa như huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang lại càng khó khăn hơn. Mấu chốt của sự thành công ở đây đó chính là thay đổi được nhận thức của người dân về việc xây dựng nông thôn mới./.