Vel Rồng nâu câi đợ đhr’nong đong bơr tầng bơơn choh bhrợ nhâm mâng dưr chăt vaih ting t’ngay ting bâc lâh, pr’ăt tr’mông âng đha nuôr xooc tr’xăl ting t’ngay. Đợ t’clăh p’têêt dzợ đhr’dooc xang g’luh tuh âi r’dợ pa têêr muy ooy dưr vaih ta la tranh t’mêê, liêm pr’hay lâh. N’đhơ cơnh đêêc, coh loom luônh âng đha nuôr vel Rồng âi ma mông coh cr’chăl chêêt ma mông n’năc, k’dâng lêy cơnh g’luh tuh căh ha mơ choom dưr z’lâh.

A noo Trần Văn Thu hay cớ cr’chăl k’pân ga hơt, g’luh tu âi pay t’coọng 12 cha năc ma nuih đong đoo. Ha dum t’ngay 2/11/1999, bêl năl tuh xooc dưr pậ, a noo đơơng âng 3 p’nong ca coon k’tứi lâng k’điêl chô ooy đong ca conh ca căn g’đách tuh, tu đhr’nong đong bơơn choh bhrợ nhâm mâng bhlâng coh vel. Rạch chô cớ ooy đong đay ra găh đh’râu đh’ri năc đac âi lâh dưr ga măc lâng tuh p’loong zêng. A noo bhrêy coh dzung, đhị bêl cr’pâl gr’lung coh ha dum ca năm, pr’đoọng năc bơơn lum muy bêệ bhuông âng đha nuôr đơơng âng ooy đồn biên phòng cấp cứu. N’đhơ cơnh đêêc, căh loon pa chô r’vai, năc bha nậ Hòa Duân ha vooh, đac tuh chô hooi hor, p’loong đong pa zêng ca conh ca căn, k’điêl ca coon, dic điêl đha đhi lâng ma moon, căh ngai dzợ ma mông. A noo Trần Văn Thu hay cớ:“11giờ ha dum, a cu xơợng coh tôh u đơơr “đhung” xang năc dâng m’pâng tiếng đồng, xơợng apêê ga rooh t’đang ra hô ra hăm. Đợ bhư ra diu cu dưr năc lêy li li li lôc căh râu ri dzợ. Cơnh đêêc cu năl ă, đong cu lâh bil 12 cha năc, a cu căh dzợ vêy ngai ôt dzợ.”

Bh’rợ ha vooh bha nậ Hòa Duân coh g’luh tuh ga măc căh bool c’moo 1999 bhrợ bil pa zêng vel Hải Thành, thị trấn Thuận An cơnh lâng 64 đhr’nong đong, 14 cha năc đha nuôr căh ma mông. Căh mă bịng 3 c’xêê lâh n’năc, xơợng bhrợ râu k’đhơợng xay âng Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu, đợ apêê lính Quân khu 4 âi hân đơơh  bhrợ pa dưr pr’ăt tr’mông t’mêê ha pêê pr’loọng đha nuôr căh vêy đong ăt lâng bil ma nưih đong lâng muy đhị vel t’mêê ăt đăn đhị thị trấn Thuận An. T’cooh Nguyễn Văn Mễ, Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế l’lăm a hay đoong năl: “Đh’nơc vel Rồng công năc âng Tổng Bí thư đơc đoọng. Năc cơnh đêêc, vêy pa bhlâng chr’năp. Ma nưih bh’cộ bha lâng âng Đảng, âi tươc đhị đêêc, vêy đợ quyết sách hân đơơh đoọng zooi đha nuôr yêm têêm. Lâng tươc nâu câi năc đươi vêy ăt ma mông đhị vel Tồng năc bâc pr’loọng đong âi bhrợ pa dưr cớ r’dợ, vêy ca coon a nại học hành liêm tanih. Bh’rớ bhrớ pa dưr vel Rồng năc đoo muy c’leh chr’năp âng bh’rợ bhrợ pa dưr lâng zooi đha nuôr xang bêl tuh bhlong.”

Nâu câi moon tươc 2 pr’leh “vel Rồng”, đha nuôr ngai công hay tươc loom luônh âng Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu, ma nưih âi bhrợ t’vaih lâng đơc đh’nơc vel. Coh đhộ, zâp ngai zêng rơơm kiêng, đợ ca coon âng hêê dưr k’rơ, z’lâh lơi râu bi bal, ca ay loom. T’cooh Lê Văn Toàn, đha nuôr vel Rồng hay cớ: Dap tơợ xang t’ngay đơc đh’nơc ha zi, âi zap bêl Tết căh cậ lễ, a va Lê Khả Phiêu năc chô lum lêy cậ vel căh cậ pa gơi pr’hêl ha đha nuôr coh đâu. Nâu câi, pr’ăt tr’mông âng đha nuôr âi yêm têêm, z’zăng lâh. Loom luônh âng Tổng Bí thư l’lăm a hay, đha nuôr vel Rồng zi pa bhlâng chăp hơnh:“Tơợ đêêc tươc nâu câi a zi vêy bâc râu tr’xăl t’mêê, tơợ muy vel đhăm ăt t’mêê zr’năh k’đhap bơơn a va đơc đoọng dhd’nơc vel Rồng năc crêê cơnh a va đơc, vel Rồng dưr k’rơ tươc nâu câi pr’ăt tr’mông ca bhô ngăn.”

Tươc nâu câi, vel Rồng vêy 64 pr’loọng cơnh lâng 276 cha năc. Đha nuôr côh vel bâc năc ma mông lâng bh’rợ lươt biển lâng pa câl. Prang vel vêy 11  đong 2 tầng, 9 a đhi moot đại học, 6 a đhi cao đẳng. Prang vel xoọc doó dzợ vêy ngai đha rưt. Tr’pac ooy râu tr’xăl âng vel Rồng t’ngay đâu, t’cooh Nguyễn Văn Giàu, Phó Chủ tịch UBND thị trấn Thuận An, chr’hoong Phú Vang đoọng năl: pr’ăt tr’mông âng đha nuôr vel Rồng dưr k’rơ ting t’ngay:“Z’lâh 20 c’moo xang g’luh tuh 1999 ga măc căh bool tơợ  ahay, năc công bơơn râu k’rang tơợ Trung ương tươc vel đong đha nuôr vel Rồng công âi z’lâh râu bil bal, pa bhlâng năc ma nưih đong. 20 c’moo âi lâh, đha nuôr công âi mă z’lâh đợ râu zr’năh k’đhap pa dưr tr’mông tr’meh. Đha nuôr bâc năc bhrợ t’mông lâng bh’rợ lươt l’lái ja ha jăh, băn a chông a xiu lâng muy bơr bh’rợ pa câl, pr’ăt tr’mông công pa bhlâng yêm têêm, pa chô bình quân dâng 3,5 tươc 5 ưc đồng/c’xêê, ha dợ muy bơr pr’loọng năc z’zăng lâh.

Pa dưr tơợ bâc râu ca ay ca naanh bil bal, bâc  ngai da dô chô ăt pa zum đh’rưah, cr’er, tr’zooi lâng dh’rưah dưr z’lâh. Apêê đoo căh mơ choom ha vil ca ay loom a hay n’đhang tơợ đêêc năc bh’nhăn chăp hơnh lâng năl cơnh ma mông liêm crêê đoọng ha ting cr’chăl xooc đâu. Z’lâh râu bil bal, xang 20 c’moo, đha nuôr vel Rồng âi choom hâng hơnh cơnh lâng c’leh dưr liêm k’rơ./.

Làng Rồng sau 20 năm “đại hồng thủy”

                                                                       PV Lê Hiếu

Sau một đêm kinh hoàng vào tháng 11/1999, trận “đại hồng thủy” bất ngờ đổ về  xóa trắng làng Hải Thành, thị trấn Thuận An, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế. Cái tên làng Rồng được khai sinh từ sau trận lũ lịch sử ấy, tên của làng do nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu đặt cho những người dân may mắn sống sót về sinh sống trên vùng đất mới. 20 năm sau ngày khai tên làng Rồng, đến nay, bà con đã có một cuộc sống ấm no, vươn lên như cái tên của mình.

Làng Rồng bây giờ những ngôi nhà hai tầng được xây dựng kiên cố mọc lên ngày nhiều hơn, cuộc sống của người dân đang đổi thay từng ngày. Những mảnh ghép còn sót lại sau cơn lũ đã dần liên kết với nhau thành một bức tranh mới, tươi đẹp hơn. Thế nhưng, trong ký ức của người dân làng Rồng đã sống trong thời khắc sinh tử ấy, dường như cơn lũ chẳng bao giờ qua đi.

Anh Trần Văn Thu nhớ lại ký ức kinh hoàng, trận lũ đã cướp đi 12 người thân trong gia đình. Tối ngày 2 tháng 11 năm 1999, khi biết lũ đang dâng cao, anh đưa 3 đứa con nhỏ và vợ sang nhà ông bà nội tránh lũ, bởi ngôi nhà được xây dựng kiên cố nhất trong làng. Quay lại nhà mình cất dọn đồ đạc thì nước đã lên quá cao và lũ cuốn trôi đi. Anh bị thương ở chân, trong lúc chới với giữa đêm tối, may mà gặp chiếc thuyền của người dân chở vào đồn biên phòng cấp cứu. Thế nhưng chưa kịp hoàn hồn thì đập Hòa Duân bị vỡ, nước lũ chảy siết, cuốn đi cả nhà gồm cha mẹ, vợ con, em trai, em dâu và đứa cháu, không ai sống sót. Anh Trần Văn Thu nhớ lại: “11 giờ khuya em nghe ngoài nớ ầm ầm rồi, khoảng nửa tiếng đồng hồ, nghe tiếng người kếu cứu nữa. Sáng lại em thức dậy ra là san bằng rồi không còn gì nửa hết. Ra là em thấy đã tủi thân rồi, nhà mình mất đi 12 người rồi mà nhà mình không còn chi nửa hết.”

Sự cố vỡ đập Hòa Duân trong trận lũ lịch sử năm 1999 xóa sổ toàn bộ làng Hải Thành, thị trấn Thuận An với 64 ngôi nhà, 14 người dân thiệt mạng. Chưa đầy 3 tháng sau, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu, những người lính Quân khu 4 đã khẩn cấp tái thiết cuộc sống mới cho những hộ dân mất nhà cửa và mất cả người thân bằng một ngôi làng mới tọa lạc ngay tại thị trấn Thuận An. Ông Nguyễn Văn Mễ, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế cho hay: Trận lũ lịch sử năm 1999 làm hơn 350 người chết, nhiều làng mạc bị xóa sổ. Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu vào thăm vùng lũ, chứng kiến cảnh đau thương mất mát của người dân Thừa Thiên Huế và làng biển Hải Thành chỉ đạo phải tìm cách ổn định đời sống cho dân ở làng mới. “Tên làng Rồng cũng chính là Tổng Bí Thư đặt luôn. Thì như vậy, nó có ý nghĩa hết sức quan trọng là tính nhân văn. Người lãnh đạo cao cấp nhất của Đảng, có mặt ở vị trí xung yếu, có những quyết sách nhanh chóng để giúp cho dân ổn định. Và đến bây giờ là nhờ cái định cư ở làng Rồng mà nhiều gia đình khôi phục dần dần, có con cái học hành phát triển trở lại. Việc xây dựng làng Rồng ấy là một dấu ấn của hoạt động khôi phục và giúp cho dân sau thiên tai.”

Bây giờ nhắc tới 2 từ “làng Rồng”, người dân ai cũng ghi nhớ tấm lòng của nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu, người đã khai sinh và đặt tên làng. Trong sâu thẳm, mọi người đều mong muốn, những đứa con của dòng giống con rồng cháu tiên vươn lên mạnh mẽ, vượt qua mất mát, đau thương. Ông Lê Văn Toàn, người dân làng Rồng nhớ lại: Kể từ sau ngày đặt tên làng cho chúng tôi, cứ mỗi dịp Tết hay Lễ, bác Lê Khả Phiêu lại về thăm làng hoặc gửi quà tặng cho bà con nơi đây. Bây giờ, đời sống của bà con đã ổn định, khấm khá. Tấm lòng của nguyên Tổng Bí thư, người dân làng Rồng chúng tôi luôn khắc sâu: “Từ đó đến hôm nay chúng tôi có nhiều đổi mới, từ một làng tái định cư khó khăn được bác đặt cho cái tên làng Rồng thì đúng như lời bác đặt, làng Rồng mạnh mẽ đi lên đến nay đời sống khá ổn định.”

Đến nay, làng Rồng có 64 hộ với 276 nhân khẩu. Người dân trong làng chủ yếu sinh sống bằng nghề đi biển và buôn bán. Toàn thôn có 11 nhà 2 tầng, 9 em đỗ đại học, 6 em cao đẳng. Cả làng hiện không còn hộ nghèo. Chia sẻ về sự thay đổi của làng Rồng hôm nay, ông Nguyễn Văn Giàu, Phó Chủ tịch UBND thị trấn Thuận An, huyện Phú Vang cho biết:  đời sống của bà con làng Rồng đi lên từng ngày: “Trải qua 20 năm sau cơn lũ 1999 lịch sử, thì cũng được sự quan tâm từ trung ương đến địa phương bà con làng Rồng cũng đã vượt qua nỗi đau mất mát, đặc biệt là người thân. 20 năm trôi qua bà con cũng đã vượt qua những khó khăn phát triển làm ăn. Người dân chủ yếu làm ăn đánh bắt, nuôi trồng thủy sản và một số nghề buôn bán, đời sống cũng rất ổn định, thu nhập bình quân khoảng 3,5 đến 5 triệu đồng/1 tháng, còn một số hộ khá hơn.”

Đi lên từ những nỗi đau mất mát, những mảnh đời ghép lại gần nhau, yêu thương, đùm bọc và cùng nhau vượt lên số phận. Họ không quên được nỗi đau quá khứ nhưng từ đó càng trân quý và biết sống có ích cho từng phút giây hiện tại. Vượt qua nỗi đau mất mát, sau 20 năm, người dân làng Rồng đã có thể tự hào với dấu ấn đi lên. /.