Chợ hi dưm Lý Sơn ắt đhị trung tâm chr’hoong đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Moon chợ hi dưm, hân đhơ cơnh đêếc tơợ t’ngay glúh váih c’xêê 7/2018, chợ nắc lêy ta lơi tu ta đợc bhrợ đhị cắh liêm crêê. K’noọ 40 n’lung pr’đươi âng k’zệt apêê đương pa câl lâng zên k’rong bhrợ lấh 1,5 tỷ đồng nắc lêy trứah lơi pa tơơi đhị lơơng, tu cắh têêm ngăn c’lâng c’tốch lâng cắh vêy ngai câl. P’căn Nguyện Thị Phương Nhi, cóh vel Tây An Vĩnh, chr’hoong Lý Sơn vặ lấh 60 ực đồng k’rong bhrợ pa dưr 2 sạp pa câl đhị zr’lụ chợ hi dưm Lý Sơn, bêl chợ cắh dzợ pa bhrợ, t’coóh Nhi lâng k’zệt pr’loọng pa câl đhị đâu nắc zêng ma pa nợ:“Chợ hi dưm cắh choom pa bhrợ, chính quyền vel đông cung cắh ơy choom bhrợ đoọng ha zi. Đợ zên âng zi k’rong bhrợ ooy chợ hi dưm nắc zên vặ, tước c’xêê lêy chroót cậ.”

Bêl bhrợ pa dưr zr’lụ chợ hi dưm, UBND chr’hoong Lý Sơn đương rơơm nâu đoo nắc bh’nơơn pr’đươi du lịch t’mêê bhrợ đoọng ha ta mooi bêl chô lâng chr’hoong đảo nâu. Ting cơnh c’lâng bh’rợ, đhị đâu nắc đhị lêy xay moon, p’cắh zâp râu chr’nắp yêm, bh’nơơn pr’đươi du lịch biển đảo Lý Sơn lâng ta mooi. Hân đhơ cơnh đêếc, chính quyền vel đông nắc pay cắh liêm crêê đhị bhrợ pa dưr zr’lụ chợ hi dưm, zâp đhị pa câl đăn zr’lụ ping xal, truíh 2 đắh c’lâng bhrợ bil têêm ngăn c’lâng c’tốch... P’căn Phạm Thị Hương, Chủ tịch UBND chr’hoong Lý Sơn moon zr’lụ chợ hi dưm pa bhrợ cắh liêm choom, chính quyền vel đông lêy bhrợ c’lâng bh’rợ pa tơơi chợ hi dưm chô đhị t’mêê liêm glặp, buôn crêê lấh mơ:“Nâu đoo cung nặc pr’học ha zâp phòng ban, cơ quan âng chr’hoong bêl lêy pay bhrợ chợ hi dưm cắh liêm crêê. Ooy đâu, azi cung pa chô kinh nghiệm pa xiêr bil hư ha pêê đương pa câl lưm zr’nắh k’đhạp bêl ting bhrợ pa câl đhị chợ hi dưm.”

Cung cơnh chr’hoong đảo Lý Sơn, cr’chăl đâu, chợ hi dưm, nhà hàng, quán nha nhậu, phố ch’na đh’nắh... nắc ma tr’thi dưr váih bấc k’rơ cóh zâp tỉnh, thành phố. Zr’lụ chợ hi dưm cóh vel đông cung lêy pa câl pr’đươi pr’dua lâng zên m’bứi, pr’hêl lưu niệm, pr’đươi thủ công mỹ nghệ, độp tr’cơnh zêng:“Chợ hi dưm cóh đâu cung tr’cơnh lâng đhị lơơng. Cung lêy zêng đợ pr’đươi pa câl m’bứi zên. Chợ hi dưm cơnh đâu, zâp đhị cung váih”.

  “Huế nắc mưy đhị lêy chô chi ớh pr’hay chr’nắp lalay ooy đợ văn hoá chr’nắp liêm pr’hoọm acoon cóh. Hân đhơ cơnh đêếc, bêl chô ooy Huế zâp bêl cung cơnh đêếc, ta mooi cắh lấh kiêng hâng, lấh mơ nắc bêl hi dưm”.

“Đà Nẵng pr’hay liêm t’pấh bấc ta mooi tu vêy k’ruung, biển, crâng da ding lâng acoon manứih liêm ta níh. Lấh mơ lêy chi ớh bêl t’ngay, Đà Nẵng dzợ ta bhứch bấc bh’rợ chr’ớh chr’nắp lalay bêl hi dưm đoọng zư t’pấh ta mooi.”

Bấc đhị, zâp bh’rợ kinh tế bêl hi dưm xang cr’chăl cắh ha mơ đenh pa bhrợ nắc ơy lêy lơi jợ, tu râu cắh liêm crêê... T’coóh Nguyễn Văn Phúc, Gíam đốc Sở Du lịch tỉnh Thừa Thiên Huế moon, zâp bh’rợ pr’đươi du lịch, dịch vụ bêl hi dưm đhị bấc vel đông dzợ ma muúch, lấh mơ nắc bhrợ phố lướt dzung, zr’lụ lêy c’câl, zr’lụ cha cha, chợ hi dưm, quán cà phê, bar, vũ trường, nghệ thuật c’lâng phố...:“Kinh tế hi dưm nắc mưy ooy đợ bh’rợ pa dưr pa xớc kinh tế đenh đươnh, liêm crêê lâng c’lâng pa dưr pa xớc âng vel đông. Lấh mơ phố lướt dzung Hoàng Thành moót bhrợ, nắc mưy đhị bhrợ pa dưr kinh tế hi dưm. K’noọ tước đâu acu cung t’bhlâng lêy cha mêết k’rong bhrợ 2, 3 đhị zr’lụ lơơng đoọng bhrợ pa dưr đợ đhị kinh tế hi dưm t’pấh bấc ơl ta mooi chô pấh lêy chi ớh.”

Cr’chăl hanua, zâp vel đông cắh ơy lêy cha mêết ghít bh’rợ bhrợ zâp đhị zr’lụ du lịch bêl hi dưm. Bấc doanh nghiệp du lịch pấh bhrợ bh’rợ bêl hi dưm k’tứi la lêếh. Ting cơnh t’coóh Trần Văn Tân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, bhiệc ta bhứch bấc đhị pấh lêy chi ớh nắc dưr váih bấc, lấh mơ nắc zâp zr’lụ bhui har ặt chi ớh, đhị chi ớh nghệ thuật cung cơnh zâp pr’đươi pr’dua du lịch bêl hi dưm cắh ơy bhrợ chr’nắp liêm đoọng ha ta mooi:“Lêy g’đách đợ pr’đươi du lịch đợc ooy phố, đhị bấc zr’lụ đhanuôr ắt. Phố lướt dzung nắc choom ặ, chợ hi dưm cung nắc mưy râu chr’nắp, hân đhơ cơnh đêếc xoọc đâu zâp ooy cung váih, pazưm bấc đhị zr’lụ đô thị nắc cắh liêm crêê, môi trường, an ninh têêm ngăn cung cắh liêm crêê.”

XoỌc đâu, đhị bấc vel đông, hạ tầng đoọng ha kinh tế bêl hi dưm cắh têêm ngăn, cắh vêy c’lâng bh’rợ lalay đoọng ha bh’rợ pa dưr pa xớc kinh tế bêl hi dưm nắc lấh mơ dzợ bhrợ pa dưr g’nưm ooy hệ thống hạ tầng xoọc váih. Môi trường dịch vụ, thương mại dzợ bấc râu cắh liêm choom, bhiệc coọp glụ ta mooi, pa dzoọc zên câl, bhiệc ặt ma mung âng đhanuôr cung lưm bấc râu cắh liêm choom ooy đắh bh’rợ du lịch bêl hi dưm. T’coóh Lê Tấn Thanh Tùng, Cố vấn Công ty Liên hợp vận tải lâng du lịch-Vitraco Đà Nẵng đoọng năl, nâu đoo nắc đợ râu tu bhrợ ha bh’rợ kinh tế hi dưm cắh pa dưr pa xớc:“Cr’chăl đâu, Chính phủ ơy vêy c’lâng xa nay pa dưr pa xớc kinh tế hi dưm liêm crêê. Lấh mơ nắc ooy cr’chăl xoọc đâu, ahêê vêy zâp pr’đơợ lâng cr’chăl t’ngay đoọng vêy đợ c’lâng bh’rợ pa dưr pa xớc kinh tế hi dưm./.

Loạt bài: Dịch vụ du lịch ban đêm, mỗi nơi mỗi kiểu

Bài 1: “Na ná” mô hình dịch vụ, du lịch đêm

Nhóm PV VOV miền Trung

Kinh tế đêm ngày càng được nhiều quốc gia thực hiện thành công, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tại nước ta, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 1129/2020 phê duyệt Đề án “Phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam”. Đề án này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc khai thác tiềm năng kinh tế, phát triển du lịch của nhiều địa phương. Phát triển kinh tế ban đêm nhằm thúc đẩy tiêu dùng trong nước và phát triển du lịch, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.  

        Thời gian gần đây, khái niệm “Kinh tế đêm” dần được các địa phương quan tâm đặc biệt. Nhiều nơi đã tổ chức các hoạt động kinh doanh, giải trí vào ban đêm như mở các tuyến phố đi bộ, chợ đêm, khu mua sắm, khu ẩm thực…

Tuy nhiên, các hoạt động du lịch, dịch vụ ban đêm nhìn chung còn nghèo nàn, đơn điệu, chưa được quy hoạch, sắp xếp bài bản, thiếu tính chuyên nghiệp. Nhóm Phóng viên Đài TNVN thường trú khu vực miền Trung thực hiện Loạt bài “Dịch vụ du lịch ban đêm, mỗi nơi mỗi kiểu”. Trong chương trình hôm nay chúng tôi phát bài 1 với nhan đề: Loay hoay mô hình du lịch, dịch vụ đêm. 

        Chợ đêm Lý Sơn nằm ở trung tâm huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Gọi là chợ đêm nhưng kể từ ngày ra đời vào tháng 7/2018, chợ đã “chết yểu” vì bị đặt nhầm chỗ. Gần 40 gian hàng của hàng chục tiểu thương với vốn đầu tư hơn 1,5 tỷ đồng buộc phải tháo dỡ di dời vì mất an toàn giao thông và không có người mua. Bà Nguyễn Thị Phương Nhi, ở thôn Tây An Vĩnh, huyện Lý Sơn vay hơn 60 triệu đồng đầu tư xây dựng 2 sạp kinh doanh tại khu chợ đêm Lý Sơn, khi chợ không còn hoạt động, bà Nhi cùng hàng chục hộ kinh doanh lâm cảnh nợ nần: “Chợ đêm không hoạt động được, chính quyền địa phương cũng chưa giải quyết được cho chúng tôi. Số tiền mà chúng tôi đầu tư vào chợ đêm là tiền vay, tới tháng phải trả tiền lời.”

        Khi triển khai xây dựng khu chợ đêm, UBND huyện Lý Sơn kỳ vọng đây sẽ là sản phẩm du lịch mới phục vụ du khách đến với huyện đảo này. Theo kế hoạch, nơi đây là không gian giới thiệu, quảng bá các đặc sản, sản phẩm du lịch biển đảo Lý Sơn với du khách. Tuy nhiên, chính quyền địa phương đã chọn nhầm vị trí xây dựng khu chợ đêm, các lô sạp nằm gần khu nghĩa địa, dọc 2 bên đường gây mất an toàn giao thông… Bà Phạm Thị Hương, Chủ tịch UBND huyện Lý Sơn thừa nhận khu chợ đêm hoạt động không hiệu quả, chính quyền địa phương lên phương án di dời chợ đêm đến vị trí mới phù hợp và thuận tiên hơn:“Đây cũng là bài học cho các phòng ban, cơ quan của huyện khi chọn địa điểm chợ đêm chưa phù hợp. Qua đây, chúng tôi cũng rút kinh nghiệm giảm thiệt hại cho tiểu thương gặp khó khăn khi tham gia hoạt động chợ đêm.”

        Cũng như huyện đảo Lý Sơn, thời gian gần đây, chợ đêm, nhà hàng, quán nhậu, phố ẩm thực… đua nhau “nở rộ” ở các tỉnh, thành phố. Khu chợ đêm ở địa phương nào cũng chủ yếu bày bán hàng tiêu dùng giá rẻ, quà lưu niệm, hàng thủ công mỹ nghệ, na ná nhau…"Chợ đêm ở đây cũng na ná như các nơi khác. Cũng nào là hàng giảm giá, giá rẻ. Chợ đêm như thế này, ở đâu cũng có."

        "Huế là một điểm đến rất hấp dẫn mang nét đặc trưng riêng về những nét văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Thế nhưng khi đến Huế, lần nào cũng vậy, du khách cảm thấy nhàm chán, đặc biệt là ban đêm."

 "Đà Nẵng rất hấp dẫn du khách bởi cảnh đẹp sông, biển, núi non và cả con người thân thiện mến khách nơi đây. Ngoài thời gian tham quan ban ngày, Đà Nẵng vẫn còn thiếu những hoạt động mang tính đặc trưng riêng vào ban đêm để giữ chân du khách."

        Ở nhiều nơi, các hoạt động kinh tế ban đêm sau thời gian ngắn hoạt động đã phải dẹp bỏ, do biến tướng, nhếch nhác... Ông Nguyễn Văn Phúc, Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Thừa Thiên Huế cho rằng, các mô hình, sản phẩm du lịch, dịch vụ ban đêm ở nhiều địa phương còn manh mún, chủ yếu là mở phố đi bộ, khu mua sắm, khu ẩm thực, chợ đêm, quán cà phê, bar, vũ trường, nghệ thuật đường phố…“Kinh tế đêm là một trong những nhiệm vụ phát triển kinh tế lâu dài đúng với định hướng phát triển của địa phương. Ngoài phố đi bộ Hoàng Thành đi vào hoạt động, là một địa điểm phục vụ kinh tế đêm. Sắp tới chúng tôi cũng sẽ tiếp tục nghiên cứu đầu tư một số khu vực khác để tạo ra những điểm kinh tế đêm thu hút đông đảo du khách đến tham quan và trải nghiệm.”

        Thời gian qua, các địa phương chưa chủ động trong công tác quy hoạch các khu, điểm du lịch về đêm. Đa số doanh nghiệp du lịch tham gia hoạt động về đêm quy mô nhỏ, các sản phẩm du lịch còn đơn điệu. Theo ông Trần Văn Tân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, việc thiếu các điểm tham quan mang tính nổi trội, đặc biệt là các khu vui chơi giải trí, điểm biểu diễn nghệ thuật cũng như sản phẩm dịch vụ du lịch về đêm chưa tạo ấn tượng đối với du khách:“Cần tránh bớt những sản phẩm du lịch để trong phố, đông khu dân cư. Phố đi bộ thì tốt rồi, chợ đêm cũng là 1 sản phẩm nhưng hiện nay ở đâu cũng có, nhưng tập trung khu đô thị sẽ xung đột về lợi ích; giải quyết về lợi ích, môi trường, an ninh trật tự cũng phức tạp hơn.”

        Hiện nay, tại nhiều địa phương, hạ tầng dành cho kinh tế ban đêm chưa đảm bảo, chưa có quy hoạch riêng cho phát triển kinh tế ban đêm mà chủ yếu phát triển dựa trên hệ thống hạ tầng hiện có. Môi trường dịch vụ, thương mại còn nhiều hạn chế; nạn chèo kéo khách, nâng giá, thói quen sinh hoạt của người dân cũng gây nhiều bất lợi trong hoạt động du lịch về đêm. Ông Lê Tấn Thanh Tùng, Cố vấn Công ty Liên hợp vận tải và du lịch- Vitraco Đà Nẵng cho biết, đó là những nguyên nhân làm cho hoạt động kinh tế đêm chưa phát triển:“Gần đây, Chính phủ đã có chủ trương phát triển kinh tế đêm là rất đúng đắn. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, chúng ta có đủ điều kiện và thời gian để có những chiến lược phát triển kinh tế đêm./.”