Ơy tơợ đanh đhanuôr vel Tơng Jú, chr’val Ea Kao, thành phố Buôn Ma Thuột năc vêy bơơn xơợng đh’riêng chiing goong bhui har, bơơn ting pâh apêê j’niêng bhuôih pa chô c’rơ, zr’ziêng ađhi noo  âng đhanuôr acoon coh. Jưah pâh muy bhiệc bhan hơnh deh c’rơ tr’mông liêm choom âng ma nuyh Êđê bơơn tabhrợ têng đhị homestay Hnoh Ea Kao, vel Tơng Jú lâng chêêc năl chr’năp du lịch văn hóa đhị bơr pêê zr’lụ du lịch coh Đăk Lăk, anoo Lê Ngọc Tân, t’mooi du lịch tước tơợ Hà Nội xay moon: “G’luh tr’nơợp bơơn ting pâh bhiệc bhan hơnh deh c’rơ tr’mông, bhui har pa bhlầng. Bơơn tước lêy bhươn cà phê, tran đác Dray Sap, Hồ Lăk… lâng cung năc lêy vêy bấc rau đoọng ha pr’loọng đong zi  văl cớ ooy thành phố Buôn Ma Thuột cr’chăl cha noọng t’tun đoọng chêêc lêy năl rau liêm pr’hay coh đâu cung cơnh đhanuôr Tây Nguyên ta nih liêm coh đâu.”

        Tơợ lâh muy cr’chăl pa đhêy, đăn đâu, pazêng k’bhuh t’mooi du lịch tước vel Tơng Jú ting bấc. Lâng pr’đơợ vêy pleng k’tiếc t’vaih liêm cra, zư đơc bấc rau chr’năp ty đanh cơnh taanh adin, zệê buôh, tâm goong n’toong chiing… lâng vêy c’lâng bich họa chr’năp liêm pa căh ooy pr’ặt tr’mông, văn hóa zập k’bhuh acoon coh Êđê, M’nông lâng pazêng chr’năp lalay âng tỉnh, vel Tơng Jú xoọc năc zr’lụ t’pâh t’mooi tơợ ch’ngai đăn tước chụp ảnh, l’lêy. Pơ căn H’Yam Buôn Krông, trưởng vel Tơng Jú đoọng năl, xoọc đâu đhị vel ơy dưr vaih k’bhuh bhrợ têng du lịch lâng đh’nơc zr’lụ du lịch vel bhươl bich họa Tơng Jú. K’bhuh vêy 9 cha năc năc pr’loọng đong đhanuôr Êđê, đh’rưah ting chroi k’rong, bhrợ têng bêl vêy t’mooi tước ooy vel. “Cung vêy bấc k’bhuh t’mooi tơợ apêê tỉnh cơnh Hà Nội, Sài Gòn, Huế lâng apêê tỉnh đăn đâu, apêê chô ooy đâu bơơn cha rau ch’na âng đhanuôr zêệ, bơơn lêy, xơợng tâm goong n’toong chiing, chêêc năl pr’đơợ văn hóa âng acoon coh vel đong. Nắc xoọc đâu, 9 pr’loọng đong zi cung ra păh zập cha năc muy bh’rợ, năc cơnh đong choh rơ veh, đong băn a’ọc, đong băn a tưch, đong zêệ buôh. A cu rơơm coh t’tun đâu năc bêl zr’lụ du lịch ha dưr lâh mơ năc vêy bấc đhanuôr ting pâh bhrợ.”

        Ha dợ đhị vel Akô Dhong, đhị bơơn lêy năc chr’năp bhlầng coh bản đồ du lịch âng thành phố Buôn Ma Thuột, bh’rợ du lịch vel bhươl ơy bơơn tỉnh Đăk Lăk chơih pay quy hoạch tơợ c’moo 2019. X’rịa c’xêê 3 c’moo đâu, UBND tỉnh Đăk Lăk ơy vêy bha ar za zưm xay moon zooi pa dưr du lịch vel bhươl đhị vel bhươl lâng 5 cha năc coh vel. Apêê xa nay bơơn zooi năc k’rong bhrợ têng đong xang, tang leh, pr’đươi pa câl đoọng ha du lịch cung cơnh rau đoọng ha t’mooi chêêc lêy năl, zr’lụ k’rong pa liêm n’noh, pa choom c’năl đăh bhrợ têng dịch vụ du lịch.

       Xọoc đâu, bêl du lịch bhrợ têng cớ, vel bhươl ơy vêy bấc rau liêm choom. Apêê pr’loọng đhanuôr coh vel ơy t’bhưah tang c’riing, choh bhrợ pa xoọng đong đh’rơơng dal cơnh ty đanh âng đhanuôr hay, xăl cơnh tr’câl tr’bhlêy, pa zưm apêê dịch vụ âm cha, chêêc năl ch’na đh’năh, chêêc năl văn hóa đoọng t’vaih rau liêm pr’hay t’mêê âng du lịch vel bhươl coh đâu, năc zập cha năc đhanuôr coh vel ơy đh’rưah pa têệt pa zưm bhrợ vaih muy k’bhuh đoàn kết đơơng chr’năp văn hóa: “Ting pâh bhrợ du lịch vel bhươl, zập pr’loọng đhanuôr năc vêy muy cơnh ha dợ apêê vêy muy rau za zưm năc đoo c’rơ đoàn kết lâng zư lêy chr’năp văn hóa lâng rơơm kiêng văn hóa năc đoo ha dưr lâh mơ, đoọng ha đhanuôr, đoọng ha c’la apêê lalăm, xang đêêc năc đoọng ha k’bhuh xoọng, apêê lơơng bơơn ting đươi dua lâng bơơn năl chr’năp văn hóa a đoo ha dưr k’rơ liêm lâh mơ.”

        M’jưah lâng đêêc, Trung tâm Văn hóa Thể thao lâng Du lịch thành phố Buôn Ma Thuột ơy bhrợ têng lớp pa choom tâm goong n’toong chiing lâng múa xoang đoọng ha pêê đha đhâm c’mor ma nuyh Êđê coh vel Akô Dhong. Lớp học tơợ ơy bhrợ t’vaih năc vêy bấc apêê đhanuôr ting pâh. T’cooh bhươl Nuel Niê (buôn đơc nắc Ama Jenny) moon, g’luh tr’nơợp  lớp pa choom n’toong chiing ta nih liêm bơơn ta bhrợ têng coh vel, t’vaih đoọng ha c’lâng pa trơơi, pa dưr lâng pa têệt bấc rau chr’năp văn hóa. Tơợ đêêc, chroi k’rong muy đắh ooy bh’rợ bhrợ têng du lịch vel bhươl lâng t’vaih chr’năp văn hóa liêm pr’hay đoọng ha vel bhươl: “K’nặ tước đâu rơơm bơơn ta bhrợ t’vaih k’bhuh chiing n’đil, lalăm năc đoọng đhị zr’lụ buôn pa choom lalăm. Rau bơr năc đoọng chiing đoọng apêê pa choom. Rau pêê năc zooi đăh đác âm, lâng rau cha tr’bứi. Nâu đoo năc lớp tr’nơợp âng vel Akô Dhông, xoọc đâu năc apêê pân đil lâng apêê amế ơy pâh bấc. Năc rau đoọng ha pêê vel lơơng ting lêy bhrợ lâng pa dưr vel bhươl.”

        Căh muy đhị thành phố Buôn Ma Thuột, apêê chr’hoong lơơng âng tỉnh Đăk Lăk cơnh Lăk, Buôn Đôn cung xoọc t’bhlầng pa dưr du lịch vel bhươl, du lịch crâng đác, du lịch chr’noh chr’bêệt. Lâng rau pa zay chêêc năl cơnh bhrợ têng t’mêê âng vel đong, apêê zr’lụ du lịch đhị tỉnh Đăk Lăk xoọc pa dưr k’rơ lâh mơ apêê bh’rợ du lịch vel bhươl đoọng t’pâh t’mooi, chroi k’rong pa dưr pr’ặt tr’mông âng đhanuôr vel đong./.

Du lịch cộng đồng ở Đắk Lắk phục hồi sau đại dịch

          PV H’Xíu

        Sau một thời gian dài phải tạm ngưng do ảnh hưởng của dịch bệnh, hiện tại, du lịch cộng đồng ở Đắk Lắk đã nhộn nhịp trở lại. Hoạt động làm du lịch, bà con ở các buôn làng của Đắk Lắk đã có những thay đổi, tự làm mới mình để tạo sự hấp dẫn, mang đến cho du khách những trải nghiệm lý thú.

Đã lâu rồi người dân ở buôn Tơng Jú, xã Ea Kao, thành phố  Buôn Ma Thuột mới được nghe lại nhịp chiêng rộn ràng, được tham gia một số nghi lễ truyền thống của dân tộc như lễ chúc sức khỏe, lễ kết nghĩa anh chị em.  Vừa dự một lễ chúc sức khỏe của người Êđê được phục dựng tại homestay Hnoh Ea Kao, buôn Tơng Jú và trải nghiệm du lịch văn hóa ở một số địa điểm du lịch tại Đắk Lắk anh Lê Ngọc Tân, khách du lịch đến từ Hà Nội chia sẻ:“Lần đầu tiên được tham gia Lễ chúc sức khỏe đấy rất là vui. Và cũng được đi thăm những đồi café, thác Dray Sáp, Hồ Lắk,… và cũng đang hứa hẹn cho gia đình ở Hà Nội là một ngày gần nhất trong kỳ nghỉ hè để trở lại thành phố Buôn Ma Thuột để tham quan phong cảnh người đồng bào Tây Nguyên, họ rất là thân thiện, mến khách.”

  Sau một thời gian tạm nghỉ, gần đây, những đoàn khách du lịch đến buôn Tơng Jú ngày càng nhiều. Với lợi thế về vẻ đẹp tự nhiên, lưu giữ được nhiều nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, nấu rượu cần, cồng chiêng… cùng với con đường bích họa độc đáo kể về đời sống, văn hóa các dân tộc Êđê, M'nông và những cảnh quan đặc trưng của tỉnh, buôn Tơng Jú đang trở thành điểm thu hút du khách gần xa đến chụp ảnh, tham quan. Bà H Yam Buôn Krông, Buôn trưởng buôn Tơng Jú cho biết, hiện nay ở buôn đã hình thành nhóm làm du lịch với tên gọi Khu du lịch cộng đồng buôn bích họa Tơng Jú. Nhóm có 9 thành viên là các hộ dân người Êđê trong buôn, cùng đóng góp và phục vụ khi có du khách đến với buôn làng:“Cũng có nhiều đoàn khách từ các tỉnh như ở Hà Nội, Sài Gòn, Huế và các tỉnh lân cận, họ về đây thưởng thức các món ăn của đồng bào, thưởng thức cồng chiêng, trải nghiệm tìm hiểu nền văn hóa của dân tộc bản địa. Thì hiện nay 9 hộ gia đình chúng tôi cũng phân công ra mỗi người mỗi công việc, ví dụ nhà trồng rau, nhà nuôi heo, nhà nuôi gà, nhà nấu rượu cần. Tôi rất mong sau này khi nào mà khu du lịch phát triển hơn nữa thì sẽ có nhiều bà con tham gia hơn.”

        Còn tại buôn Akǒ Dhông, nơi được xem là điểm nhấn trên bản đồ du lịch của thành phố Buôn Ma Thuột, hoạt động du lịch cộng đồng đã được tỉnh Đắk Lắk chọn quy hoạch từ năm 2019. Cuối tháng 3 năm nay, UBND tỉnh Đắk Lắk đã có văn bản thống nhất hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng tại buôn và 5 cá nhân trong buôn. Các nội dung hỗ trợ bao gồm đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, sản phẩm du lịch trải nghiệm, hệ thống thu gom xử lý rác thải, cải tạo cảnh quan, tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ du lịch.

Hiện tại, khi hoạt động du lịch mở cửa trở lại, bộ mặt buôn làng đã có những thay đổi tích cực. Các hộ dân trong buôn quan tâm mở rộng cảnh quan, xây dựng thêm các ngôi nhà dài truyền thống, thay đổi mô hình kinh doanh, kết hợp các dịch vụ ăn uống, trải nghiệm ẩm thực, tìm hiểu văn hóa để tạo sự lôi cuốn, thu hút du khách. Theo chị H Tít Aliô, người dân buôn Akǒ Dhông, điểm mới của du lịch cộng đồng ở đây hiện nay chính là từng cá thể riêng biệt trong buôn đã cùng liên kết lại tạo thành một khối đoàn kết đậm màu sắc văn hóa:“Tham gia vào du lịch cộng đồng, từng hộ gia đình sẽ có một đặc điểm khác nhau nhưng họ vẫn có một đặc điểm chung, đó là sự đoàn kết và gìn giữ văn hóa và muốn cái văn hóa đó phát triển cho cộng đồng, cho chính bản thân mình trước, sau đó là cho các dân tộc anh em khác được thưởng thức và cảm nhận được văn hóa nó phát triển ngày càng tốt hơn.”

        Cùng với đó, mới đây, Trung tâm Văn hóa Thể thao và Du lịch thành phố Buôn Ma Thuột đã tổ chức mở lớp dạy đánh chiêng và múa xoang cho thanh thiếu niên người Êđê ngay tại buôn Akǒ Dhông. Lớp học ngay sau khi mở cửa đã nhận được sự quan tâm, yêu thích của nhiều người dân. Già làng Y Nuel Niê (thường gọi Ama Jenny) cho rằng, lần đầu lớp truyền dạy đánh chiêng bài bản được tổ chức ở buôn, mở ra cơ hội trao truyền và tiếp nối nhiều giá trị văn hóa. Qua đó, góp phần vào việc phát triển du lịch cộng đồng và tạo ra dấu ấn văn hóa độc đáo cho buôn làng:“Sắp tới mong muốn là được thành công về chiêng nữ, trước tiên là ưu tiên cho chỗ để tập. Thứ hai là ưu tiên cấp chiêng để đánh. Thứ ba là sẽ hỗ trợ về nước uống, có thể là những phần ăn nhẹ. Đây là lớp đầu tiên của buôn Ako Dhông, hiện tại là các cô gái và các mẹ ủng hộ. Thì đó sẽ là mặt để các buôn làng sẽ noi theo và phát triển về cộng đồng.”

         Không chỉ ở thành phố Buôn Ma Thuột, các huyện khác của tỉnh Đắk Lắk như Lắk, Buôn Đôn cũng đang đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, canh nông. Với sự chịu khó tìm tòi, làm mới các sản phẩm của địa phương, các điểm du lịch ở tỉnh Đắk Lắk đang đẩy mạnh phát triển các hoạt động du lịch cộng đồng để thu hút du khách, góp phần phục hồi và phát triển kinh tế tại địa phương./.