C’lâng chô moót oot vel Pà Tôi, chr’val Tà Pơơ đha hư cha ngaách lâng đợ bhươn t’boon ga mắc t’viêng liêm, truíh c’lâng bê tông tíh liêm nắc đợ n’lung chóh pô Hoàng Yến, pô mười giờ, pô a’tơợng... liêm bấc pr’hoọm. Chi ol ooy đợ đhr’nông đông vêy z’đêr g’roong, c’riing bhứah liêm, p’căn CoOr Đới, Trưởng vel Pà Tôi, chr’val Tà Pơơ, chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang moon, Pà Tôi nắc vel bhươl tr’nơợp cóh chr’val lêy pay bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê kiểu mẫu. Vel đông bơơn zooi đoọng pr’đươi pr’dua bhrợ z’đêr g’roong, c’riing bhứah liêm, đoọng pô chr’nóh, tơơm cha năm, ra lắp điện pa ang, pr’đươi pr’dua zêl cha groong ra roóh k’cát... P’căn CoOr Đới lâng đhanuôr vel Pà Tôi bhui har bhlâng ooy pr’ắt tr’mung t’mêê cóh vel đông bêl đâu: “Tơợ bêl bơơn zooi đoọng bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê kiểu mẫu, Pà Tôi tr’xăl bấc, váih pô, váih tơơm n’loong, váih điện năng lượng pa ang, doọ vêy cơnh ahay k’năm. Tơợ bêl zooi đoọng vel bhươl t’mêê, c’lâng c’tốch tr’ang liêm, bhiệc bhrêy tắh, k’rong a’ôộm cung doọ dzợ lấh. Lấh mơ, dzợ vêy xa nay bh’rợ zooi pr’loọng đhanuôr a’ọc, a’tứch, k’roóc, p’too p’zương đhanuôr đăng ký zi lấh đha rứt... Ngân hàng CSXH cung bhrợ pr’đơợ đoọng đhanuôr vặ zên pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung, b’băn ch’chóh, doọ chấc moon pr’loọng k’van cắh cậ đha rứt. K’tiếc chóh keo cóh vel đông k’dâng 100ha, tu vêy tơơm keo nắc pr’ắt tr’mung đhanuôr cung ta clơ lấh mơ, đhanuôr bhrợ đông, câl pr’đươi pr’dua cóh đông.”

Râu hâng hơnh âng p’căn CoOr Đới đhị râu tr’xăl, pa dưr pa xớc âng vel bhươl cung nắc râu cr’noọ zr’nưm âng đhanuôr chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang xang lấh 10 c’moo bhrợ pa dưr xa nay bh’rợ k’tiếc k’ruung bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê. Ooy cr’chăl c’moo 2010-2020, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam bơơn trung ương k’rong bhrợ lấh 155 tỷ đồng bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê. Tơợ zên nâu, vel đông nắc ơy bhrợ pa dưr bấc xa nay bh’rợ hạ tầng-c’lâng-điện-trường-trạm, zooi đhanuôr đắh bh’rợ tr’nêng, pa dưr dal thu nhập, ting bhr’dzang bhrợ liêm crêê zâp cr’noọ bh’rợ đắh vel bhươl t’mêê. Hân đhơ cơnh đêếc, nâu đoo nắc chr’val k’coong ch’ngai vêy đhị tơợp pa dưr cắh liêm choom, cr’noọ k’rong bhrợ pa dưr hạ tầng ga mắc, ha dợ ooy đâu đhr’năng c’rơ cắh váih, chrooi k’rong âng đhanuôr cung m’bứi. Vel đông nâu cung ta luôn lưm boo đhí túh bhlong, đhr’năng chô đha rứt cớ nắc dưr váih bấc, lấh mơ nắc bêl đươi dua chuẩn đha rứt bấc cơnh... Tơợ đêếc, bhiệc bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê âng chr’hoong lưm bấc zr’nắh k’đhạp. tước đâu, xang 12 c’moo bhrợ têng, chr’hoong Nam Giang cung cắh ơy vêy chr’val n’đoo bơơn vel bhươl t’mêê. Ghít lấh, 11 chr’val pấh bhrợ xa nay bh’rợ bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê cóh vel đông chr’hoong vêy bơơn 129 cr’noọ bh’rợ, ting lêy zâp chr’val bơơn 12 cr’noọ bh’rợ, chr’val dal bhlâng nắc Tà Bhing bơơn 16/19 cr’noọ bh’rợ, lâng 4 chr’val bơơn cắh tước 50% cr’noọ bh’rợ đắh pa dưr vel bhươl t’mêê nắc Đắc Pring, Đắc Pre, La Êê, Chơ Chun, vêy 9/19 cr’noọ bh’rợ. T’coóh Lê Văn Hường, Bí thư Huyện uỷ Nam Giang, tỉnh Quảng Nam k’rang moon, xa nay bh’rợ pa dưr vel bhươl t’mêê bơơn chr’hoong bhrợ têng tơợ c’moo 2010. Cr’chăl c’moo 2016-2020, chr’hoong moon vêy 2 chr’val bơơn vel bhươl t’mêê nắc Tà Bhing lâng La Dêê. Hân đhơ cơnh đêếc, lấh 2 nhiệm kỳ, chr’hoong Nam Giang cung cắh ơy vêy chr’val n’đoo bơơn ta moon nắc chr’val vel bhươl t’mêê. K’đhạp bấc bhlâng xoọc đâu nắc đắh thu nhập lâng pr’loọng đha rứt. Ting cơnh t’coóh Hường, Nam Giang vêy lấh 80% đhanuôr nắc zâp acoon cóh đha rứt, zên bơơn bhrợ g’nưm bấc ooy ha rêê đhuốch, bhiệc bhrợ têng cha cắh liêm ghít nắc zên pa chô cắh bấc... hân đhơ cơnh đêếc, k’rang moon lấh mơ nắc bấc đhanuôr dzợ vêy cr’noọ ặt đương g’nưm ooy râu zooi zúp âng Nhà nước, cắh vêy cr’noọ dưr zi lấh đha rứt, lấh mơ nắc bấc pr’loọng cắh kiêng glúh đắh pr’loọng đha rứt tu k’pân bil quyền lợi... Ting cơnh t’coóh Lê Văn Hường, nâu đoo năc g’roong ga mắc đắh bhiệc bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê đhị chr’hoong k’coong ch’ngai k’noong k’tiếc nâu: “Vel bhươl t’mêê cắh vêy chr’val n’đoo bơơn. Chr’hoong xoọc pazưm k’đươi moon ooy nhiệm kỳ nâu vêy 2 chr’val bơơn vel bhươl t’mêê. Hân đhơ cơnh đêếc, râu k’đhạp nắc bấc pr’loọng đông cắh váih pr’đơợ đoọng pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung pazưm, pa dưr dal thu nhập. apêê nắc mưy bhrợ ha rêê, b’băn k’tứi. Lalua lêy cung vêy apêê zâp pr’đơợ zi lấh đha rứt ha dợ cắh pân đăng ký zi lấh đha rứt, k’pân glúh nắc cắh bơơn đươi zâp chính sách zooi zúp âng Nhà nước. Azi cung k’ay a’cọ đắh bhiệc nâu.”

T’coóh Lê Văn Hường đoọng năl cớ, hân đhơ dzợ bấc zr’nắh k’đhạp nắc đhị pr’đơợ đợ bh’nơơn ơy bơơn đh’rứah lâng chính sách liêm glặp, cr’chăl c’moo 2021-2025, chr’hoong Nam Giang t’bhlâng m’bứi bhlâng 2 chr’val bơơn chuẩn vel bhươl t’mêê nắc Tà Bhing lâng La Dêê, lâng bhrợ pa dưr c’lâng bh’rợ đoọng ha 13 vel bhươl bơơn chuẩn vel bhươl t’mêê, 2 vel đông bơơn mơ cr’noọ bh’rợ zr’lụ đhanuôr vel bhươl t’mêê kiểu mẫu. Cr’chăl nâu a’tốh cớ nắc bhrợ đh’rứah xa nay bh’rợ k’tiếc k’ruung bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê pa zưm lâng xa nay bh’rợ zâp chr’val mưy bh’nơơn pr’đươi. Đoọng bhrợ cr’noọ bh’rợ pazưm nâu, Huyện uỷ Nam Giang ơy pa glúh Nghị quyết số 02 đắh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê cr’chăl c’moo 2021-2025, lêy chô tước c’moo 2030. Đhị pr’đơợ Nghị quyết nâu, UBND chr’hoong Nam Giang cung ơy pa glúh c’lâng bh’rợ 57 lâng t’mêê đâu nắc c’lâng bh’rợ 27, bhrợ liêm ghít zâp cr’noọ bh’rợ đắh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, pazao đoọng zâp ngành lêy cha mêết, ra văng c’rơ bh’rợ xay bhrợ liêm lâng đhr’năng la lua âng zâp vel đông. T’coóh Nguyễn Đăng Chương, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, chr’hoong lêy cha mêết zâp đắh zên k’rong pazưm lâng zâp xa nay bh’rợ k’tiếc k’ruung đoọng pa xiêr đha rứt lâng pa dưr thu nhập ha đhanuôr, t’bhlâng ooy c’moo đâu vêy m’bứi bhlâng 1 chr’val bơơn chuẩn vel bhươl t’mêê: “Ooy c’moo đâu, chr’hoong lêy đoọng zên ha 2 dự án, píh vinh lâng dự án píh bhung lâng pa zêng 11 hécta đoọng ha pr’loọng đha rứt, đăn đha rứt đăng ký zi lấh đha rứt, pr’loọng bhrợ cha choom bhrợ bha lâng đoọng ha zâp pr’loọng nâu. Xoọc zâp vel đông lêy cha mêết, bhrợ danh sách đợ pr’loọng đăng ký bhrợ zooi zúp tơợ c’xêê 8 tước c’xêê 12. Lấh mơ, chr’hoong cung lêy đoọng c’rơ bh’rợ ga mắc bhrợ pa dưr c’lâng bh’rợ chóh n’loong ga mắc, c’moo đâu chóh mơ 300ha đoọng zâp pr’loọng đăng ký zi lấh đha rứt. Đắh bhrợ pa zêng chr’nắp pazưm lâng pa câl pr’đươi nắc chr’hoong ơy pazưm zooi đoọng chr’val Tà Bhing lấh 700 ực đoọng băn pa dưr a’ọc tăm. Lêy pay zên dự án chr’năp BMZ, âng Tổ chức Tầm nhìn thế giới zooi pa xoọng ooy zâp vel đông. G’lúh 1 đoọng k’dâng 500 p’nong, g’lúh t’tưn nắc pa xoọng 600 p’nong đoọng zâp pr’loọng đông pa dưr pa xớc kinh tế. Lấh mơ, ooy dự án nâu pa xoọng 22 r’bhâu p’nong a’tứch đoọng pay đệ băn đenh.”

Lâng đợ c’lâng bh’rợ bhrợ bhrơợng k’rơ âng Đảng bộ, chính quyền chr’hoong Nam Giang lâng râu pazưm bhrợ âng đhanuôr, rơơm ooy c’moo đâu, chr’hoong k’coong ch’ngai nâu vêy bơơn chr’val tr’nơợp bơơn vel bhươl t’mêê./.

Còn nhiều khó khăn trong xây dựng nông thôn mới ở vùng cao

PV/VOV-Miền Trung

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới qua hơn 10 năm triển khai thực hiện đã làm đổi thay đáng kể diện mạo vùng nông thôn, miền núi. Kinh tế phát triển, đời sống bà con vùng cao từng bước được cải thiện, nâng cao. Tuy nhiên, hành trình đến với xã nông thôn mới ở miền núi còn không ít khó khăn, trở ngại. Đặc biệt, khi áp dụng NĐ 07 quy định về chuẩn nghèo đa chiều, giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ hộ nghèo ở miền núi tăng cao, khiến việc hoàn thành các tiêu chí xây dựng nông thôn mới càng thêm khó.

Đường dẫn vào thôn PàTôi, xã Tà Pơơ mát rượi với những vườn cây lòn bon cổ thụ xanh um; trải dọc suốt con đường bê tông phẳng lì là những luống hoa Hoàng Yến, hoa chổi, hoa mười giờ..rực rỡ sắc màu. Chỉ vào những căn nhà có tường rào, cổng ngõ khang trang, bà Coor Đới, Trưởng thôn Pà Tôi, xã Tà Pơơ, huyện vùng cao biên giới Tây Giang khoe, Pà Tôi là thôn đầu tiên trong xã được chọn xây dựng thôn nông thôn kiểu mẫu. Địa phương được hỗ trợ vật liệu làm tường rào, cổng ngõ; được cung cấp hoa, cây cảnh, lắp đặt điện chiếu sáng, thiết bị phòng cháy chữa cháy ….Bà Coor Đới và bà con thôn Pà Tôi rất vui và hãnh diện về diện mạo tươi mới của bàn làng hôm nay: “Từ khi được hỗ trợ xây dựng thôn nông thôn mới kiểu mẫu, Pà Tôi  thay đổi nhiều lắm, có hoa, có cây, có điện năng lượng chiếu sáng chứ trước đây tối thui. Từ khi được hỗ trợ nông thôn kiểu mẫu, đường sá sáng sủa, tình trạng tai nạn, tụ tập rượu chè cũng giảm đáng kể. Ngoài ra còn có chương trình hỗ trợ hộ heo, gà, bò; khuyến khích bà con đăng ký thoát nghèo... Ngân hàng CSXH cũng tạo điều kiện cho bà con vay để phát triển kinh tế, chăn nuôi trồng trọt, không phân biệt hộ giàu hay nghèo. Diện tích trồng keo trên địa bàn khoảng 100 ha; nhờ cây keo cuộc sống bà con cũng đỡ hơn, bà con làm nhà, mua sắm tài sản trong gia đình.”

          Niềm tự hào của bà Coor Đới trước sự đổi thay, phát triển của quê hương cũng là cảm nhận chung của bà con huyện vùng cao biên giới Nam Giang sau hơn 10 năm triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới. Trong giai đoạn 2010-2020, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam được Trung ương đầu tư hơn 155 tỷ đồng xây dựng Nông thôn mới. Từ nguồn kinh phí này, địa phương đã triển khai xây dựng hàng loạt công trình cơ sở hạ tầng điện-đường-trường-trạm, hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, từng bước đáp ứng các tiêu chí về nông thôn mới. Tuy nhiên, đây là xã vùng cao biên giới có xuất phát điểm thấp, nhu cầu đầu tư kết cấu hạ tầng lớn, trong khi đó nguồn lực hạn chế, khả năng đóng góp của người dân rất ít. Địa phương này cũng thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai, bão lũ, nguy cơ tái nghèo tăng cao, nhất là khi áp dụng chuẩn nghèo đa chiều…Từ đó, việc xây dựng Nông thôn mới của huyện gặp nhiều khó khăn, trở ngại. Đến nay, sau 12 năm triển khai thực hiện, huyện Nam giang vẫn chưa có xã nào về đích nông thôn mới. Cụ thể, 11 xã tham gia Chương trình xây dựng Nông thôn mới trên địa bàn huyện mới đạt 129 tiêu chí (bình quân mỗi xã đạt gần 12 tiêu chí), xã cao nhất là Tà Bhing mới đạt 16 /19 tiêu chí; và 4 xã đạt chưa tới 50% tiêu chí về NTM là Đắc Pring, Đắc Pre, La Êê, Chơ Chun (9/19 tiêu chí). Ông Lê Văn Hường, Bí thư Huyện ủy Nam Giang, tỉnh Quảng Nam trăn trở, Chương trình xây dựng NTM được huyện triển khai từ năm 2010. Giai đoạn 2016-2020, huyện đặt mục tiêu có 2 xã về đích nông thôn mới là Tà Bhing và La dêê. Tuy nhiên, đã qua 2  nhiệm kỳ, huyện Nam Giang vẫn chưa có xã nào được công nhận là xã NTM. Vướng nhiều nhất hiện nay là tiêu chí về thu nhập và hộ nghèo. Theo ông Hường, Nam Giang có hơn 80% dân số là đồng bào các dân tộc thiểu số nghèo, thu nhập chủ yếu dựa vào nông nghiệp, lối canh tác thô sơ, lạc hậu nên thu nhập bấp bênh…nhưng đáng ngại hơn cả là phần lớn bà con vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước, chưa có ý thức vươn lên thoát nghèo; thậm chí nhiều hộ không muốn ra khỏi hộ nghèo vì sợ mất quyền lợi….. Theo ông Lê Văn Hường, đây là rào cản lớn trong triển khai xây dựng Nông thôn mới tại huyện vùng cao biên giới này: “NTM chưa đạt xã nào hết.Huyện đang tập trung chỉ đạo trong nhiệm kỳ này có 2 xã đạt NTM. Tuy nhiên, cái khó là phần lớn các gia đình không có điều kiện để phát triển kinh tế tập trung, nâng cao thu nhập. Họ chỉ làm rẫy, chăn nuôi nhỏ. Thực tế cũng có người đủ tiêu chuẩn thoát nghèo nhưng do sợ bấp bênh nên không dám đăng ký thoát nghèo; một phần sợ ra khỏi diện nghèo sẽ không được hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Chúng tôi cũng đau đầu về vấn đề này”

Ông Lê Văn Hường cho biết thêm, dẫu còn không ít khó khăn, trở ngại nhưng nhưng trên cơ sở những thành quả đã đạt được cùng những chính sách hợp lý, giai đoạn 2021-2025, huyện Nam Giang phấn đấu có ít nhất 2 xã đạt chuẩn NTM là Tà Bhing và La Dêê, đồng thời xây dựng kế hoạch cho 13 thôn đạt chuẩn NTM; 2 thôn đạt tiêu chí Khu dân cư NTM kiểu mẫu. Giai đoạn tiếp theo sẽ thực hiện song song Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng NTM gắn với Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm”. Để thực hiện được mục tiêu kép này, Huyện ủy Nam Giang đã ban hành NQ số 02 về xây dựng NTM giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030. Trên cơ sở NQ này, UBND huyện Nam Giang cũng đã ban hành kế hoạch 57 và mới đây là kế hoạch 27,  cụ thể hóa các tiêu chí về xây dựng NTM, giao các ngành rà soát, chuẩn bị nguồn lực triển khai thực hiện sát với thực tế của từng địa phương. Ông Nguyễn Đăng Chương, Phó Chủ tịch UBND huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, huyện chủ động các nguồn vốn lồng ghép với các Chương trình mục tiêu để giảm nghèo và nâng cao thu nhập cho người dân, quyết tâm trong năm nay có ít nhất 1 xã đạt chuẩn NTM: “Trong năm này, huyện bố trí nguồn vốn cho 2 dự án, cam vinh và dự án bưởi da xanh với tổng diện tích 11 héc ta để hộ nghèo, hộ cận nghèo đăng ký thoát nghèo, hộ sản xuất kinh doanh giỏi làm nòng cốt cho các hộ này. Hiện các địa phương đang khảo sát, lên danh sách hộ đăng ký thực hiện hỗ trợ từ tháng 8 đến tháng 12. Ngoài ra, huyện cũng bố trí nguồn lực rất lớn xây dựng kế hoạch trồng rừng gỗ lớn, năm này trồng khoảng 300 ha để các hộ đăng ký thoát nghèo. Về thực hiện chuỗi giá trị liên kết gắn với tiêu sản phẩm thì huyện cũng đã lồng ghép hỗ trợ xã Tà Bhing hơn 700 triệu để tổ chức tái đàn heo đen. Tận dụng nguồn kinh phí dự án đặc biệt BMZ , của Tổ chức Tầm nhìn thế giới hỗ trợ thêm cho các địa phương tái đàn. Đợt 1 cấp khoảng 500 con heo, đợt sau cấp thêm 600 con để các nhóm hộ phát triển kinh tế. Ngoài ra, trong dự án này bổ sung thêm 22 ngàn con gà để các hộ lấy ngăn nuôi dài.”

Với những giải pháp quyết liệt của Đảng bộ, chính quyền huyện Nam Giang cùng sự đồng lòng của người dân, hy vọng trong năm nay, huyện vùng cao biên giới này sẽ có xã đầu tiên về đích Nông thôn mới./.