“Apêê g’lơc a zi tước đhị pa bhrợ xang năc ký hợp đồng, xang năc apêê tổ trưởng k’dua bhrợ têng lâng pa choom cơnh bhrợ. Acu bhrợ 2 t’ngay năc lêy apêê lalăm đêêc crêê ta vay zr’năh, apêê pay đươi dùi cui điện chich. Tơợ đêêc năc a cu zước đhêy, ha dợ cu pa zay bhrợ mơ 3 t’ngay dzợ xang năc zước đhêy, lâng t’đang a ma tước chuộc acu chô.”

        “Lalăm năc a đoo moon đay pa bhrợ đhị Hà Nội đh’rưah lâng pr’zợc, mơ bơr pêê t’ngay năc t’đang điện chô lâng moon ơy tước ooy Campuchia, apêê k’dua ký hợp đồng pa bhrợ tước tết. Nâu kêi kiêng chô ha dợ căh choom chô, apêê căh đoọng chô. Bêl lướt năc a đoo moon bhrợ đhị đi đhị tôh, nâu kêi crêê ta g’lơc ch’ngai cơnh đêêc, pr’loọng đong căh năl cơnh bhrợ dzợ.”

        Năc đoo boop p’rá âng ma nuyh crêê ta g’lơc Lù Văn Tiên, 17 c’moo ma nuyh Dao ặt đhị vel Suối Thầu, chr’val Bản Giàn, chr’hoong Tam Đường lâng amoó Lèng Thị Êm, ma nuyh Giáy ặt coh vel Tả Sin Chải 1, phường Đông Phong, thành phố Lai Châu. Lâh 5 t’ngay crêê ta cọop zư đhị Campuchia tu boóp p’rá t’pâh lâng bhiệc n’hil zên bấc, pr’loọng đong Tiên ơy chroot đoọng ha ma nuyh g’lơc cha chơơr nâu k’nặ 100 ức đồng. Ha dợ coon n’jưih amoó Êm năc p’niên Lù Văn Phi tước nâu kêi cung căh năl cơnh ooy đăh k’tiếc k’ruung lơơng.

        Lâng bh’rợ g’lơc ch’chơơr “muy choom ch’đị máy tính năc vêy bhiệc bhrợ lâng đợ zên lương 800 tước 1.000 USD” coh mạng xã họi, xoọc đâu đhị tỉnh Lai Châu ơy vêy k’nặ 30 cha năc crêê ta g’lơc cơnh đâu, coh đêêc apêê p’niên x’dơơr đơ bhlầng, bêl ting apêê huông lết z’lâh ca noong k’tiếc lướt pa bhrợ đhị Campuchia. Lâh 20 cha năc crêê ta g’lơc ơy ma nuyh đong pay lơi zên chuộc chô; bấc ngai lơơng năc pr’loọng đong xoọc prá xay lâng apêê đăh tôh lâng đợ zên pay chuộc dzoóc tước k’ha riêng ức đồng lâng ơy vêy ngai tước nâu kêi căh dzợ choom liên lạc.

        Thượng tá Lý Văn Hà, Phó trưởng phòng Cảnh sát Hình sự, Công an tỉnh Lai Châu đoọng năl, đơn vị năc ơy đơp t’nooi ma nuyh xay moon âng 10 pr’loọng đong lâng 10 cha năc nâu cung căh ơy chô. Đăh bh’rợ trôông dấc apêê crêê ta g’lơc năc ơy bơơn cơ quan công an pazưm lâng k’bhuh lơơng bhrợ têng ting c’nặt bh’rợ, ha dợ lưm bấc k’đhap k’ra tu crêê ooy k’tiếc k’ruung lơơng lâng căh dzợ choom liên lạc tu cơnh đêêc căh năl ghit apêê crêê ta g’lơc ặt đhị ooy. C’lâng bh’rợ liêm choom bhlầng đoọng k’đhơợng lêy đhr’năng nâu năc xay moon đoọng ha đhanuôr pa ghit, pa dưr dal c’năl âng đay, oó đoọng crêê ta g’lơc dzợ: “Ặt coh hêê apêê p’niên pa bhrợ ha lêệng, g’lêêh nhưh bêl xơợng pa bhrợ đăh tôh zên bấc năc apêê buôn crêê ta g’lơc. Tươc ooy đêêc, bhrợ têng căh crêê cơnh apêê k’dua năc apêê vay pooh, zr’năh zập cơnh; apêê pr’loọng đong cung vêy xay moon ha dợ hêê căh ơy choom trôông dấc apêê lâng apêê đăh tôh cung căh ơy p’loh ma nuyh. Công an tỉnh Lai Châu ơy xay moon đoọng ha pêê p’niên, apêê đhanuôr; bêl lêy ma nuyh chrih lạ t’dang điện, nhắn tin coh zalo, facebook năc oó xơợng lâng oó p’lơp bh’rợ nâu, đoọng ma nuyh t’ha năl, pa bhlầng năc aconh căn apêê, đoọng ha pêê năl ghit đhr’năng cơnh đâu lâng xay moon cơ quan công an, oó đoọng crêê ta g’lơc.”

        Căh vêy zr’lụ công nghiệp, ha dợ đhị tỉnh Lai Châu xoọc đâu ha dưr apêê cr’nọo bh’rợ ha rêê đhuôch pậ ga măc choh zập rau tơơm cơnh: chè, măc ca, cau su, quế… Apêê k’rong bhrợ năc kiêng t’pâh ma nuyh bhrợ coh vel đong ha dợ lưm bấc k’đhap k’ra tu bấc apêê pa bhrợ căh dzợ kiêng pa bhrợ coh vel đong. Lâng cr’noọ pr’chăp gluh ooy nguôi pa bhrợ đoọng năl bấc rau, bấc apêê dzợ p’niên dưr lướt tơợ vel đong, zâng lâng bấc k’đhap k’ra, căh pr’đoọng. T’cooh Lò Văn Thương, Phó Tổng Giám đốc k’đhơợng bhrợ, Chủ tịch Công đoàn Công ty Cổ phần cao su Lai Châu đoọng năl: Coh cr’chăl hay, bấc apêê pa bhrợ đhị công ty căh têệm ngăn năc tu apêê kiêng pa bhrợ ooy tỉnh lơơng. Đhị đơn vị, pazêng c’moo hay dzợ vaih đhr’năng công nhân lơi bhươn chr’noh đoọng lướt pa bhrợ đhị apêê zr’lụ công nghiệp cơnh Bắc Ninh, Bắc Giang, Vĩnh Phúc… “Ma nuyh pa bhrợ coh vel đong xiêr ooy apêê zr’lụ công nghiệp đoọng bhrợ têng, zêng năc apêê t’mêê t’ha, học xang cấp 2 căh cợ cấp 3, căh ơy k’điêl coon, tu cơnh đêêc apêê kiêng chêêc bhrợ cha ch’ngai. Cơnh a cu lêy, apêê zr’lụ công nghiệp đươi dua ma nuyh pa bhrợ năc mơ 3, 4 c’moo a năm, x’rịa apêê pa bhrợ năc đoo năc văl chô ooy vel đong. Tu cơnh đêêc, k’nặ tước đâu đợ ma nuyh pa bhrợ coh v el đong cung vêy đoọng t’pâh moọt bhrợ.”

       Ting cơnh dap lêy âng cơ quan chức năng tỉnh Lai Châu, dâng 5 c’moo chô ooy đâu, zập c’moo vel đong vêy lâh 10 r’bhầu học sinh tốt nghiệp THCS, coh đêêc vêy mơ 3.000 tước 4.000 học sinh học cớ đhị apêê trường THPT lâng trường pa choom bh’rợ tr’nêng. Đợ mơ dzợ năc acoon đhi ma nuyh acoon coh ặt đhị zr’lụ ch’ngai bha dăh, k’đhap đha rựt năc chêêc bơơn bhiệc bhrợ đoọng ting zooi pr’loọng đong.

        Học sinh tơợ ơy tốt nghiệp THCS căh cợ THPT năc k’bhuh pa bhrợ dzợ p’niên lâng  năc ma nuyh bhriêl choom đoọng ha y vêy ting chroi k’rong c’rơ ooy đhr’năng pa dưr vel bhươl. Lâng tỉnh đha rựt ca noong k’tiếc Lai Châu, vel đong vêy pr’đơợ tr’mông tr’meh âng đhanuôr g’nưm tơợ bhrợ ha rêê đhuôch, đhr’năng đươi dua ma nuh pa bhrợ năc lêy ting bấc lâh mơ. Đhơ cơnh đêêc, đoọng kđhơợng dzung apêê pa bhrợ ặt bhrợ cớ, vel đong lêy vêy muy c’lâng bh’rợ đh’rưah liêm choom tơợ ra văng c’năl ặt ma mông đhị trường học, pa choom bh’rợ tr’nêng lâng muy c’lâng bh’rợ đanh mâng đăh ma nuyh bhrợ têng lâng zập rau bh’rợ tr’nêng./.

Cần giải pháp bền vững cho lao động trẻ ở vùng cao Lai Châu

                                                            Khắc Kiên- TTTB

      Sau khi tốt nghiệp THCS, vì điều kiện, hoàn cảnh gia đình khó khăn, nhiều học sinh ở vùng cao Lai Châu từ bỏ việc học để đi tìm việc làm. Thế nhưng kỹ năng sống đã được các thầy, cô giáo trang bị trong những ngôi trường nội trú, bán trú chưa đủ để các em có tự tin trước mặt trái của xã hội. Thời gian gần đây tại địa phương đã có hàng chục lao động vị thành niên bị lừa sang Campuchia và để được về nhà, gia đình các em đã phải chi số tiền lên tới hàng trăm triệu đồng. Thực tế này cần một giải pháp đồng bộ về lao động việc làm bền vững tại địa phương..

       “Đối tượng lừa em đưa bọn em xuống chỗ làm rồi ký hợp đồng, xong mấy người là tổ trưởng ra chỉ việc và hướng dẫn cách làm. Em làm được hai ngày thì thấy những người đến trước bị đánh, thâm chí bị họ dùng dùi cui điện để chích. Từ lúc đấy em định xin nghỉ rồi, nhưng em cố gắng làm thêm 3 ngày nữa mới xin nghỉ, rồi em gọi điện bảo bố mẹ em chuộc về.”

       “Hôm trước cháu nó bảo đi làm ở Hà Nội cùng bạn, được mấy hôm sau cháu gọi điện về bảo đã đi sang Campuchia rồi, họ bắt ký hợp đồng làm đến tết. Bây giờ bảo muốn về không về được, chúng nó không cho về. Lúc đi cháu nó bảo đi làm chỗ nọ chỗ kia, bây giờ bị lừa dẫn đi xa vậy gia đình chẳng biết làm thế nào nữa.”

       Đó là lời tâm sự của nạn nhân Lù Văn Tiên, 17 tuổi, dân tộc Dao ở bản Suối Thầu, xã Bản Giang, huyện Tam Đường và chị Lèng Thị Êm, dân tộc Giáy ở bản Tả Sin Chải 1, phường Đông Phong, thành phố Lai Châu. Sau 5 ngày bị giam giữ tại Campuchia bởi lời mời chào đường mật “việc nhẹ lương cao”, gia đình Tiên đã phải trả cho các đối tượng lừa đảo số tiền gần 100 triệu đồng. Còn con trai chị Êm là cháu Lù Văn Phi thì đến nay vẫn bặt vô âm tín trên đất khách quê người.

       Với chiêu bài lừa “chỉ cần biết bấm máy tính là có việc làm và mức lương tháng 800 đến 1.000 USD” trên mạng xã hội, hiện nay tại tỉnh Lai Châu đã có gần 30 nạn nhân sập bẫy, trong đó chủ yếu là trẻ vị thành niên khi theo các đối tượng xấu vượt biên sang lao động tại Campuchia. Hơn chục nạn nhân đã được gia đình bỏ tiền để chuộc về; nhiều người còn lại thì gia đình đang đàm phán với số tiền lên tới hàng trăm triệu đồng và có nạn nhân đến nay gia đình đã mất liên lạc.

       Thượng tá Lý Văn Hà, Phó trưởng Phòng Cảnh sát Hình sự, Công an tỉnh Lai Châu cho biết, đơn vị  đã nhận được danh sách trình báo của 10 gia đình và 10 nạn nhân này cũng chưa về. Công tác giải cứu các nạn nhân đã được cơ quan công an phối hợp với các lực lượng khác thực hiện theo trình tự, nhưng gặp rất nhiều khó khăn do yếu tố nước ngoài và đã mất liên lạc nên không biết rõ các nạn nhân đang ở đâu. Giải pháp tối ưu để ngăn chặn hiện tượng lừa đảo này vẫn là tuyên truyền để người dân nâng cao cảnh giác, tránh bị mắc lừa: “Ở bên này các cháu làm những công việc nặng nhọc nên khi nghe thấy bên kia mức lương cao dễ bị lừa. Sang bên đó không đáp ứng được yêu cầu của họ sẽ bị họ đánh đập; các gia đình cũng khai báo nhưng mình cũng chưa giải cứu được và họ cũng chưa thả về. Công an tỉnh Lai Châu đã tuyên truyền đến các cháu, đến người dân; khi thấy người lạ nhắn tin, gọi điện trên Zalo, Facebook khuyến cáo các cháu không được nghe và không được dấu việc này với người lớn, nhất là bố mẹ, để bố mẹ nắm được tình hình như vậy để còn đến trình báo với cơ quan công an để con cháu mình đỡ phải bị lừa.”

       Không có khu công nghiệp, nhưng ở tỉnh Lai Châu hiện nay đang phát triển các mô hình nông nghiệp lớn trồng các loại cây như: chè, mắc ca, cao su, quế... Các chủ đầu tư đang có nhu cầu tuyển và sử dụng lao động người địa phương nhưng lại gặp rất nhiều khó khăn, khi một bộ phận lao động không mặn mà ở lại. Với tư tưởng ra ngoài khám phá, nhiều lao động trẻ vị thành niên đã rời quê để sẵn sàng đương đầu với rủi ro. Ông Lò Văn Thương, Phó Tổng Giám đốc phụ trách, Chủ tịch Công đoàn Công ty Cổ phần cao su Lai Châu cho biết: Nguyên nhân lực lượng lao động phổ thông làm công nhân của công ty thời gian qua không ổn định là tư tưởng một số ít họ dao động với việc làm mời gọi ở ngoại tỉnh. Tại đơn vị, những năm qua vẫn có tình trạng công nhân bỏ vườn cây để đi làm ở các khu công nghiệp như Bắc Ninh, Bắc Giang, Vĩnh Phúc... “Lao động ở địa phương xuống các khu công nghiệp để làm, hầu hết là những người mới trưởng thành, học hết cấp 2 hoặc cấp 3, chưa có vợ con gì, chưa có gì ràng buộc nên thích đi làm ăn xa. Nhưng mà theo tôi nghĩ các khu công nghiệp họ sử dụng lao động phổ thông cũng chỉ 3 đến 4 năm thôi, cuối cùng các lao động đó lại trở về địa phương. Vì vậy tôi nghĩ những năm tới nguồn lao động tại địa phương cũng sẵn có để tuyển dụng.”

       Theo thống kê của cơ quan chức năng tỉnh Lai Châu, khoảng 5 năm trở lại đây trung bình mỗi năm địa phương có trên 10 nghìn học sinh tốt nghiệp THCS, trong đó có khoảng 3.000 đến 4.000 học sinh tiếp tục học tại các trường THPT và trường nghề. Số còn lại chủ yếu là con em đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa có hoàn cảnh gia đình khó khăn nên phải bươn chải tìm kiếm việc làm để phụ giúp gia đình.

       Học sinh sau khi tốt nghiệp THCS hoặc THPT là lực lượng lao động trẻ và là nhân tố tương lai được kỳ vọng sẽ đóng góp sức lực vào sự phát triển kinh tế, xã hội của mỗi địa phương. Với tỉnh nghèo biên giới Lai Châu, địa phương có nền kinh tế phụ thuộc chính vào sản xuất nông nghiệp, nhu cầu lao động phổ thông sẽ cần ngày càng nhiều. Tuy nhiên, để giữ chân được lao động ở lại, địa phương cần có một giải pháp đồng bộ từ trang bị kỹ năng sống trong các trường học, đào tạo nghề và một chiến lược bền vững về lao động - việc làm./.