Xoọc đâu năc xoọc hân noo col tơơm keo năc đhanuôr coh zr’lụ da ding k’coong chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng trơ vâng pa bhlâng. Zr’năh, nhưh nhêện năc zập ngai zêng bhui har tu hân noo keo coh c’moo đâu vêy chr’năp dal lâh mơ lâng pazêng c’moo ahay. Amoó Bùi Thị Mun, manuyh Cơ Tu coh cr’noon Ta Lang, chr’val Hoà Bắc xay moon, c’moo 2016, bơơn Nhà nước pazao đoọng 3,5 hécta crâng, diic điêl amoó năc choh tơơm keo. Xang 5 c’moo năc pay pa chô, pác lơi zên choh bhrợ, zư lêy, pr’loọng đong amoó dzợ bơơn pay pa chô lâh 100 ức đồng. Đươi đợ zên n’nâu, diic điêl amoó năc bơơn bhr’lậ đong xang, câl xe máy, tivi, tủ chrộ; băn par k’coon cha học, pậ banh. Hay cớ pazêng c’moo l’lăm ahay zập c’moo đhơ bhrợ ha rêê đhuốch năc đhơ ha ul đharựt, amoó năc n’năl ơn Đảng, Nhà nước lâng chính quyền vel đong đong bâc lâh mơ ơy bhrợ t’vaih pr’ăt tr’mông k’bhộ ngăn ha pr’loọng đong amoó lâng bâc đhanuôr Cơ Tu n’lơơng coh chr’val da ding k’coong Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng: “Bêl ahay zr’năh xr’dô pa bhlâng, zập c’moo đhơ bhrợ ha rêê năc công căh zập cha, xoọc đâu vêy Đảng, Nhà nước k’rang lêy, pa bhlâng năc đhanuôr vêy ta đoọng k’tiêc crâng choh n’loong lâng pazao đoọng zư lêy crâng năc vêy zên, pr’ăt tr’mông z’zăng lâh mơ, zập cha. C’lâng p’rang, xe lướt chô liêm buôn, đoo bêl vaih jeh k’ăy năc lướt pa dưah đơơh; vêy điện thoại năc liên lạc đơơh, crêê pa bhlâng.”

Hay cớ coh pazêng c’moo 2016 ahay, chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang năc zr’lụ vêy bh’rợ pa hư crâng lâng bhrợ vàng lất xa nay k’rơ pa bhlâng coh thành phố Đà Nẵng. T’cooh Đinh Văn Như, Bí thư Chi bộ lâng bhrợ Trưởng cr’noon Giàn Bí, chr'val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang xay truih, l’lăm ahay tu pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap, muy bơr pr’loọng đong đhanuôr xơợng cơnh boóp âng c’bhuh n’lất n’môp năc zooi col n’loong, pa hư crâng đoọng pay zên, ch’neh. Hân đhơ cơnh đêêc, xang bêl vêy cán bộ p’too, pa choom, đhanuôr năc n’năl đợ râu căh liêm crêê âng bh’rợ pa hư crâng. Pa bhlâng năc tơợ bêl Nhà nước pazao đoọng crâng, k’tiêc crâng ha đhanuôr zư lêy, đhr’năng pa hư crâng coh tu k’ruung lâng pếch pay vàng lất xa nay đhị chr’val Hoà Bắc công xiêr k’rơ pa bhlâng: “Bhrợ bh’rợ chroót zên dịch vụ môi trường crâng, bhrợ pr’đơợ ha đhanuôr tr’đăn lâh mơ, zư lêy crâng, pa dưr crâng nhâm mâng. Zập tuần bơr pêê pr’loọng đong lươt ch’mêệt lêy 3, 4 chu lêy vêy ngai mọt ooy crâng pa hư crâng căh cậ vêy manuyh mọt ooy crâng năc đơơh loon xay moon ooy cơ quan chức nanưg, zooi chính quyền vel đong zư lêy liêm cr’van khoáng sản âng nhà nước. Ting n’năc đhanuôr công vêy p’xoọng bh’rợ bhrợ cha tơợ crâng. Azi coh đâu t’mêê đớp zên coh quý 2; lâng c’la crâng chr’val Hoà Bắc zập pr’loọng đong đớp 4 ức đồng. Đươi zên n’năc đhanuôr pa liêm pa crêê pr’ăt tr’mông, vêy zên lướt ooy crâng, ch’mêệt lêy, zư lêy, doọ bhrợ râu n’lất ooy crâng.”

Xoọc đâu, chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang ơy bhrợ bh’rợ pazao đoọng crâng lâng k’tiêc crâng ha lâh 200 pr’loong đong pa bhrợ, zư lêy, zập pr’loong đong tơợ 2 tước 3 hécta. Ting n’năc, đợ manuyh đớp zư lêy crâng năc dợ bơơn đớp p’xoọng zên chroót dịch vụ môi trường crâng. Ting cơnh t’cooh Nguyễn Văn Hoài Nam, Chủ tịch UBND chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng, tơợ bh’rợ pazao đoọng, đhanuôr coh đâu bâc bhlâng năc choh keo, mơ 5 c’moo col pa câl 1 chu. Đươi tơợ bh’rợ pay pa chô zên tơợ 200 tươc 300 ức đồng coh muy hân noo, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu coh đâu năc vêy ta pa liêm công z’zăng. T’cooh Nguyễn Văn Hoài Nam xay moon: Đươi vêy đhanuôr xay moon, bâc bh’rợ pa hư crâng lâng bhrợ vàng lất xa nay năc đơợh vêy ta bơơn lêy, zâl cha groong: “Đhanuôr bơơn đươi râu liêm choom tơợ Quỹ dịch vụ môi trường crâng năc bh’rợ zư lêy crâng liêm buôn lâh mơ, chr’năp bhlâng năc bh’rợ bhrợ vàng lất xa nay đhị Khe Đương coh đhr’năng đong máy đác k’nặ pa bhrợ năc vêy đhanuôr mr’cơnh cr’noọ xa nay ting zooi. Bêl lêy n’leh vaih bh’rợ bhrợ lất ooy crâng năc đơơh hân vêy xa nay xay moon ooy cơ quan chức năng. Tơợ bh’rợ ch’mêệt lêy, xoọc đâu đhăm k’tiêc zập pr’đơợ đoọng pazao đoọng ooy đhanuôr zư lêy, doọ dzợ vêy bh’rợ bhr’lậ quy hoạch, p’xoọng ooy đêêc, bh’rợ zư lêy crâng xay moon bh’rợ ga ving zư lêy đoọng dưr vaih cớ năc vêy ta bhrợ k’rơ lâh mơ lâng bh’rợ tal đoọng choh t’mêê. Thành phố công vêy xa nay bh’rợ ooy Quỹ dịch vụ môi trường crâng xăl tu pay crâng pazao đoọng ooy đhanuôr. Lâng Quỹ dịch vụ môi trường 1 hécta, 1 c’moo vêy 150 tươc 170 r’bhâu đồng coh muy hecta. Muy pr’loọng đong vêy ta pazao đoọng zư lêy tơợ 50 tươc 70 hécta. Cơnh đêêc 1 c’moo vêy 7 tươc 10 ức đồng đoọng pa liêm pa crêê pr’ăt tr’mông.”

T’cooh Phan Thế Dũng, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lam thành phố Đà Nẵng xay moon, bh’rợ pazao đoọng crâng lâng k’tiêc crâng đoọng ha manuyh zư lêy, năc ting zư lêy crâng, bhrợ t’vaih bh’rợ bhrợ cha ha đhanuôr, pa bhlâng năc đhanuôr coh z’lụ đhanuôr acoon coh bơơn pa liêm pa crêê pr’ăt tr’mông. Hân đhơ cơnh đêêc, ting cơnh t’cooh Phan Thế Dũng, tu zên bhrợ bh’rợ choh crâng âng đhanuôr dzợ m’bứi, bâc bhlâng năc choh keo axậ tràm năc đợ râu liêm choom ooy kinh tế căh lâh bâc. Tu cơnh đêêc, bêl đêêc ahay HĐND thành phố Đà Nẵng bhrợ têng Nghị quyết 254 zooi choh crâng n’loong ga măc, tơơm n’loong âng vel đong zooi đhanuôr pa dưr đợ bâc, râu liêm choom âng crâng choh; đợ zên ng’zooi năc 12 ức đồng coh muy hecta, bâc lâh đợ zên zooi âng Nhà nước năc 4 ức đồng: “Xoọc đâu azi xoọc ch’mêệt lêy bh’rợ choh crâng đoọng ha đhanuôr, xang n’năc azi năc bhrợ bh’rợ ng’zooi. C’moo 2022, đợ apêê nhăn zư lêy k’dâng 700 hécta. Thành phố ta đang moon đhanuôr choh crang n’loong ga măc, tu crâng n’loong ga măc chô đơơng 2 râu liêm choom: tr’nơơp năc năng suất, chr’năp âng 1 hecta bâc lâh 2,5 chu t’piing lâng bh’rợ choh crâng cơnh c’xu; Râu bơr cậ năc zư lêy môi trường sinh thái, pa xiêr đhr’năng hr’lang hr’câh lâng pa liêm pa crêê cruung đác”./.

Hiệu quả từ giao khoán rừng, đất rừng

cho đồng bào dân tộc thiểu số

PV/VOV-miền Trung

Diện tích rừng trồng tại khu vực miền núi huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng ngày càng tăng; diện tích rừng tự nhiên phần lớn đã có chủ và được giao khoán đến hộ gia đình quản lý, bảo vệ. Việc khoán rừng, đất rừng cho bà con quản lý và bảo vệ không chỉ góp phần giữ rừng, nâng độ che phủ của rừng mà còn tạo sinh kế, giúp bà con miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có thêm nguồn thu nhập, cải thiện cuộc sống.

Hiện đang vào mùa thu hoạch keo nên bà con ở khu vực miền núi huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng khá tất bật. Vất vả nhưng mọi người đều vui vì vụ keo năm nay giá cao hơn mọi năm. Chị Bùi Thị Mun, dân tộc Cơ Tu ở thôn Tà Lang, xã Hòa Bắc cho biết, năm 2016, được Nhà nước giao khoán 3,5 héc ta rừng, vợ chồng chị đầu tư trồng keo. Sau 5 năm thu hoạch, trừ chi phí, gia đình chị thu về khoảng 100 triệu đồng. Nhờ khoản tiền này, vợ chồng chị sửa sang nhà cửa khang trang, sắm sửa xe máy, tivi, tủ lạnh; nuôi con cái ăn học, trưởng thành. Nhớ lại những năm trước đây quanh năm bươn trải việc nương rẫy mà vẫn đói nghèo, chị càng thấy biết ơn Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương đã đem lại cuộc sống ấm no cho gia đình chị và nhiều bà con dân tộc Cơ Tu khác ở xã miền núi Hòa Bắc, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng: “Hồi xưa cực khổ đủ thứ, quanh năm bám rẫy nương mà vẫn không đủ ăn, giờ thì được Đảng, Nhà nước quan tâm, đặc biệt bà con được giao đất rừng sản xuất và giao rừng để bảo vệ có tiền, cuộc sống đỡ hơn, đủ ăn. Đường sá, phương tiện đi lại thuận lợi, mỗi khi đau ốm mình đi lại nhanh; có điện thoại minh điện liên lạc nhanh, tiện.”

Nhớ lại những năm 2016 trở về trước, xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang là điểm nóng về phá rừng và khai thác vàng trái phép ở thành phố Đà Nẵng. Ông Đinh Văn Như, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Giàn Bí, xã Hòa Bắc huyện Hòa Vang kể, trước đây do đời sống khó khăn, một số bà con nghe bọn xấu dụ dỗ đã tiếp tay chặt gỗ, phá rừng để lấy tiền, đổi gạo. Thế nhưng sau khi được cán bộ tuyên truyền, giải thích, bà con dần nhận ra tác hại của việc phá rừng. Đặc biệt, từ khi Nhà nước giao khoán rừng, đất rừng cho người dân quản lý, chăm sóc, bảo vệ, tình trạng phá rừng đầu nguồn và đào đãi vàng trái phép trên địa bàn xã Hòa Bắc đã giảm đáng kể: “Thực hiện việc chi trả dich vụ môi trường rừng, tạo điều kiện cho bà con gần gũi, chăm sóc, bảo vệ rừng, phát triển bền vững. Hàng tuần 2, 3 hộ đi kiểm tra 3, 4 lần xem có ai tác động vào rừng hay có người xâm nhập vào rừng thì kịp thời báo với cquan chức năng, giúp chính quyền địa phương bảo quản tốt tài nguyên khoáng sản của nhà nước. Bên cạnh đó người dân cũng có thêm sinh kế từ rừng. Hàng năm bà con được nhận phí chia thành 4 đợt; 1 héc ta hơn 100 ngàn đồng.  Ở đây vừa mới nhận được quý 2; đối với chủ rừng xã Hòa Bắc mỗi hộ nhận được 4 triệu đồng. Nhờ tiền đó bà con trang trải cuộc sống, có kinh phí đi rừng, kiểm tra chăm sóc, không tác động vào rừng.”

Đến nay, huyện Hòa Vang đã triển khai giao khoán rừng và đất rừng cho hơn 200 hộ gia đình sản xuất, quản lý và bảo vệ, mỗi hộ từ 2 đến 3 héc ta. Bên cạnh đó, những người tham gia nhận khoán bảo vệ rừng còn được nhận thêm tiền chi trả dịch vu môi trường rừng. Theo ông Nguyễn Văn Hoài Nam, Chủ tịch UBND xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, từ đất giao khoán, bà con ở đây chủ yếu trồng keo, chu kỳ 5 năm khai thác 1 lần. Nhờ khoản thu khoảng 200 đến 300 triệu đồng mỗi vụ, đời sống của bà con Cơ Tu nơi đây đã được cải thiện đáng kể. Ông Nguyễn Văn Hoài Nam cho biết: Nhờ “ tai, mắt” của bà con, nhiều vụ phá rừng và khai thác vàng trái phép đã được phát hiện, ngăn chặn kịp thời: “Người dân được hưởng lợi từ Quỹ dịch vụ môi trường rừng nên công tác quản lý bảo vệ rừng thuận lợi, đặc biệt là việc khai thác vàng trái phép tại Khe Đương trong bối cảnh Nhà máy nước sắp đi vào vận hành thì được bà con rất đồng tình ủng hộ. Khi người dân phát hiện dấu hiệu xâm phạm rừng thì nhanh chóng có thông tin tố giác, báo cho cơ quan chức năng. Qua khảo sát, hiện nay quỹ đất đủ điều kiện để giao cho nhân dân quản lý, bảo vệ không còn nữa do điều chỉnh quy hoạch, thêm  vào đó, công tác quản lý bảo vệ rừng đặt nhiệm vụ khoanh nuôi tái sinh được ưu tiên hơn là việc phát rừng để trồng mới. Thành phố cũng có chủ trương vào Quỹ dịch vụ môi trường rừng thay vì lấy rừng cho giao người dân. Đối với Quỹ dịch vụ môi trường rừng 1ha, 1 năm được 150 đến 170 ngàn đồng/1 ha. Mỗi hộ được giao nhận khoán bảo vệ rừng từ 50 đến 70 héc ta. Như vậy 1 năm có 7 đến 10 triệu để cải thiện cuộc sống.”

Ông Phan Thế Dũng, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm thành phố Đà Nẵng cho biết, việc giao khoán rừng và đất rừng cho người dân quản lý, bảo vệ đã góp phần giữ rừng, tạo sinh kế giúp người dân, đặc biệt là bà con vùng đồng bào dân tộc thiểu số cải thiện đời sống. Tuy nhiên, theo ông Phan Thế Dũng, do kinh phí đầu tư trồng rừng của bà con hạn chế, chủ yếu là trồng keo lá tràm nên hiệu quả kinh tế không cao. Vì thế, vừa qua HĐND thành phố Đà Nẵng ban hành NQ 254  hỗ trợ trồng rừng gỗ lớn, cây bản địa giúp người dân nâng cao năng suất, hiệu quả rừng trồng; mức hỗ trợ 12 triệu đồng/1ha, cao hơn mức hỗ trợ của Nhà nước là 4 triệu đồng: “Hiện nay chúng tôi đang đi kiểm tra, nghiệm thu việc trồng rừng cho người dân, sau đó  chúng tôi sẽ triển khai hỗ trợ. Năm 2022, số lượng đăng ký khoảng 700 héc ta. Thành phố khuyến khích bà con trồng rừng gỗ lớn, vì trồng rừng gỗ lớn mang lại 2 hiệu quả: thứ nhất là năng suất, giá trị của 1 héc ta tăng gấp 2,5 lần so với trồng rừng bình thường; Thứ hai là bảo vệ môi trường sinh thái, hạn chế xói mòn và tạo cảnh quan./.