Lâh 70 c’moo, nâu đoo năc g’luh tr’nơơp t’cooh bhươl Đinh Hồng Khanh, manuyh Cơ Tu ăt coh cr’noon Tà Lang, chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang bơơn pâh bh’rợ giỗ liệt sĩ crêê bêl hay k’noọ 75 c’moo t’ngay Thương binh liệt sỹ 27/7. Dzoong đhị r’piing bhuôih caih bâc ơl g’dzooc hương vêy ta đơc zập pazêng râu pô, p’lêê p’coo, bha nuôih bhuôih đồng đội lâng công năc đhi noo bhuh xoọng âng đay, t’cooh bhươl Đinh Hồng Khanh hay chơợ pa bhlâng. T’cooh Khanh xay truih, liệt sĩ Nguyễn Văn Bút bêl ahay năc du kích chr’val lâh chêệt bil coh c’moo 1969, coh muy g’luh arọp tươc tuh cr’noon Cơ Tu đoọng chêêc coóp c’chêệt cán bộ Cách mạng: “Bơr pêê zệt c’moo n’nâu căh ơy bơơn lêy ngai bhrợ giỗ liệt sĩ cơnh đâu năc coh c’moo đâu, Đảng, Nhà nước, thành phố, chr’hoong, chr’val tươc bhrợ giỗ hay ađoo lấh chêệt bil cơnh đâu năc acu lêy chr’năp bhlâng. Đảng, Nhà nước năc đoọng pr’hêl, zên prặ công căh mơ lâng bh’rợ cơnh đâu. Bhrợ têng cơnh đâu năc chr’năp pa bhlâng.”

Liệt sỹ Nguyễn Văn Bút lâh chêệt bêl ađoo dzợ ta đhâm đơc lơi k’điêl t’mêê bơơn. Tơợ t’ngay t’cooh Bút lâh chêệt bil, p’căn Bút ăt cơnh đêêc bhuôih k’diic. K’er ađoo ăt mamông muy ađay cơnh đêêc, diic điêl anoo Phan Văn Bền, cr’moon âng p’căn Bút chô ăt đh’rưah đoọng liêm buôn coh bh’rợ băn par bêl ađoo t’cooh bhur. Coh bơr pêê c’moo, p’căn Bút công căh dzợ, anoo Bền năc bhrợ bh’rợ liêm loom bhuôih caih đoọng ha diic điêl liệt sỹ Nguyễn Văn Bút. Anoo Phan Văn Bền xay moon, pr’ăt tr’mông âng pr’loọng đong anoo zr’năh k’đhap năc tơợ đêêc tươc nâu cơy, đoo bêl tước t’ngay 27/7, diic điêl anoo đhiệp bắt hương, pô hay manuyh da dêy lâh chêệt bil: “Tơợ bêl ahay năc la lua acu căh bool bhrợ giỗ, coh t’ngay 27/7 buôn đơc p’lêê p’coo a năm. T’ngay đâu acu bhui har tu râu k’rang âng Đảng uỷ, UBND chr’val, xang n’năc bha lâng năc Ban chỉ huy quân sự lâng trường Mầm non chr’val âng chr’val Hòa Bắc ơy bhrợ bh’rợ giỗ la lua chr’năp đoọng ha manuyh vêy g’lêêh c’rơ lâng Cách mạng.”

Bh’rợ giỗ liệt sỹ Nguyễn Văn Bút c’moo đâu năc Ban Chỉ huy quân sự chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang đh’rưah lâng trường Mầm non chr’val bhrợ têng năc tươc ooy ping xal liệt sĩ chr’val năc sơn t’mêê, pa liêm pa zêng ping xal liệt sỹ, xang n’năc chô ooy đong pa liêm đong xang, pa liêm r’piing bhuôih caih âng pr’loọng đong. Ha dzợ, apêê cô giáo mầm non năc lướt ooy chợ, zêệ uh chr’na bha nuôih. Liệt sĩ Nguyễn Văn Bút năc manuyh Cơ Tu tu cơnh đêêc coh apậ bha nuôih, lâh đợ chr’na đha năh cơnh avị đêệp, lêệ a ọc, lêệ a tứch, chr’na, x’roong, năc dzợ vêy muy bơr râu chr’na đha năh âng manuyh Cơ Tu cơnh avị cuốt, buah Tà Vạc, xr’lua… Cô giáo Trần Thị Huyền, Chủ tịch Công đoàn trường Mầm non chr’val Hoà Bắc xay moon, xoọc năc coh cr’chăl đhêy hân noo ch’noọng năc bâc apêê cô giáo căh xay moon c’lâng ch’nhai, z’lâh k’zệt km tơợ thành phố Đà Nẵng tươc ooy đâu đơơh bhlâng đoọng ting zooi ooy bh’rợ giỗ liệt sĩ Nguyễn Văn Bút. Công cơnh apêê dân quân tự vệ chr’val lâng apêê pr’zơc mr’đoo bh’rợ tr’nêng, cô giáo Huyền bhui har pa bhlâng bơơn ting bhrợ têng đợ bh’rợ chr’năp, xay p’căh loom n’năl ơn tươc ooy apêê anh hùng liệt sỹ: “Acu công cơnh pazêng apêê cô giáo bhui har pa bhlâng bêl bơơn ting pâh ooy bh’rợ chr’năp n’nâu. Hân đhơ c’lâng p’rang ch’ngau, apêê cô coh Đà Nanữg, coh Hoà Khương năc apêê cô công tươc ooy đâu đoọng ting pâh. Manuyh lướt ooy chợ, manuyh ven đong xang, manuyh zêệ bhrợ chr’na đha năh. Moon zazum apêê ađhi amoó zêng tươc bhrợ têng.”

Chr’val Hoà Bắc vêy 2 cr’noon đhanuôr Cơ Tu ăt mamông năc Tà Lang lâng Giàn Bí. Coh 2 g’luh zâl arọp Pháp lâng đế quốc Mỹ, công cơnh đhanuôr Cơ Tu coh cr’noon Phú Túc, chr’val Hoà Phú lâng pazêng vel đong n’lơơng coh chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng, đhanuôr Hoà Bắc tơợ t’cooh ta ha tươc ooy ta đhâm c’mor năc zêng ting Cách mạng. Lang apêê ta đhâm c’mor lướt ta đhâm c’mor xung phong, dân công hoả tuyến, bhrợ giao liên, ha dzợ manuyh t’cooh ta ha năc ăt coh bhươl cr’noon chiah rạp, bhrợ biêng, băn par cán bộ…

T’cooh Thái Văn Hoài Nam, Chủ tịch UBND chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang xay moon, prang chr’val vêy 175 thương binh liệt sĩ, coh đêêc vêy 82 liệt sĩ, 9 Amế Việt Nam Anh hùng. Coh cr’chăl hay tươc 75 c’moo t’ngay Thương binh, Liệt sỹ, lâh mơ lươt lum lêy, ta mooh, đoọng pr’hêl ha pr’loọng đong chính sách, chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang dzợ bhrợ bâc bh’rợ chăp hơnh pr’loọng đong chính sách, manuyh vêy g’lêêh c’rơ lâng Cách mạng coh vel đong chr’val: “13 chi bộ, muy chi bộ lêy pay muy pr’loọng đong liệt sĩ đoọng bhrợ giỗ, đh’rưah lâng 5 đoàn thể âng chr’val… cơnh đêêc vêy 18 đhr’nong đong bhrợ bh’rợ giỗ. Bh’rợ g’luh 2, ha dum t’ngay 24/7, bhrợ bh’rợ tr’lum mặt pazêng pr’loọng đong thương binh liệt sỹ coh piing xal chr’val, ting n’năc bhrợ bh’rợ bắt hương hay chơợ. Coh bơr t’ngay 26 lâng 27, chr’val bhrợ bh’rợ c’lêng; đhâng t’ngay 27/7 bhrợ bh’rợ giỗ zazum đhị ping xal liệt sĩ.”

Lâng đhr’năng bâc da ding k’coong, coh pazêng c’moo zâl arọp abhuy, Hoà Bắc, Hoà Phú dưr vaih zr’lụ căn cứ, đhị zr’lụ tr’nơơp bh’rợ cách mạng âng chr’hoong Hoà Vang. Coh đâu ơy vaih bâc xa nay bh’rợ lịch sử chr’năp, đhị zư đơc lêêh dzung âng k’r’bhâu cán bộ Cách mạng, coh đêêc vêy bâc apêê đồng chí năc đợ cán bộ dal cấp âng Tỉnh uỷ lâng Khu uỷ khu V… Pr’ăt tr’mông têêm ngăn, coh râu bhui har k’tiêc k’ruung vêy ta pa chô, bâc pr’loọng đong năc chơợ hay manuyh bhuh xoọng lâh chêệt bil coh chiến trường. T’cooh Nguyễn Văn An, Phó Giám đốc Sở Lao động – Thương binh lâng Xã hội thành phố Đà Nẵng xay moon, thành phố vêy lâh 100 r’bhau manuyh vêy g’lêêh c’rơ lâng Cách mạng. Đoọng xay moon loom n’năl ơn lâng manuyh căh chơợ aham, n’hang lâh chêệt bil tu độc lập, tự do âng acoon manuyh, cr’chăl hay tươc 75 c’moo t’ngay Thương binh, Liệt sỹ, lâh pr’hêl âng Chủ tịch nước, thành phố Đà Nẵng dzợ đớc đoọng k’nặ 51 tỷ đồng đoọng lướt lum lêy, đoọng pr’hêl ha lâh 20 r’bhâu pr’loọng đong chính sách, bhuh xoọng liệt sĩ lâng manuyh vêy g’lêêh c’rơ lâng Cách mạng coh vel đong thành phố. Coh cr’chăl n’nâu, thành phố công pazao đoọng 700 đhr’nong đong liêm loom ha pazêng pr’loọng đong chính sách đh’rưah lâng bâc bh’rợ chăp hay n’lơơng: “Coh cr’chăl n’nâu, m’bứi bhlâng thành phố zooi 1 ức đồng ha muy pr’loọng đong chính sách. Lâh n’năc, bâc c’bhuh n’lơơng công ting zooi đoọng. Ba bi cơnh Quỹ Thiên Tâm zooi apêê Amế Việt Nam Anh hùng, muy amế 5 ức đồng. Zooi pr’loọng đong liệt sĩ âng Trung ương zooi 100 pr’loọng đong chính sách lum pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap, coh đêếc đoọng 50 bha ar k’miah, muy bha ar 3 ức đồng lâng đoọng pr’hêl 50 pr’loọng đong n’lơơng, muy hun năc 1 ức đồng… Lâh n’năc, thành phố công bhrợ muy bơr bh’rợ cơnh lướt lum lêy chiến trường ahay; Thành uỷ, UBND, HĐND, UBMTTQVN bhrợ bh’rợ lướt lum lêy apêê tỉnh bhrợ zr’ziêng cơnh Thanh Hoá, Quảng Nam lâng Hải Phòng, muy zr’lụ năc 75 hun pr’hêl, coh đêêc đong liêm loom năc 60 ức đồng, lâng zên k’miah năc 20 ức đồng.”/.

Nghĩa tình tháng 7

PV/VOV-Miền Trung

Giỗ liệt sỹ, từ lâu đã được duy trì và ngày càng nhân rộng ra khắp vùng nông thôn, miền núi của thành phố Đà Nẵng. Đây không chỉ là nghĩa cử cao đẹp của thế hệ hôm nay đối với cha ông, những người đã hy sinh xương máu trong cuộc đấu tranh Cách mạng, giành độc lập tự do, thống nhất đất nước, mà còn là dịp để thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử dân tộc; từ đó càng thêm biết ơn và trân trọng những gì mình đang có.

Hơn 70 tuổi đời, đây là lần đầu tiên già làng Đinh Hồng Khanh, người Cơ Tu ở thôn Tà Lang, xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang được dự lễ giỗ liệt sĩ đúng dịp kỷ niệm 75 năm Ngày Thương binh liệt sỹ 27/7. Đứng trước bàn thờ nghi ngút khói hương được bày biện đầy đủ hoa, quả, lễ vật cúng người đồng đội và cũng là anh em họ của mình, già làng Đinh Hồng Khanh không giấu được niềm xúc động. Ông Khanh kể, liệt sĩ Nguyễn Văn Bút nguyên là du kích xã hy sinh năm 1969, trong 1 trận địch càn quét làng Cơ Tu để truy lùng cán bộ Cách mạng:“Mấy chục năm nay chưa thấy ai lên tổ chức giỗ liệt sĩ theo kiểu ni nhưng năm nay, Đảng, Nhà nước, thành phố, huyện, xã lên tổ chức đám giỗ nhớ ơn ổng hy sinh như thế này tôi thấy quý nhất rồi. Đảng, Nhà nước có cho quà cáp, tiền bạc cũng không bằng tổ chức như ri. Tổ chức theo kiểu này là cao quý nhất.”

Liệt sỹ Nguyễn Văn Bút ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ để lại người vợ mới cưới. Sau ngày ông Bút hy sinh, bà Bút ở vậy thờ chồng. Thương bà tuổi già một mình cô quạnh, vợ chồng anh Phan Văn Bền, người cháu gọi bà Bút là cô ruột dọn về ở cùng để tiện chăm sóc bà lúc tuổi già. Cách đây mấy năm, bà Bút cũng qua đời, anh Bền thay cô thăm nom nhà tình nghĩa và hương khói cho vợ chồng liệt sỹ Nguyễn Văn Bút. Anh Phan Văn Bền trải lòng, hoàn cảnh gia đình anh khó khăn nên từ trước đến nay, mỗi dịp 27/7, vợ chồng anh chỉ dâng hương, hoa tưởng nhớ người chú đã hy sinh:“Xưa nay thực sự tôi không làm giỗ, vào ngày 27.7 thường chỉ đơm trái thôi. Hôm nay tôi rất vui mừng vì sự quan tâm của Đảng ủy, UBND xã, sau nữa trực tiếp là Ban chỉ huy quân sự và trường Mầm non xã của xã Hòa Bắc đã tổ chức một đám giỗ thật là ý nghĩa và trọn vẹn cho những người cơ công với Cách mạng.”

Đám giỗ liệt sỹ Nguyễn Bút năm nay do Ban chỉ huy quân sự xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang phối hợp với trường Mầm non xã tổ chức. Để chuẩn bị lễ giỗ này, từ mấy ngày trước, các dân quân tự vệ xã đã có mặt tại nghĩa trang liệt sỹ xã sơn quét, làm đẹp các phần mộ liệt sỹ, sau đó trở về lo sửa soạn nhà cửa, trang trí bàn thờ gia đình. Trong khi đó, các cô giáo mầm non thì tất bật đi chợ, nấu nướng bày biện mâm cúng. Liệt sỹ Nguyễn Bút là người Cơ Tu nên trong mâm giỗ, ngoài những món như xôi, thịt heo, thịt gà, cơm, canh, còn có một vài món ăn truyền thống Cơ Tu như bánh sừng trâu, rượu Tà Vạc, canh sắn….

Cô giáo Trần Thị Huyền, Chủ tịch Công đoàn trường Mầm non xã Hòa Bắc cho biết, hiện đang là kỳ nghỉ hè nhưng nhiều cô giáo đã không quản đường sá xa xôi, vượt hàng chục cây số từ thành phố Đà Nẵng lên đây thật sớm để lo giỗ liệt sỹ Nguyễn Bút. Cũng như các dân quân tự vệ xã và bạn bè đồng nghiệp, cô giáo Huyền cảm thấy rất vui được chung tay làm những việc ý nghĩa, thể hiện lòng biết ơn với các anh hùng liệt sỹ:“Tôi cũng như tất cả các cô giáo rất vui mừng vì được tham gia hoạt động ý nghĩa này. Mặc dù đường xa, các cô ở Đà Nẵng, ở Hòa Khương nhưng mấy cô vẫn chạy lên  để tham gia. Người đi chợ, người dọn dẹp, người vào bếp. Nói chung chị em rất đều tay”

Xã Hòa Bắc có 2 thôn đồng bào Cơ Tu sinh sống là Tà Lang và Giàn Bí. Trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, cũng như đồng bào Cơ Tu ở thôn Phú Túc, xã Hòa Phú và các địa phương khác ở huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, bà con xã Hòa Bắc từ già đến trẻ đều theo Cách mạng. Lớp trẻ đi thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, làm giao liên, còn người già ở lại làng thì vót chông, cài bẫy, nuôi giấu cán bộ …. Ông Thái Văn Hoài Nam, Chủ tịch UBND xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang cho biết, toàn xã có 175 thương binh liệt sỹ, trong đó 82 liệt sĩ, 9 MVNAH. Dịp kỷ niệm 75 năm Ngày Thương binh, Liệt sỹ, ngoài thăm hỏi, tặng quà các gia đình chính sách, xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang còn tổ chức nhiều hoạt động tri ân các gia đình chính sách, người có công với Cách mạng trên địa bàn xã: “13 chi bộ, mỗi chi bộ chọn 1 gia đình liệt sĩ để tổ chức giỗ, cùng với 5 đoàn thể của xã..như vậy có 18 nhà tổ chức đám giỗ. Chương trình thứ 2, đêm ngày 24/7, tổ chức gặp mặt các gia đình thương binh liệt sỹ ở Nghĩa trang xã, đồng thời tổ chức Thắp nến tri ân. Trong 2 ngày 26 và 27, xã tổ chức lễ cầu siêu; trưa ngày 27/7 tổ chức đám giỗ tập thể tại nghĩa trang liệt sỹ.”

Với địa thế núi rừng hiểm trở, trong những năm tháng chiến tranh, Hòa Bắc, Hòa Phú trở thành khu căn cứ, chiếc nôi cách mạng của huyện Hòa Vang. Nơi đây đã từng diễn ra nhiều sự kiện lịch sử quan trọng, lưu dấu bước chân của hàng ngàn cán bộ Cách mạng, trong đó có nhiều đồng chí là cán bộ cao cấp của Tỉnh ủy và Khu ủy khu V… Hòa bình lập lại, trong niềm vui thống nhất non song, nhiều gia đình ngậm ngùi tiếc thương những người thân yêu mãi nằm lại nơi chiến trường. Ông Nguyễn Văn An, Phó Giám đốc sở Lao động- Thương binh và Xã hội thành phố Đà Nẵng cho biết, thành phố có hơn 100 ngàn người có công với Cách mạng. Để bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã không tiếc máu xương hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc, dịp kỷ niệm 75 năm ngày Thương binh, Liệt sỹ, ngoài quà của Chủ tịch nước, thành phố Đà Nẵng còn dành gần 51 tỷ đồng để thăm hỏi, tặng quà hơn 20 ngàn gia đình chính sách, thân nhân liệt sỹ và người có công với Cách mạng trên địa bàn thành phố. Dịp này, thành phố cũng tổ chức bàn giao 700 ngôi nhà tình nghĩa tặng các gia đình chính sách cùng nhiều hoạt động tri ân khác:“Dịp này, bình quân thành phố hỗ trợ 1 triệu đồng/ 1gia đình chính sách. Ngoài ra, nhiều tổ chức khác cũng tham gia hỗ trợ. Ví dụ như Quỹ Thiên Tâm hỗ trợ các Mẹ Việt Nam Anh hùng, mỗi mẹ 5 triệu đồng. Hội hỗ trợ gia đình liệt sĩ của Trung ương hỗ trợ 100 gia đình chính sách hoàn cảnh khó khăn, trong đó tặng 50 sổ tiết kiệm, mỗi sổ 3 triệu đồng và tặng quà 50 hộ khác, mỗi suất 1 triệu đồng. v.v.Ngoài ra, thành phố cũng tổ chức một số hoạt động như đi thăm lại chiến trường xưa; Thành ủy, UBND, HĐND, UBMTTQVN tổ chức đi thăm các tỉnh kết nghĩa như Thanh Hóa, Quảng Nam và Hải Phòng, mỗi nơi tặng 75 suất quà, trong đó nhà tình nghĩa 60 triệu đồng, còn sổ tiết kiệm là 20 triệu đồng.”/.