Năc lâng lâh 10 zr’lụ ng’đơc hàng tươc tơợ pazêng tổ hợp tác lâng vel đong coh zr’lụ năc chợ phiên zr’lụ c’noong k’tiêc Tây Giang vêy cơnh năc chô k’rong zập liêm pazêng râu pr’đươi la liêm công cơnh văn hoá ty đanh âng đhanuôr pazêng acoon coh n’đăh mặt t’ngay lơơp Trường Sơn. Amoó A Lăng Thị Hội, manuyh Cơ Tu blo tơợ chr’val c’noong k’tiêc Axan, chr’hoong Tây Giang t’mêê xay p’căh đợ hàng âng đay đơc p’căh, n’jưah xay moon, lâh đợ hàng chr’noh chr’bêệt, zơ nươu anag vel đong apêê amoó năc dzợ bhrợ acuốt, p’riêng… đoọng xay p’căh ooy đhanuôr lâng ta mooi ch’ngai đăn. Đoọng tươc ooy phiên chợ n’nâu, vêy amoó năc dưr đơơh bhlâng đoọng guy ch’neh, r’veh, adul prí… lươt dzung k’zệt cây số: “Tơợ Axan azi tươc ooy phiên chợ lâng đợ pr’đươi âng zi choh bhrợ, chêêc lêy coh crâng đoọng pa câl đhị đâu. Xoọc đâu năc xoọc hân noo c’roót lâng bâc râu pô, p’lêê p’coo, r’veh r’đoong âng pr’loọng đong choh lâng đơơng pa câl. Azi chô đơơng ooy đâu pa câl đoọng vêy bâc ngai n’năl lâng câl chô đơơng đươi, zooi đhanuôr ta bơơn p’xoọng zên. Lâh n’năc, công rơơm kiêng zập ngai ơy đươi năc xay moon đoọng ha manuyh n’lơơng n’năl lâng tươc câl đươi.”

Pazêng zr’lụ p’căh hàng đhị phiên chợ coh g’luh n’nâu bâc bhlâng năc đợ pr’đươi OCOP lâng pazêng hàng chr’noh chr’bêệt, pr’đươi âng vel đong cơnh đác c’roót, along, arong, abăng, a mọt… Pazêng râu đêêc năc zêng pr’đươi sạch liêm vêy đhanuôr bơơn tơợ crâng k’coong căh cậ choh coh bhươn đong doọ vêy đươi zơ nươu c’chêệt bh’ruy. Đh’rưah lâng đợ zr’lụ đơc hàng chr’noh chr’bêệt, bâc ngai năc dzợ kiêng lâng đợ pr’đươi thủ công mỹ nghệ, n’đooh a dooh lâng pr’đươi tơợ bh’rợ tr’naanh âng Cơ Tu. Đh’rưah lâng n’tuốc, aduông, n’li, pr’teng… căh cậ năc zong, apậ, arung… vêy ta taanh bhrợ lâng am cr’đe, c’re, đhị đâu năc dzợ vêy bâc hàng c’kir cơnh khăn, ví, ch’đhung vêy ta bhrợ liêm pa bhlâng. Chr’năp bhlâng, zập ngai năc dzợ bơơn lêy apêê g’lăng z’hai taanh n’đooh a dooh, t’taanh, xơợng xay truih ooy bh’rợ tr’nêng… Manuyh g’lăng z’hai taanh n’đooh a dooh Cơ Tu Bhling Thị Rap coh cr’noon A Tiêng, chr’hoong Tây Giang xay moon, ađay tơợp pa choom t’taanh tơợ bêl 10 c’moo lâng năc bhrợ têng tươc nâu cơy, rơơm kiêng zư đơc lâng pa choom đoọng ha k’coon ch’chau coh ha y chroo. “Tơợ dzợ k’tứi acu ơy pa choom t’taanh tơợ da dếch, tơợ k’căn tơợ đợ manuyh t’cooh ta ha coh bhươl cr’noon. Tươc 12- 13 c’moo năc acu ơy choom taanh a duông, xang n’năc taanh t’boọ arac. Lêy ngai taanh liêm năc acu tươc nhăn pa choom đoọng vêy pr’đươi la liêm lâh mơ, vêy zập pazêng râu pr’đươi bâc cơnh pr’họm. Tươc ooy bhiệc bhan n’nâu, acu rơơm kiêng xay p’căh lâng pa câl pazêng râu pr’đươi tơợ n’đooh a dooh n’nâu tươc ooy apêê pr’zơc bha lang k’tiêc, đoọng apêê đoo bơơn lêy bh’rợ tr’nêng ty đanh liêm pr’hay âng đay.”

Chợ phiên zr’lụ c’noong k’tiêc Tây Giang căh muy năc zr’lụ tr’câl tr’bhlêy hàng hoá ting n’năc năc bêl đoọng đhanuôr tr’lum, prá xay, sinh hoạt văn hoá lâng ting cha ơh pazêng râu chr’ơh ty đanh cơnh tr’glụ, tặp ha roo, tr’thi tôm acuốt, hor avị… Coh cr’chăl n’nâu, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam công bhrợ têng cớ zr’lụ ăt mamông, pa bhrợ xay p’căh ghít pr’ăt tr’mông, bh’rợ tr’nêng ghít văn hoá Cơ Tu… Coh đêêc, liêm pr’hay bhlâng năc bh’rợ mọt bhươl cr’noon t’mêê, pa luih Gươl t’mêê, bhuôih rơơm kiêng k’căn crâng lâng abhô dang zooi t’vaih đhí crêê, boo liêm, ha roo abhoo chặt vaih bâc, đhanuôr coh bhươl cr’noon đoàn kết, têêm ngăn, k’bhộ ngăn. Amoó Bhriu Thị Linh, ăt coh chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang xay moon, tơợ đanh đhanuôr coh đâu năc bơơn lươt ooy chợ phiên lâng bơơn ting ăt lâng bhiệc bhan bhui har cơnh đâu: “Ta luôn coh cr’chăl vaih pr’luh cr’ăy năc căh vêy bhiệc bhan hân đoo vêy ta bhrợ têng. Nâu cơy zập râu năc chô cớ cơnh c’xu, bhiệc bhan vêy ta bhrợ têng, acu bhui har pa bhlâng, zập ngai zêng bhui har. Râu la lua cậ pazêng bhiệc bhan, j’niêng cr’bưn n’nâu ơy bơơn lêy tơợ bêl k’tứi tươc nâu cơy năc xoọc đâu lêy cớ acu lêy năc ngoọ cơnh t’mêê ng’bơơn lêy g’luh tr’nơơp. Ha dzợ đhị phiên chợ n’nâu, vêy bâc râu pr’đươi liêm pr’hay. Zập ngai zêng đơơng đợ pr’đươi âng pr’loọng đong đay bhrợ đoọng pa câl. Acu lêy liêm choom bhlâng năc axậ arong âng manuyh Cơ Tu, bâc zr’lụ năc căh vêy năc lâng manuyh Cơ Tu năc đươi axậ arong nhuum đoọng bhrợ pr’dzăm yêm pa bhlâng.”

T’cooh A Rất Blui, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong da ding k’coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, phiên chợ zr’lụ c’noong k’tiêc Tây Giang vêy ta rơơm năc pa dưr bh’rợ pa câl pr’đươi OCOP; xay p’căh râu liêm choom, c’rơ ooy văn hoá, du lịch tươc ooy ta mooi, doanh nghiệp lâng apêê k’rong bhrợ. “Phiên chợ coh g’luh 1, azi bhrợ t’bhưah pazêng râu pr’đươi chr’noh chr’bêệt âng vel đong, coh g’luh n’nâu t’bhlâng xay p’căh đợ pr’đươi OCOP ơy vêy cấp thẩm quyền xay moon. Tơợ đêêc, kiêng xay p’căh đợ pr’đươi ơy vêy ta xay moon liêm lâng zập pr’đơợ tr’câl tr’bhlêy hàng hoá. Đợ pr’đươi coh đâu bha lâng năc vêy cao Ba Kích, cao Đẳng sâm lâng muy bơr râu pr’đươi chr’năp n’lơơng. Coh cr’chăl n’nâu công kiêng xay p’căh, ta đang moon râu k’rong bhrợ lâng xay p’căh pazêng bh’rợ tr’nêng ty đanh cơnh taanh n’đooh a dooh, taanh a pậ, a nung… Pazêng pr’đươi coh đâu zêng vêy ta bhrợ lâng am, cr’đe, c’re xăl ha pr’đươi nhựa, xay bhrợ crêê cơnh xa nay âng Quảng Nam năc zr’lụ du lịch t’viêng.”

Đh’rưah lâng chợ phiên coh zr’lụ c’noong k’tiêc, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam năc dzợ bhrợ bâc bh’rợ coh pazêng bh’rợ tr’nêng c’moo Du lịch k’tiêc k’ruung Quảng Nam- 2022 đoọng xay p’căh râu liêm pr’hay văn hoá ty đanh đh’rưah lâng pazêng pr’đươi du lịch la lay tươc ooy ta mooi ch’ngai đăn./.

Đặc sắc phiên chợ vùng biên xứ Quảng

         PV/VOV-Miền Trung

          Nằm trong chuỗi hoạt động “Trài nghiệm Quảng Nam” hưởng ứng Năm Du lịch Quốc gia -Quảng Nam 2022, mới đây, Ngày hội văn hóa Cơ Tu -Tây Giang và chợ phiên vùng biên được Sở VH-TT-DL tỉnh Quảng Nam và UBND huyện Tây Giang tổ chức, đã đem đến cho bà con và du khách những trải nghiệm thú vị. Qua đó, góp phần gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa văn hóa các dân tộc thiểu số nơi vùng biên giới phía Tây xứ Quảng.

        Chỉ với hơn 10 gian hàng đến từ các tổ hợp tác và địa phương trong vùng nhưng chợ phiên vùng biên Tây Giang gần như hội tụ đầy đủ các sản phẩm đặc trưng cũng như văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số phía Tây Trường Sơn. Chị A Lăng Thị Hội đến từ xã biên giới Axan, huyện Tây Giang vừa giới thiệu gian hàng trưng bày của mình, vừa cho biết, ngoài các mặt hàng nông sản, dược liệu của địa phương các chị còn tự tay làm bánh sừng trâu, thịt một nắng …để giới thiệu với người dân và du khách gần xa. Để đến với phiên chợ này, có chị phải thức dậy từ sớm gùi từng cân gạo, bó rau, cái búp chuối rừng..đi bộ hàng cây số: “Từ A Xan, chúng tôi đem đến phiên chợ những sản phẩm tự chúng tôi trồng trọt, kiếm trong rừng để bày bán ở đây. Bây giờ vào mùa mật ong và nhiều hoa quả, rau củ nhà trồng và thu hoạch đem bán. Chúng tôi đem về đây bày bán để cho nhiều người biết đến và mua về dùng, giúp cho bà con kiếm thêm thu nhập. Ngoài ra cũng mong được mọi người đã dùng giới thiệu giúp cho nhiều người  khác biết đến và sử dụng.”

         Các gian hàng trưng bày tại phiên chợ lần này chủ yếu là những sản phẩm OCOP và các mặt hàng nông sản, sản vật địa phương như mật ong, rau dớn, củ sắn, măng tươi, măng khô, tiêu rừng…Tất cả đều là nông sản sạch được bà con hái từ rừng hay trồng trong vườn nhà không có thuốc bảo vệ thực vật. Bên cạnh những gian hàng nông sản, nhiều người khá thích thú với những sản phẩm hàng thủ công mỹ nghệ, thổ cẩm và hàng mây tre đan lát Cơ Tu. Cùng với những n’tuốc, aduông, n’li, Pateneng…..hay những chiếc gùi, chiếc mâm, nơm cá …bằng mây tre, tại đây còn có nhiều mặt hàng lưu niệm như khăn choàng cổ, ví, túi xách được làm hết tinh tế, đẹp mắt.  Đặc biệt, mọi  người  còn được tận mắt xem các nghệ nhân trình diễn dệt thổ cẩm, đan lát, nghe kể chuyện về nghề... Nghệ nhân dệt thổ cẩm Cơ Tu Bling Thị Rap ở xã A Tiêng, huyện Tây Giang cho biết, mình bén duyên với nghề từ thuở lên 10 và sẽ mãi gắn bó với nghề, mong muốn lưu giữ và trao truyền cho các thế hệ tương lai. “Từ nhỏ tôi đã học dệt từ bà, từ mẹ từ những người lớn trong làng. Đến 12-13 tuổi tôi đã dệt đươc a duông (tấm to), rồi biết dệt có cườm. Thấy ai dệt đẹp tôi liền tới học để có sản phẩm đẹp hơn có đủ hình dạng và đủ loại màu. Đến với lễ hội hôm nay, tôi muốn quảng bá và bán các sản phẩm từ vải thổ cẩm này đến bạn bè quốc tế, để họ thấy được nghề truyền thống tốt đẹp của mình.”

        Chợ phiên vùng biên Tây Giang không chỉ là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa mà còn là cơ hội để bà con gặp gỡ, giao lưu, sinh hoạt văn hóa và tham gia các trò chơi dân gian truyền thống như thi kéo co, giã gạo, thi gói bánh sừng trâu, làm cơm lam…. Dịp này, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cũng tổ chức tái hiện không gian đời sống sinh hoạt, lao động sản xuất mang đậm bản sắc văn hóa Cơ Tu…Trong đó, ấn tượng nhất là  lễ nhập làng, mừng Gươl mới, cầu xin Mẹ rừng và thần linh phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa mang tươi tốt, dân làng đoàn kết, bình an, no đủ.. Chị B’riu Thị Linh ở xã Lăng, huyện Tây Giang cho biết, lâu lắm rồi bà con nơi đây mới được đi chợ phiên và sống lại không khí lễ hội sôi động, ấn tượng như thế này: “Suốt đợt dịch dài vừa rồi hầu như không có một lễ hội nào được tổ chức. Bây giờ mọi thứ trở lại bình thường, lễ hội được tổ chức, em rất vui, ai cũng phấn khởi. Thực ra các lễ hội, phong tục này mình đã được xem từ nhỏ đến giờ nhưng mà giờ xem lại mình thấy thực sự cảm xúc giống như mới được xem lần đầu. Còn tại phiên chợ này, sản phẩm rất là phong phú. Mọi người đều mang những thứ gia đình mình sản xuất, hái lượm được mang tới đây bày bán. Em rất ấn tượng với sản phẩm lá sắn của người Cơ Tu, nhiều vùng hình như không có nhưng với người Cơ Tu thì sử dụng lá sắn non để chế biến ra món lá sắn xào rất ngon.”

         Ông A Rất BLúi, Phó Chủ tịch UBND huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, phiên chợ vùng biên Tây Giang được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm OCOP; quảng bá tiềm năng, thế mạnh về văn hóa, du lịch  đến với du khách, doanh nghiệp và nhà đầu tư: “Phiên chợ đợt 1, chúng tôi mở rộng các mặt hàng nông sản của địa phương, còn đợt này tập trung quảng bá những sản phẩm OCOP đã được cấp có thẩm quyền công nhận. Qua đó, muốn giới thiệu những sản phẩm đã được kiểm chứng và đủ điều kiện giao thương thành hàng hóa. Những sản phẩm ở đây chủ yếu là cao Ba Kích, cao Đẳng sâm và một số dược liệu quý báu khác. Dịp này cũng muốn giới thiệu, kêu gọi sự đầu tư và quảng bá các nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đan lát…Các vật dụng ở đây đều làm bằng mây, tre, nứa thay thế cho sản phẩm nhựa, thực hiện đúng chủ đề của Quảng Nam là điểm đến du lịch xanh.”

        Cùng với chợ phiên vùng biên, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam còn tổ chức nhiều hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện Năm Du lịch quốc gia Quảng Nam-2022 nhằm giới thiệu, quảng bá nét đẹp văn hóa truyền thống cùng những sản phẩm du lịch đặc trưng đến du khách gần xa./.