T’ngay bhiệc bhan Đoàn kết Cơ Tu chr’hoong Đông Giang c’moo 2022 tr’nơơp năc lâng bh’rợ bhrợ têng cớ bh’rợ pr’ngooch âng đhanuôr Cơ Tu lâng ting pâh âng apêê t’cooh bhươl, manuyh g’lăng z’hai lâng đhanuôr thị trấn Prao lâng chr’val Tà Lu.

Xang bêl bhrợ pazêng bh’rợ ra văng liêm xang, bh’rợ pr’ngoóch bhlưa thị trấn Prao lâng chr’val Tà Lu vêy ta bhrợ coh xa nul âng chiing ch’gâr bhui har. Pazêng apêê t’cooh bhươl 2 n’đăh bhrợ bh’rợ bhuôih, ta đang k’dua abhô dang chô lêy ooy bh’rợ pr’ngooch xang n’năc đh’rưah prá pr’ma, bhrợ bhơ nooch, ộm chom buah arong, đh’rưah tân tung da dặ.

T’cooh A Râl Blúc, cr’noon Tà Vạc, thị trấn Prao, chr’hoong Đông Giang xay moon, bh’rợ zr’ziêng âng manuyh Cơ Tu năc dzợ ng’đớc pr’ngooch, buôn ta bhrợ đoọng bhrợ pa dưr xa nay ăt mamông liêm pr’hay bhlưa cr’noon n’nâu lâng cr’noon tôh, chr’val n’nâu lâng chr’val n’tôh. Bêl ahay, đhanuôr Cơ Tu buôn bhrợ bh’rợ pr’ngooch đoọng t’bil lơi râu căh liêm crêê, râu tr’vey tr’lin, ting n’năc bhrợ nhâm mâng xa nay bh’rợ zr’ziêng, ăt mamông liêm crêê bhlưa đhanuôr 2 vel đong. Ha dzợ lâng nâu cơy, bh’rợ pr’ngoóch năc bêl đoọng đhanuôr tr’lum, prá xay văn hoá; t’bhlâng pa dưr xa nay đoàn kết, đh’rưah tr’zooi pa dưr pr’ăt tr’mông, bhrợ pa dưr bhươl cr’noon k’bhộ ngăn, bhui har. Ting cơnh t’cooh A Râl Bluc, bh’rợ pr’ngooch âng manuyh Cơ Tu năc bh’rợ liêm pr’hay pa bhlâng âng acoon manuyh: “Bh’rợ pr’ngooch vêy chr’năp pa bhlâng coh pr’ăt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu. Tr’nơơp năc bhrợ têng bh’rợ zr’ziêng đoọng ha chroo zập ngai mamông k’rơ, oó ngai jeh k’ăy. Râu bơr cậ, pr’ăt tr’mông âng zập ngai dưr vaih k’rơ lâh mơ, nhâm mâng lâh mơ. Râu pêê năc pa dưr xa nay đoàn kết, căh đơc dưr vaih râu tr’vey tr’lin, râu căh liêm crêê bhlưa bơr cr’noon, bơr chr’val. Bh’rợ n’nâu công năc đoọng bhrợ t’vaih râu liêm crêê ha đhanuôr bơr n’đăh lướt chô liêm crêê, tr’lum tr’lêy.”

Đh’rưah lâng bh’rợ pr’ngooch, đhị t’ngay bhiệc đoàn kết Cơ Tu chr’hoong Đông Giang năc dzợ vêy bâc bh’rợ văn hoá ty đanh liêm pr’hay âng đhanuôr Cơ Tu cơnh: hát pr’hát ty đanh âng đhanuôr, tân tung da dặ, cha ơh pazêng râu tr’coọ xa nul… Pazêng pr’hát Cơ Tu, xa nul âng chiing ch’gâr lâng pazêng râu pr’hát xa nul, tr’coọ xa nul năc apêê văn nghệ pazêng chr’val, thị trấn biểu diễn ơy bhrợ t’vaih râu bhui har đoọng ha t’ngay bhiệc bhan. Amoó Blup Đhiu, ăt coh cr’noon Pa Nai, chr’val Tà Lu, chr’hoong Đông Giang xay moon, hân đhơ pleng boo, amoó tươc ooy thị trấn đơơh bhlâng đoọng ting pâh t’ngay bhiệc bhan Đoàn kết Cơ Tu: “Acu bhui har bêl bơơn ting pâh t’ngay bhiệc bhan Đoàn kết Cơ Tu chr’hoong Đông Giang. Tươc nâu cơy, acu bơơn tr’lum, prá xay lâng apêê ađhi, amoó coh pazêng bhươl cr’noon ooy pr’ăt tr’mông, kinh nghiệm pa dưr kinh tế, t’bil ha ul pa xiêr đharựt… xang n’năc đh’rưah tân tung da dặ, hát pr’hát Cơ Tu.”

Bơr c’moo ahay, tu crêê tươc âng pr’luh cr’ăy Covid-19, pazêng bh’rợ văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao coh chr’hoong da ding k’coong tỉnh Quảng Nam năc căh dzợ ta bhrợ căh cậ đhêy bhrợ têng. Tu cơnh đêêc, t’ngay bhiệc bhn Đoàn kết Cơ Tu chr’hoong Đông Giang c’moo 2022 vêy ta bhrợ têng bêl prang k’tiêc k’ruung chô cớ cơnh c’xu t’mêê năc k’đơơng bâc ơl đhanuôr coh chr’hoong, pazêng vel đong đăn đêêc lâng đhanuôr tươc lêy. Anoo Nguyễn Đăng Hựu, ta mooi blo tơợ tỉnh Thừa Thiên Huế lêy pr’hay pa bhlâng lâng kiêng lâng pazêng bh’rợ văn hoá ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu đhị t’ngay bhiệc bhan. “Acu tươc ooy đâu tơợ đhâng lâng c’jệ lêy năc tơợ ha bu vêy bâc pa bhlâng manuyh Cơ Tu tươc pâh t’ngay bhiệc bhan lâng zập ngai công bhui har. Râu đêêc đoọng lêy, coh Đông Giang, văn hoá Cơ Tu ta luôn vêy ta haanh deh. Acu công bâc chu tươc ooy Đông Giang năc coh g’luh n’nâu acu lêy bhui har pa bhlâng lâng pazêng tiết mục biểu diễn đhị t’ngay bhiệc bhan cơnh: prá pr’ma, bhrợ bh’nooch, tân tung da dặ, chr’năp bhlâng năc bh’rợ zr’ziêng, pr’ngoóch bhlưa 2 vel đong.”

Công cơnh pazêng acoon coh đhi noo n’lơơng coh chr’hoong da ding k’coong tỉnh Quảng Nam, đhanuôr Cơ Tu coh chr’hoong Đông Giang vêy bâc pa bhlâng văn hoá ty đanh liêm pr’hay căh dzợ cơnh. Lâh 3 râu văn hoá vêy ta xay moon năc c’kir văn hoá phi vật thể âng k’tiêc k’ruung cơnh prá pr’ma, bhrợ bhơ noóch, taanh n’đooh a dooh lâng tân tung da dặ, đhanuôr vêy bâc bhiệc bhan ty đanh cơnh bh’rợ pr’ngoóch, bh’rợ cha ha roo t’mêê, pa luih Gươl… Văn hoá ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu coh đâu năc dzợ vêy ta p’căh lâng đong đh’rơơng, đong dal, xa nấp, pr’chăm… Xay moon c’kir văn hoá năc c’rơ đoọng pa dưr kinh tế, xã hội, coh pazêng c’moo ahay, chr’hoong Đông Giang vêy bâc bh’rợ zư lêy lâng pa dưr râu chr’năp âng pazêng c’kir văn hoá vật thể, phi vật thể. Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ chr’hoong Đông Giang nhiệm kỳ 2020- 2025 công ơy xay moon cr’noọ xa nay năc t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ zư lêy, pa dưr văn hoá Cơ Tu tươc c’moo 2025 lâng pazêng c’moo t’tun, pa têệt pa dưr du lịch. T’cooh Đỗ Hữu Tùng, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon: T’ngay bhiệc bhan Đoàn kết Cơ Tu c’moo 2022 năc bêl đoọng xay p’căh pazêng zr’lụ tươc la lêy, t’bhlâng pa dưr du lịch, pa dưr pr’ăt tr’mông đoọng ha đhanuôr vel đong: “Đươi tơợ t’ngay bhiệc bhan n’nâu, azi xay moon năc zư lêy 3 c’kir văn hoá phi vật thể ơy vêy ta xay moon năc prá pr’ma, bhrợ bh’nooch, taanh n’đooh a dooh lâng tân tung da dặ âng manuyh Cơ Tu. T’ngay bhiệc bhan công năc bêl đoọng đhanuôr tr’lum, chêêc n’năl ooy prá pr’ma, bhrợ bh’nooch, tân tung da dặ, ba booch. Nâu đoo năc bêl đoọng pazêng vel đong ting pâh bh’rợ thi thể thao đhanuôr acoon coh tỉnh Quảng Nam âng Đông Giang xay bhrợ năc bơơn chêêc n’năl văn hoá Cơ Tu, ting pa dưr văn hoá Cơ Tu dưr chr’va ch’ngai lâh mơ coh cr’chăl ha y./.”

Ấm tình đoàn kết Cơ Tu

                                                                             PV VOV Miền Trung

Tại huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam vừa diễn ra Ngày hội đoàn kết Cơ Tu Đông Giang 2022 với nhiều hoạt động mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây. Ngày hội đã để lại nhiều ấn tượng trong lòng người dân và du khách khi tái hiện nhiều nghi lễ truyền thống của đồng bào Cơ Tu như: Lễ kết nghĩa và giao lưu trống chiêng, Múa tân tung da dắ, giao lưu hát dân ca và biểu diễn nhạc cụ dân tộc… Đây là hoạt động hưởng ứng Năm Du lịch Quốc gia Quảng Nam năm 2022 và chào mừng kỷ niệm 20 năm tái lập huyện Đông Giang (17/7/2003 – 17/7/2022).

Ngày hội Đoàn kết Cơ Tu huyện Đông Giang năm 2022 mở đầu bằng hoạt động tái hiện lễ kết nghĩa của đồng bào Cơ Tu với sự tham gia của các già làng, nghệ nhân và người dân thị trấn Prao và xã Tà Lu.

Sau khi thực hiện các bước chuẩn bị, lễ kết nghĩa giữa thị trấn Prao và xã Tà Lu diễn ra trong tiếng chiêng trống rộn ràng. Các già làng 2 bên thực hiện nghi thức cúng, mời các vị thần linh về chứng giám cho buổi lễ kết nghĩa rồi cùng nhau hát lý, nói lý, uống chén rượu cần, đắm say trong điệu múa tân tung da dắ.

Già làng A Râl Blúc, thôn Tà Vạc, thị trấn Prao, huyện Đông Giang cho biết, lễ kết nghĩa của người Cơ Tu còn gọi là Prơngooch, thường được tổ chức để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa làng với làng, xã với xã. Ngày xưa, đồng bào Cơ Tu thường tổ chức lễ kết nghĩa để xóa bỏ mâu thuẫn, khúc mắc, đồng thời thắt chặt, gắn bó tình cảm người dân 2 địa phương. Còn hiện nay, lễ kết nghĩa là dịp để bà con gặp gỡ, giao lưu văn hóa; tăng cường mối đoàn kết, cùng giúp nhau phát triển kinh tế, xây dựng bản làng ấm no, hạnh phúc. Theo già làng A Râl Blúc, lễ kết nghĩa của người Cơ Tu là nghi lễ mang tính nhân văn sâu sắc:“Lễ kết nghĩa có vai trò rất quan trọng trong đời sống của người Cơ Tu. Thứ nhất là tổ chức lễ kết nghĩa để sau này tất cả ai cũng mạnh khỏe, tránh bị ốm đau. Thứ hai, kinh tế mọi gia đình phát triển bền vững. Thứ ba là tăng cường tình đoàn kết, không để xay ra những mâu thuẫn, xích mích không đáng có giữa hai thôn, hai xã với nhau. Lễ này cũng là để tạo điều kiện thuận lợi cho bà con hai bên qua lại thăm hỏi lẫn nhau.”

Cùng với lễ kết nghĩa, tại Ngày hội đoàn kết Cơ Tu huyện Đông Giang còn có nhiều hoạt thể hiện nét văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào Cơ Tu như: giao lưu hát dân ca, múa tân tung da dắ, biểu diễn nhạc cụ dân tộc… Những làn điệu dân ca Cơ Tu, tiếng trống chiêng và các loại nhạc cụ dân tộc do đội văn nghệ các xã, thị trấn biểu diễn đã tạo không khí vui tươi, sôi nổi cho Ngày hội. Chị Blup Đhiu, ở thôn Pa Nai, xã Tà Lu, huyện Đông Giang chia sẻ, mặc dù trời mưa, chị vẫn đến thị trấn từ sớm để tham gia Ngày hội Đoàn kết Cơ Tu: “Tôi cảm thấy rất vui khi được tham gia Ngày hội Đoàn kết Cơ Tu huyện Đông Giang. Đến đây tôi được gặp gỡ, giao lưu, trò chuyện với chị em ở các thôn bản về cuộc sống, kinh nghiệm phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo…rồi cùng múa tân tung da dắ, hat giao duyên Cơ Tu”.

Hai năm qua, do ảnh hưởng của đại dịch Covid 19, các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao ở nhiều huyện miền núi tỉnh Quảng Nam phải hủy bỏ hoặc lùi thời gian tổ chức. Vì vậy, Ngày hội Đoàn kết Cơ Tu huyện Đông Giang năm 2022 diễn ra sau khi cả nước trở lại trạng thái bình thường mới đã thu hút đông đảo người dân trong huyện, các địa phương lân cận và du khách tham gia. Anh Nguyễn Đăng Hựu, du khách ở tỉnh Thừa Thiên Huế rất ấn tượng và thích thú với các hoạt động văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu tại ngày hội:“Tôi lên đây từ trưa và rất bất ngờ là từ chiều đã có rất đông đồng bào dân tộc Cơ Tu đến để tham gia ngày hội và ai cũng rất phấn khởi, vui tươi. Điều đó cho thấy rằng, ở Đông Giang, văn hóa Cơ Tu luôn được tôn vinh. Tôi cũng đã nhiều lần đến Đông Giang nhưng lần này tôi rất ấn tượng với các tiết mục biểu diễn tại Ngày hội như nói lý, hát lý, múa tân tung da dắ, đặc biệt là lễ kết nghĩa giữa 2 địa phương.”

Cũng như các dân tộc anh em khác ở các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam, đồng bào Cơ Tu ở huyện Đông Giang có kho tàng văn hóa truyền thống vô cùng đặc sắc. Ngoài 3 loại hình văn hóa đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia là nói lý hát lý, dệt thổ cẩm và múa tân tung da dắ, bà con còn có nhiều lễ hội truyền thống như Lễ kết nghĩa, lễ mừng lúa mới, khánh thành Gươl, khánh thành nhà mới. Văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu nơi đây còn được thể hiện bằng những ngôi nhà sàn, nhà dài, trang phục thổ cẩm, trang sức... Xác định di sản văn hóa là động lực để phát triển kinh tế, xã hội, những năm qua, huyện Đông Giang đã có nhiều giải pháp gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể. Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ huyện Đông Giang nhiệm kỳ 2020 – 2025 cũng đã đặt ra mục tiêu đẩy mạnh công tác bảo tồn, phát triển văn hóa Cơ Tu đến năm 2025 và những năm tiếp theo, gắn với phát triển du lịch. Ông Đỗ Hữu Tùng, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Ngày Hội đoàn kết Cơ Tu năm 2022 là cơ hội giới thiệu, quảng bá các điểm đến, thúc đẩy phát triển du lịch, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho bà con địa phương:“Thông qua Ngày hội này, chúng tôi xác định giữ gìn, bảo tồn 3 di sản văn hóa phi vật thể đã được công nhận đó là nói lý hát lý, dệt thổ cẩm và múa tân tung da dắ của đồng bào Cơ Tu. Ngày hội cũng là dịp để bà con giao lưu, gặp gỡ, tìm hiểu về nói lý hát lý, múa tân tung da dắ, hát giao duyên. Đây là cơ hội để các địa phương về tham gia Hội thi thể thao đồng bào các DTTS tỉnh Quảng Nam do Đông Giang đăng cai tìm hiểu về văn hóa Cơ Tu, góp phần đưa văn hóa Cơ Tu vươn xa hơn trong thời gian tới./.”