Rơơm kiêng zư đơc lâng pa dưr pa choom cơnh tâm goong n’toong chiing đoọng ha la p’niên, đhơ t’cooh đhur, ha dợ Nghệ nhân Ưu tú Hồ Văn Dinh ặt đhị chr’val Trà Bui, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam ta luôn ting pâh zập bhiệc bhan coh zr’lụ. Căh muy mơ đêêc, t’cooh Dinh năc dzợ lưch loom lâng bh’rợ  t’naanh âng lang a hay tu coh loom âng t’cooh ta luôn tin đươi “r’vai âng crâng ca coong, văn hóa ty đanh âng ma nuyh Ca Dong cung tơợ đâu dưr vaih”.

T’cooh Hồ Văn Dinh c’moo đâu ơy 80 c’moo, ha dợ t’bech bhlầng. T’cooh Dinh truih, tơợ dzợ p’niên, t’cooh bơơn aconh căn ta luôn đơơng ting lươt mơ chu vel đong vêy bhiệc bhan. Bêl đêếc, vel bhươl vêy tâm goong n’toong chiing lâng cơnh đêêc năc x’nưl chiing goong ặt đhậu coh cr’noọ pr’chăp âng t’cooh. Vêy đoo cơnh t’nơt căh ơy năl, t’cooh năc đâh t’mooh ca căn đay xang năc pa choom tước bêl ơy choom t’nơt năc ha dợ đhêy. Pazêng c’xêê c’moo ting pâh du kịch, đha dhdâm Hồ Văn Dinh cung t’nơt đoọng oó lâh xơợng g’lêêh k’bao a chăc, cung năc đoọng ha pêê lơơng ting lêy, cha ơh. T’cooh Dinh truih, lâng t’cooh bơơn t’nơt lâng tâm goong n’toong chiing năc rau bhui har bhlầng coh loom.

Lâng rau ơy choom đăh tâm goong n’toong chiing, zập bhiệc bhan, tr’thi n’đoo đhi vel đong nắc t’cooh zêng vêy ting pa căh mặt. Vêy đoo g’luh tr’thi, 3 lang coh pr’loọng đong t’cooh Dinh ting pâh. Mơ chu cơnh đêêc, pr’loọng đong t’cooh Dinh năc pa hay acoon cha châu oó ha vil lơi chr’năp văn hóa ty đanh, tu ha dang ha vil năc đui cơnh t’bil lơi  tơơm ríah âng đay.

Bêl bơơn xơợng chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam vêy Đề án zư lêy chr’năp văn hóa chiing goong coh trường học, t’cooh Hồ Văn Dinh bhui har pa bhlầng. Bấc ngai ơy chêêc lêy cơnh đoọng bơơn lưm t’cooh ting pa choom, rau k’rang coh loom âng t’cooh Dinh tơợ a hay năc ơy bơơn trưah  bhlêh lơi. T’cooh Lê Cường, Chủ tịch UBND chr’val Trà Bui, chr’hoong Bắc Trà My đoọng năl, đh’rưah lâng bhiệc bhrợ t’vaih Câu lạc bộ chiing goong coh trường học, chr’val năc bhrợ t’vaih pa xoọng 3 k’bhuh chiing goong lâng k’dua apêê t’cooh  vel, nghệ nhân cơnh t’cooh Hồ Văn Dinh pa choom đoọng ha lang p’niên.

Căh muy choom tâm goong n’toong chiing, t’cooh Hồ Văn Dinh nắc dzợ bơơn bấc ngai chăp đươi vêy z’lai g’lăng đăh t’naanh âng ma nuyh Ca Dong. T’cooh bơơn pa choom taanh bhrợ tơợ dzợ p’niên k’tứi.

Tước ruh 15 c’moo, t’cooh ơy choom taanh bhrợ zập rau lâng taanh liêm pa bhlầng. Zập pr’đươi âng t’cooh taanh bhrợ zập ngai kiêng. Xọoc đâu, t’cooh Dinh cung ta luôn taanh apêê pr’đươi lâng cram cr’đe, am, bh’o… Taanh zập pr’đươi nâu t’cooh lêy đay ting pa têệt lâh mơ lâng bh’rợ ty đanh âng langâ hay, t’cooh kiêng pa hay đoọng ha lang coon, cha châu zư lêy chr’năp lalay âng k’bhuh acoon coh đay. T’cooh Dinh xay moon, đoọng choom taanh apêê pr’đươi cơnh: zong, ring, rá, đha điêng, pươih… nhâm mâng năc mọot ooy crâng bơơn cram cr’đe mơ tơợp griing, oó lâh nhuum. Lâng c’rêê năc jeh pay moọt hân noo ha ọt, tu xoọc đêêc năc cr’chăl c’rêê mâng bhlầng.

T’cooh Hồ Văn Dinh đoọng năl, lâng zập pr’đươi cram cr’đe căh cợ c’rêê năc vêy muy cơnh taanh lalay. Coh zập pr’đươi, taanh t’lec năc rau đơ k’đhap bhlầng. T’lec taanh zêng lâng c’rêê. Ha dang pay chơih crêê đoo jeh c’rêê đoong taanh năc t’lec nâu mâng bhlầng, đươi dua đanh tước lưch lang ma nuyh. Ting cơnh t’cooh Dinh, đoọng taanh xang muy bệê zong âng ma nuyh Ca Dong năc đanh tước 3 c’xêê. Đhơ taanh đanh cơnh đêêc ha dợ chr’năp pa câl dzợ ếp t’ping lâng apêê pr’đươi lơơng xoọc đâu, đhơ cơnh đêêc năc t’cooh Dinh cung pa zay zư lêy bh’rợ tr’nêng ty đanh âng ma nuyh đay, r’dợ pa too pa choom đoọng ha lang coon cha châu lâng zêng ngai kiêng ting pa choom taanh bhrợ. T’cooh Dinh rơơm, coh t’tun đâu, lang acoon, cha châu oó ha vil bh’rợ tr’nêng ty đanh âng acoon coh đay./.

Người giữ hồn văn hóa cồng chiêng trên núi Trà Bui

                                                    (bienphong.com.vn)

Mong muốn giữ gìn và trao truyền các điệu múa cồng chiêng cho lớp trẻ, dù tuổi đã cao, nhưng Nghệ nhân Ưu tú Hồ Văn Dinh ở xã Trà Bui, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam luôn sẵn sàng tham gia các lễ hội trong vùng. Không chỉ vậy, già Dinh còn tâm huyết với nghề đan lát của cha ông vì niềm tin “hồn cốt của núi rừng, văn hóa truyền thống của người Ca Dong cũng từ đây mà có”.

Già Hồ Văn Dinh năm nay đã ở tuổi 80, nhưng vẫn minh mẫn, giọng nói hào sảng. Già Dinh kể, từ nhỏ, ông được cha, mẹ thường xuyên dẫn theo mỗi khi làng, xã có lễ hội. Trong những dịp ấy, bản làng không thể thiếu các điệu múa cồng chiêng và cứ thế tiếng cồng chiêng âm vang đã in đậm vào tâm thức ông. Có những điệu múa chưa rõ, ông lại hỏi cha rồi tập một mình cho đến khi thuần thục. Những năm tháng tham gia lực lượng du kích, chàng thanh niên Hồ Văn Dinh vẫn thường nhảy múa để giải tỏa sự mỏi mệt, cũng là để đem sự sảng khoái cho mọi người. Già Dinh chia sẻ, với ông được múa cồng chiêng là niềm vui và hạnh phúc.

Bằng kĩ năng múa, đánh chiêng điêu luyện, tất cả các lễ hội, cuộc thi nào ở địa phương cũng đều có sự tham gia của già Hồ Văn Dinh. Có những cuộc thi, cả 3 thế hệ trong gia đình già Dinh đều cùng tham gia, họa theo nhịp chiêng. Mỗi dịp như vậy, già Dinh lại răn dạy cháu con không được lãng quên văn hóa truyền thống, vì nếu quên thì chẳng khác nào đánh mất đi nguồn cội của mình.

Khi biết tin huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam có Đề án bảo tồn văn hóa cồng chiêng trong trường học, già Hồ Văn Dinh mừng lắm. Nhiều người đã tìm đến ông để học hỏi, nỗi trăn trở của già Dinh như được trút bỏ. Ông Lê Cường, Chủ tịch UBND xã Trà Bui, huyện Bắc Trà My cho biết, cùng với việc thành lập Câu lạc bộ cồng chiêng trong trường học, xã sẽ thành lập thêm 3 đội cồng chiêng và mời các già làng, nghệ nhân như ông Hồ Văn Dinh truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Không chỉ giỏi đánh cồng chiêng, già Hồ Văn Dinh còn được nhiều người nể phục bởi kỹ năng đan lát truyền thống của người Ca Dong. Kỹ năng về nghề đan lát truyền thống ông đã được cha mình truyền lại từ khi còn nhỏ.

Đến năm 15 tuổi, ông đã trở thành thợ đan lát lành nghề. Vốn khéo tay, lại ham học hỏi, nên các sản phẩm đan lát của Hồ Văn Dinh làm ra ai cũng khen đẹp. Hiện nay, già Dinh vẫn giữ thói quen tự đan các vật dụng trong nhà từ tre, nứa, mây, lồ ô... Phần vì mỗi khi dùng các vật dụng quen thuộc, già Dinh thấy mình gần gũi với truyền thống cha ông, phần khác, già muốn nhắc nhở cháu con gìn giữ văn hóa riêng biệt của nguồn cội, của đồng bào mình. Già Dinh chia sẻ, để đan được những vật dụng như gùi, rổ, rá, nia, mâm... bền chắc thì phải lên rừng chọn những thân tre nứa vừa phải, không quá già và cũng không quá non. Với cây mây thì phải cắt vào mùa đông, vì đó là thời điểm mây có độ bền và dẻo nhất năm.

Già Hồ Văn Dinh cho biết, với mỗi vật dụng và loại tre nứa hay mây sẽ có một kỹ thuật đan khác nhau, như việc đan gùi đòi hỏi sự khéo léo trong từng đường nan, họa tiết, hoa văn. Trong số các vật dụng, khó nhất là đan chiếc gùi dành cho cánh nam giới vào rừng. Gùi được đan hoàn toàn bằng mây, với nhiều ngăn có chức năng khác nhau. Nếu biết chọn đúng loại mây và đan đúng kĩ thuật, chiếc gùi sẽ bền chắc, dùng suốt cả đời người. Theo già Dinh, để hoàn thành một chiếc gùi đi rừng của đàn ông Ca Dong phải mất 3 tháng ròng rã. Mặc dù vừa tốn nhiều thời gian, giá trị thấp so với nhiều mặt hàng hiện đại, nhưng già Dinh vẫn giữ nghề và từng ngày dạy con cháu hay bất cứ ai muốn học. Già Dinh hy vọng, mai này lớp cháu con không quên nghề của đồng bào mình./.