Ắt đhị zr’lụ cr’loọng âng k’cir k’tiếc k’ruung chr’nắp Ruộng chuôr Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái, bha điưn Mâm Xôi cóh chr’val La Pán Tẩn nắc mưy ooy đợ đhị t’pấh bấc ơl ta mooi ch’ngai đăn. Hân đhơ cơnh đêếc, cắh vêy bấc ngai năl, đoọng vêy mưy đhị Mâm xôi liêm cơnh xoọc đâu, pr’loọng đông p’căn Lù Thị Lỳ, cóh vel Tà Chí Lừ, chr’val La Pán Tẩn nắc ơy đợc bấc cr’chăl t’ngay, c’rơ g’lêếh lêy bhrợ pa dưr pa liêm, đoọng Mâm xôi nâu ting t’ngay ting liêm chr’nắp lấh mơ.

Bha đưn Mâm xôi cóh vel Hán Xung, chr’val La Pán Tẩn ắt cr’chăl tơợ trung tâm chr’hoong Mù Cang Chải mơ 8km. Bha đưn nâu dal mơ 1000 tước 1600m ting lêy lâng đác biển, pr’dzoọng vil liêm lâng dal cơnh mưy a’pướih ch’na bịng liêm. Tu cơnh đâu nắc apêê đợc đh’nớch cóh đâu nắc bha đưn Mâm Xôi. Đợ đhị bha nên ruộng cóh La Pán Tẩn ơy bơơn ra pặ ooy t’nooi 10 ruộng chuôr liêm bhlâng cóh bha lang k’tiếc.

Bha đưn Môn xôi liêm bhlâng bêl hân noo ha roo đoọm ooy c’moo. Đợ t’ngay lứch c’xêê 9, tơợp c’xêê 10, zr’lụ La Pán Tẩn moót hân noo ha roo đoọm rơợc, t’pấh ta mooi chô lêy cóh đâu. Zêng mưy zr’lụ La Pán Tẩn n’léh váih pr’hoọm rơợc liêm, đợ đhị đhăm chóh ha roo bấc liêm pazưm lâng đợ acoon pợ n’loong âng đhanuôr bhrợ pa dưr liêm cắh dzợ cơnh.

Đoọng bhrợ pa dưr mưy đhị bha đưn Mâm xôi liêm cơnh xoọc đâu, pr’loọng đông p’căn Lù Thị Lỳ lâng bấc pr’loọng đhanuôr Mông ơy zi lấh cr’chăl t’ngay zr’nắh k’đhạp bhrợ têng, zư lêy đợ râu liêm chr’nắp đoọng ha bha đưn Mâm xôi. Tơợ lứch c’xêê 5 zâp c’moo, pr’loọng đông p’căn Lù Thị Lỳ đh’rứah lâng zâp pr’loọng cóh zr’lụ nắc tơợp bhrợ pa liêm c’lâng chr’hooi đác tơợ tu toọm chô ooy ruộng đoọng ra văng bhrợ k’tiếc, cha bêết mạ... P’căn Lù Thị Lỳ moon, lấh 30 c’moo lăm ahay, bha đưn Mâm xôi nắc mưy đhị bha đưn cắh vêy liêm, cung cơnh đợ đhị bha đưn lơơng. Xâng bêl bơơn k’diịc, diịc điêl nhi đay xiêr đhị bha đưn Mâm xôi đoọng lêy bhrợ ruộng chuôr.. Lấh 2 c’xêê ặt pếch bhrợ pa liêm k’tiếc, cắh k’noọ t’ngay hi dưm, lâng đợ pr’đươi lêy pếch cơnh cuốc, xẻng, diịc điêl nhi đoo ơy bhrợ pa dưr đợ bha nên ruộng đhị da ding bha đưn nâu:“Bha đưn da ding cóh đâu bấc đhêl nắc bhiệc bhrợ zr’nắh k’đhạp bhlâng, n’jứah đươi lâng cuốc xẻng n’jứah lâng têy lêy chơớih đhêl nắc vêy t’ngay bơơn bhrợ mơ 1-2 mét vuông a’năm. Hân đhơ cơnh đêếc, tu đoọng bhrợ váih ruộng chóh ha roo lêy t’mung nắc diịc điêl zi cung t’bhlâng bhrợ.”

Tước đâu, ruộng chuôr đhị bha đưn Mâm xôi cắh mưy âng đơơng k’zệt bao ha roo nắc dzợ vêy pa xoọng tơợ bhiệc t’pấh ta mooi chô pấh lêy chi ớh, lấh mơ nắc bêl ha roo đoọm liêm pr’hay bhlâng. Đoọng ha roo dưr váih liêm choom, pr’loọng đông p’căn Lỳ lâng zâp pr’loọng lơơng nắc lêy đươi bhrợ cơnh moon pa choom âng cán bộ khuyến nông, tơợ bh’rợ bón phân tước zêl cha groong pr’lúh cr’ay. Lấh mơ, đoọng têêm ngăn zâp đác tưới ha roo, hân noo n’đoo pr’loọng đông amoó cung lêy ặt đương goon zư lêy toong t’ngay hi dưm đoọng đác chô ooy ruộng. Anoo Hờ A Chua, k’coon n’jứih âng amoó Lỳ đoọng năl: “Ruộng ặt ch’ngai đác, lâng vêy k’zệt pr’loọng đông xoọc kiêng vêy đác chô moót ooy ruộng nắc pr’loọng đông cung lêy vêy manứih lêy bhrợ pa liêm chr’hooi đác, đơơng đác chô. T’ngay mưy cha nặc đương lêy, hi dưm cung vêy mưy cha nặc đương lêy.”

P’căn Lù Thị Lỳ bhui har tu ruộng đông đay dưr váih mưy đhị pấh lêy chi ớh pr’hay chr’nắp âng chr’hoong, âng tỉnh. Pr’loọng đông nắc t’bhlâng zư lêy đoọng bha đưn Mâm xôi ting vêy bấc apêê chô lưm lêy chi ớh. Amoó cung rơơm kiêng chính quyền k’rang lêy lấh mơ dzợ đoọng zư lêy, pa dưr râu chr’nắp liêm âng Mâm xôi nâu: “Pr’loọng đông cung rơơm chr’val k’rang lêy zooi đoọng bhiệc bhrợ têng têêm ngăn, lêy cha mêết vêy cơnh đoọng bhrợ pa xoọng mưy hân noo dzợ hay cắh.”

Moót zâp hân noo đác chô cung cơnh hân noo ha roo đoọm rơợc, zr’lụ da ding bha đưn Mâm xôi, chr’hoong Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái t’pấh kr’bhâu g’lúh ta mooi chô lưm lêy chi ớh zâp t’ngay. Đoọng bh’rợ lêy chi ớh liêm buôn, têêm ngăn, xang bêl pa zưm đh’rứah lâng zâp pr’loọng váih ruộng, chính quyền chr’val La Pán Tẩn ơy dưr dzoọng pay zên, xang nặc pác đoọng ha zâp pr’loọng váih ruộng, dzợ ha mơ nắc đươi ooy bhiệc bhr’lậ, t’bhứah c’lâng lướt ooy bha đưn Mâm xôi.

C’moo 2007, zr’lụ ruộng chuôr chr’nắp liêm cóh Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái bơơn Bộ Văn hoá Thể thao lâng Du lịch moon nắc danh thắng cấp k’tiếc k’ruung. T’ngay 31/12/2019, Thủ tướng Chính phủ vêy Quyết định ra pặ k’cir k’tiếc k’ruung chr’nắp lâng 7 k’cir, ooy đâu vêy đhị ruộng chuôr Mù Cang Chải.

T’coóh Nguyễn Tiến Bình, Trưởng phòng Văn hoá chr’hoong Mù Cang Chải đoọng năl, đh’rứah lâng bha đưn Mâm xôi cóh chr’val La Pán Tẩn, ooy lấh 7.000ha ruộng chuôr cóh đâu dzợ vêy bấc đhị pr’hay chr’nắp t’pấh ta mooi. Chr’hoong Mù Cang Chải xoọc pazưm xay bhrợ liêm ma mơ zâp bh’rợ zư lêy zr’lụ k’cir k’tiếc k’ruung chr’nắp ruộng chuôr Mù Cang Chải, p’ghít lêy bhrợ bhr’lậ pa liêm zr’lụ k’cir nâu, pazưm lâng zư lêy bhiệc bhan văn hoá ty chr’nắp cơnh hơnh déh cha ha roo t’mêê, bhiệc bhan Gầu tào, m’bhị Pao, penh p’nenh... bhrợ pa dưr mưy Mù Cang Chải liêm pr’hay lâng ta mooi ch’ngai đăn: “Azi t’bhlâng bh’rợ xay moon, pa dưr dal c’năl bh’rợ, trách nhiệm đoọng ha zâp lang đhanuôr đắh bhiệc zư lêy lâng pa dưr chr’nắp liêm k’cir, zư lêy bhrợ liêm choom zâp c’năl bh’rợ bh’lêê bh’la đắh bhrợ têng cha đhị ruộng chuôr, lâng zư lêy pa dưr zâp râu chr’nắp văn hoá ty cóh đhanuôr pazưm lâng bhrợ ruộng chuôr đoọng bhrợ pa dưr đợ pr’đươi pr’dua du lịch liêm tr’đăn, nhâm mâng./.”

Người “vẽ mâm xôi " nơi lưng trời

                                                                             (TTTB - Đinh Tuấn)

        Nằm trong vùng lõi của Di tích Quốc gia đặc biệt Danh thắng Ruộng bậc thang Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái, đồi Mâm Xôi ở xã La Pán Tẩn là một trong những điểm đến thu hút đông đảo du khách gần xa. Tuy nhiên, ít ai biết rằng, để có một danh thắng Mâm Xôi như hiện nay, gia đình bà ở Lù Thị Lỳ ở thôn Tà Chí Lừ, xã La Pán Tẩn đã dành không ít công sức và tâm huyết, khai hoang, “điểm tô” để  “mâm xôi vàng” này mỗi ngày một đẹp hơn.

Đồi Mâm xôi ở bản Hán Xung, xã La Pán Tẩn nằm cách trung tâm huyện Mù Cang Chải tầm 8km, tỉnh Yên Bái. Ngọn đồi có độ cao từ 1000 – 1600m so với mực nước biển, dáng hình tròn đều và nhô cao trông giống như một mâm xôi đầy. Có lẽ vì lý do đó mà người ta đặt tên cho nơi đây là đồi Mâm xôi. Những thửa ruộng bậc thang ở La Pán Tẩn đã được xếp vào top 10 ruộng bậc thang đẹp nhất thế giới.

Ngọn đồi Mâm xôi đẹp nhất vào mùa lúa chín trong năm. Những ngày cuối tháng 9, đầu tháng 10, vùng La Pán Tẩn bước vào mùa lúa chín vàng rực, thu hút du khách đến chiêm ngưỡng bức tranh thiên nhiên nơi đây. Cả một vùng La Pán Tẩn khoác lên mình chiếc áo vàng rực, những cánh đồng lúa trĩu hạt lấp lánh trong nắng đan xen đó là những chòi gỗ của người dân tạo nên bức tranh đẹp vô cùng quyến rũ. 

Để tạo ra cảnh đẹp cho đồi Mâm Xôi đẹp như hiện nay, gia đình bà Lù Thị Lỳ và nhiều hộ đồng bào Mông đã trải qua quãng thời gian vất vả khai hoang, chăm sóc và gìn giữ vẻ đẹp cho ngọn đồi Mâm Xôi. Từ cuối tháng 5 hàng năm, gia đình bà Lù Thị Lỳ cùng các hộ trong vùng bắt đầu nạo vét mương dẫn nước từ đầu nguồn về ruộng để chuẩn bị làm đất, gieo mạ, cày cấy. Bà Lù Thị Lỳ kể, hơn 30 năm trước, đồi Mâm Xôi chỉ là một ngọn núi bình thường như bao ngọn núi khác. Sau khi lập gia đình, vợ chồng bà mới xuống đồi Mâm Xôi để tiến hành khai hoang… Hơn 2 tháng ròng rã đào đắp, san gạt đất đá, không kể ngày đêm, với những dụng cụ thô sơ như cuốc, xẻng, vợ chồng bà đã tạo được một thửa ruộng ngay trên đỉnh núi.“Đồi núi ở đây nhiều đá nên việc khai hoang rất khó khăn, vừa dùng cuốc xẻng đào vừa phải dùng tay nhặt đá nên có ngày chỉ san đào được 1 đến 2 m2 ruộng. Nhưng vì để có ruộng cấy lúa để ăn nên vợ chồng tôi vẫn quyết tâm”.

Đến nay, ruộng bậc thang ở đồi Mâm Xôi không chỉ mang lại hàng chục bao thóc mỗi vụ mà còn có thêm thu nhập từ việc thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm, nhất là cảnh đẹp vào mùa lúa chín. Để lúa sinh trưởng, phát triển tốt, gia đình bà Lỳ và các hộ khác phải tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông, từ khâu bón phân đến phòng, trừ sâu bệnh. Đặc biệt, để đảm bảo đủ nước cho cây lúa, vụ nào gia đình bà cũng phải túc trực ngày đêm "canh nước” về ruộng. Anh Hờ A Chua, con trai của bà Lỳ cho biết: “Ruộng cách xa nguồn nước, lại có hàng chục gia đình đang cần nước vào ruộng nên gia đình mình cũng phải có người đi nạo vét kênh mương, canh nước về ruộng. Ngày một người canh, đêm cũng phải một người canh”.

        Bà Lù Thị Lỳ rất vui vì ruộng nhà mình đã trở thành một địa điểm du lịch nổi tiếng của huyện, của tỉnh. Gia đình bà sẽ cố gắng gìn giữ để đồi Mâm Xôi ngày càng có nhiều người đến tham quan, trải nghiệm. Bà cũng mong muốn chính quyền quan tâm hơn nữa để bảo tồn, phát huy vẻ đẹp của Mâm Xôi.“Gia đình tôi mong muốn xã quan tâm giúp đỡ để việc sản xuất được đảm bảo; xem xét xem có cách nào để canh tác thêm được một vụ nữa không?”.

Vào mỗi mùa nước đổ cũng như mùa vàng, khu vực đồi Mâm Xôi, huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái thu hút hàng nghìn lượt du khách đến thăm quan, chiêm ngưỡng mỗi ngày. Để các hoạt động trải nghiệm diễn ra thuận lợi, an toàn; sau khi thống nhất với các hộ dân có ruộng, chính quyền xã La Pán Tẩn đã đứng ra thu phí, rồi phân bổ cho các hộ dân có ruộng; phần còn lại dùng để tu sửa, mở rộng tuyến đường lên đồi Mâm Xôi. 

Năm 2007, danh thắng ruộng bậc thang độc đáo ở Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là danh thắng cấp Quốc gia. Ngày 31/12/2019, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt đối với 7 di tích, trong đó có Danh lam thắng cảnh ruộng bậc thang Mù Cang Chải.  

Ông Nguyễn Tiến Bình, Trưởng phòng Văn hóa huyện Mù Cang Chải cho biết: Cùng với đồi Mâm Xôi ở xã La Pán Tẩn, trong hơn 7.000 ha ruộng bậc thang ở đây còn rất nhiều địa danh hấp dẫn du khách. Huyện Mù Cang Chải hiện đang tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ nguyên trạng vùng lõi của Di tích Quốc gia đặc biệt danh lam thắng cảnh Ruộng bậc thang Mù Cang Chải; chú trọng tu sửa, chỉnh trang cảnh quan khu vực di tích; kết hợp duy trì lễ hội văn hoá cổ truyền như: mừng cơm mới, hội Gầu tào, đánh Pao, bắn nỏ... tạo nên một Mù Cang Chải đẹp và hấp dẫn với du khách gần xa:“Chúng tôi tăng cường công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm cho các tầng lớp nhân dân trong việc gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị di sản; duy trì thực hiện tốt các tri thức dân gian về canh tác lúa nước trên ruộng bậc thang, đồng thời, gìn giữ, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng gắn với văn hóa canh tác ruộng bậc thang nhằm tạo ra những sản phẩm du lịch thân thiện, gần gũi và mang tính bền vững cao”./.