Đhơ 70 c’moo lang ma mông ha dợ pa căn Trần Diễm Thu, ặt đhị quận Ba Đình, Hà Nội ha dợ a đoo căh kiêng g’nưm tơợ acoon cha châu. Lâh mơ đợ zên lương hưu âng đay coh zập c’xêê, lâng kinh nghiệm tơợ bấc c’moo bhrợ bh’rợ dược, pa căn Thu t’vaih tiệm pa câl za nươu đoọng pa xoọng thu nhập, tự k’rang lêy c’rơ tr’mông âng c’la đay: “Tu a zi năc pazêng ma nuyh vêy học liêm ta nih, năc tơợ bêl azi dzợ c’rơ liêm pa bhrợ ta têng, a zi pa zay lưch c’rơ âng đay lêy bhrợ, t’vaih thu nhập. Cơnh acu bhrợ đăh y năc cu  bhrợ pa xoọng, k’rong k’bơch, coh đêêc pác bấc hun đoọng ha coon, đoọng ha c’la đay. Đọong vêy muy pr’ặt tr’mông têệm ngăn năc vêy zên lâng vêy c’rơ liêm.”

        Xọoc đâu prang k’tiếc k’ruung vêy k’nặ 12 ức cha năc ma nuyh t’cooh t’ha, dâng 1/3 coh đợ apêê nâu năc dzợ pa  bhrợ tơợ ơy xang đhêy hưu. Prang k’tiếc k’ruung xoọc  vêy lâh 400 r’bhầu cha năc t’cooh t’ha bhrợ cha choom bhlầng, năc c’la apêê doanh nghiệp lâng t’vaih bhiệc bhrợ đoọng ha bấc apêê pa bhrợ lơơng đhị vel đong, chroi k’rong đoọng ha bh’rợ pa dưr kinh tế, xã hội. T’cooh Đặng Tài Tính, bêl a hay năc bhrợ Chánh Văn phòng K’bhuh ma nuyh t’cooh t’ha Việt Nam đoọng năl, êêh rau zập ngai t’cooh t’ha zêng đươi tơợ chính sách zooi đoọng, pa bhlầng năc cơnh lâng apêê c’la doanh nghiệp, apêê vêy pa chô zên bấc, têệm ngăn. Ha dợ cơnh lâng apêê k’bhuh t’cooh t’ha dzợ c’rơ ting pâh bhrợ têng cha, lêy vêy thu nhập đoọng têệm ngăn pr’ặt tr’mông lâng bhrợ têng quyền ặt ma mông độc lập, năc bhiệc zooi bh’rợ tr’nêng đoọng bhrợ têng cha năc rau chr’năp bhlầng. Tu cơnh đêêc, chính sách zooi đoọng bhrợ têng cha năc pr’đơợ chr’năp zooi ha pêê t’cooh t’ha têệm ngăn thu nhập, pa xiêr đợ zên g’nưm tơợ acoon cha châu. “Hau tu xoọc đâu đhị apêê vel đong, đhị zr’lụ ặt ma mông, đhị apêê công ty dzợ vêy pazêng ma nuyh t’cooh t’ha pa bhrợ, tu apêê năl ghit lâng crêê, lâng xoọc đâu năc zập bh’rợ chr’năp, cán bộ bha lầng đhị apêê vel đong, phường, chr’val, thị trấn năc ma nuyh t’cooh t’ha. Boop p’rá âng apêê chr’năp pa bhlầng, vêy đoo bh’rợ apêê chính quyền, apêê ngành căh choom bhrợ liêm ha dợ năc lâng apêê t’cooh t’ha lâng chr’năp âng boop p’rá đay, apêê choom bhrợ têng, bhlêh lơi. Pa dưr c’rơ chr’năp âng apêê t’cooh t’ha năc đoo bh’rợ k’rang lêy hapêê”.”

        Zooi apêê t’cooh t’ha vêy bhiệc bhrợ, vêy thu nhập têệm ngăn, Bộ Lao động-Thương binh lâng Xã hội ơy pa zưm lâng apêê bộ, ngành, k’bhuh apêê t’cooh t’ha, đoàn thể crêê tước lâng apêê vel đong t’bhlầng bh’rợ xay moon, bhrợ têng liêm apêê quy định âng Luật ma nuyh t’cooh t’ha; xay moon đoọng ha Ủy ban Quốc gia ooy ma nuyh t’cooh t’ha Việt Nam ting cơnh quy chế pa bhrợ, pa zưm bhlưa apêê ngành bhrợ têng pazêng rau crêê tước cơ chế, chính sách; đh’rưah chêêc lêy c’lâng bh’rợ, xa nay âng đơơng ooy thị trường pa bhrợ, bhrợ apêê g’luh giao dịch bhiệc bhrợ lâng pazêng bh’rợ tr’nêng liêm crêê cơnh lâng ma nuyh t’cooh t’ha. Phó Chủ tịch K’bhuh apêê t’cooh t’ha Trương Xuân Cừ đoọng năl: “Xọoc đâu, bêl ruh c’moo ting t’ha lâh năc c’rơ dzợ liêm. Đhị apêê k’tiếc k’ruung lơơng đợ ma nuyh t’cooh t’ha bấc cơnh Nhật Bản năc pazêng apêê ruh 70-75 c’moo dzợ pa bhrợ lâng năc ma nuyh bhrợ bha lầng. Lalăm a hay, ma nuyh t’cooh t’ha buôn pa chăp năc a đay t’cooh ặ bơơn vêy k’rang lêy. Ha dợ nâu kêi ơy pa chăp lalay cơnh, năc apêê lêy đay bơơn pa dưr c’rơ, lâng kinh nghiệm ơy vêy, lâng c’rơ bhriêl choom, loom grơơ coh pr’ặt tr’mông, coh pr’loọng đong lâng xã hội năc ting pâh bhrợ têng lâng pa dưr k’tiếc k’ruung./.”

Phát huy sinh kế và khởi nghiệp cho người cao tuổi

                          PV Kim Thanh

        Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số thì việc bảo đảm quyền làm việc, đóng góp cho xã hội, tạo việc làm cho người cao tuổi cũng như tận dụng được kinh nghiệm và chất xám của lực lượng lao động đặc biệt này sẽ góp phần đảm bảo mục tiêu an sinh xã hội của đất nước. Hiện có khoảng 1/3 số người cao tuổi tham gia vào thị trường lao động và dự báo trong 10 năm nữa, người cao tuổi ở nước ta sẽ chiếm 17% dân số, đến năm 2038 là 20% và đến năm 2050 tỷ lệ này là 25%. Số liệu này cho thấy, việc tạo sinh kế cho người cao tuổi đang là một vấn đề rất cần được quan tâm.

        Dù đã ở tuổi 70 nhưng bà Trần Diễm Thu, ở quận Ba Đình, Hà Nội vẫn không muốn phụ thuộc vào con cháu. Ngoài khoản lương hưu hàng tháng, với kinh nghiệm sau nhiều năm làm nghề dược, bà Thu mở hiệu thuốc để có thêm thu nhập, tự chăm lo sức khỏe bản thân: “Bởi vì chúng tôi là những trí thức, ngay từ khi chúng tôi còn sức lao động thì chúng tôi không hoang phí, chúng tôi cống hiến và tạo thêm nguồn thu nhập. Như tôi làm bên y tế thì tôi làm thêm, dành dụm, trong đó tôi chia thành những mảnh quỹ nhỏ, quỹ cho con, quỹ cho mình. Để có một cuộc sống an yên thì phải có tiền và có sức khỏe”

        Hiện cả nước có gần 12 triệu người cao tuổi, khoảng 1/3 trong số họ tiếp tục lao động sau khi nghỉ hưu. Trong cả nước hiện có hơn 400 nghìn người cao tuổi làm kinh tế giỏi, là chủ các doanh nghiệp và tạo việc làm cho nhiều lao động ở địa phương, đóng góp cho sự phát triển kinh tế, xã hội. Ông Đặng Tài Tính, nguyên Chánh Văn phòng Hội Người cao tuổi Việt Nam cho biết, không phải tất cả người cao tuổi đều cần chính sách hỗ trợ về sinh kế, nhất là những người làm chủ doanh nghiệp, có nguồn thu nhập cao, ổn định. Nhưng đối với nhóm người cao tuổi còn khả năng tham gia hoạt động kinh tế, cần có thu nhập để bảo đảm cuộc sống và thực hiện quyền sống độc lập, thì việc hỗ trợ sinh kế lại rất quan trọng. Vì vậy, chính sách hỗ trợ sinh kế là tiền đề quan trọng giúp người cao tuổi tự bảo đảm thu nhập, giảm thiểu mức độ phụ thuộc vào sự giúp đỡ của con cháu.“Tại sao hiện nay ở các địa bàn dân cư, ở các tổ dân phố, ở các công ty vẫn có những người cao tuổi làm việc, vì người ta nhận thức đúng và hiện nay ở hầu hết các vị trí quan trọng, cán bộ chủ chốt ở địa bàn dân cư, phường, xã, thị trấn là người cao tuổi. Tiếng nói của người cao tuổi rất quan trọng, nhiều khi có việc chính quyền, các ngành không giải quyết được nhưng người cao tuổi bằng tiếng nói, bằng uy tín của mình có thể giải quyết được. Phát huy vai trò người cao tuổi chính là chăm sóc người cao tuổi”

        Nhằm giúp người cao tuổi tìm được việc làm, có thu nhập ổn định, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã phối hợp với các bộ, ngành, hội người cao tuổi, đoàn thể liên quan và các địa phương tăng cường công tác tuyên truyền, tổ chức thực hiện tốt các quy định của Luật Người cao tuổi; tham mưu cho Ủy ban Quốc gia về người cao tuổi Việt Nam theo quy chế làm việc tổ chức phối hợp liên ngành giải quyết những vấn đề liên quan đến cơ chế, chính sách; đồng thời đưa ra phương án, chương trình cung cấp thông tin về thị trường lao động, tổ chức các sàn giao dịch việc làm với những công việc phù hợp với người cao tuổi. Phó Chủ tịch Hội Người cao tuổi Trương Xuân Cừ cho biết.“Hiện nay khi tuổi thọ càng cao thì sức khỏe cũng tốt. Ở các quốc gia già hóa dân số như Nhật Bản thì những người độ tuổi 70-75 vẫn là lao động chính. Trước đây người cao tuổi nghĩ là được chăm sóc thì người cao tuổi bây giờ cần nghĩ khác là phải được phát huy, với kinh nghiệm, với trí tuệ, bản lĩnh, phát huy trong cộng đồng, phát huy trong gia đình và phát huy để tham gia và xây dựng, phát triển đất nước”./.