Bơơn lêy pr’đơợ plêệng k’tiếc cóh chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang, tỉnh Quảng Nam liêm glặp đoọng pa dưr pa xớc tơơm cha p’lêê Nam bộ, t’coóh Võ Tư cóh chr’val Đại Hồng, chr’hoong Đại Lộc ơy prá xay lâng k’điêl đợc pa zêng zên k’míah lâng vặ pa xoọng đắh bhúh xoọng đoọng lướt ooy k’coong ch’ngai bhrợ c’roọl bh’năn, bhươn tước đhị vel Hoa, thị trấn Thạnh Mỹ, tỉnh Quảng Nam. Tr’nơợp zên pa chô cắh váih, t’coóh mưy pazưm k’rong chóh k’zệt t’nơơm píh ngam pazưm lâng chóh a’tuông, a’bhoo, a’moót... đoọng pay đệ băn đenh. C’moo 2000, t’coóh vặ pa xoọng đắh Ngân hàng Chính sách xã hội k’rong bhrợ t’bhứah c’roọl bh’năn lâng chóh pa xoọng píh bhung, bhợc, pa néh Thái, măng cụt... hân đhơ cơnh đêếc, chóh bấc lấh mơ nắc tơơm píh. Lấh mơ chóh tơơm cha p’lêê, t’coóh Tư dzợ k’rong bhrợ băn bh’năn, a’tứch a’đha lâng băn a’xiu. Tơợ zr’lụ da ding bha đưn, xang bấc c’moo bhrợ pa liêm, zư lêy, t’coóh Võ Tư ơy vêy bhươn ga mắc Nam bộ chr’nắp liêm. T’coóh Võ Tư moon, xoọc k’noọ lêy mưy píh ngam cóh bhươn âng đay vêy k’noọ 2000 t’nơơm, pa chô zên k’ha riêng ực đồng zâp c’moo. T’coóh Võ Tư bhui har moon, p’lêê p’coo cóh bhươn âng đay n’jứah liêm sạch, yêm, ngam cơnh p’lêê p’coo cóh miền Nam nắc bơơn bấc ngai đặt câl: “Acu vêy cr’noọ bhrợ bhươn nắc lướt ooy đâu bhrợ lêy liêm choom nắc pa dưr pa xớc zâp c’moo tr’bứi. Tr’nơợp chóh m’bứi nắc 4 c’moo vêy choom bơơn bhrợ, xoọc đâu mơ 3 c’moo nắc choom bơơn bhrợ, tự bhrợ t’váih m’ma, doọ vêy câl pay m’ma dzợ. Hân noo tơợp chóh bhrợ cung cắh ha mơ bấc, hân đhơ cơnh đêếc, ting chóh nắc ting pa chô bấc zên. Moon zr’nưm, mưy c’moo cung pa chô 100 tước lấh 100 ực đồng, vêy c’moo pa chô 200 ực đồng. Bêl ahay đông zi cung đha rứt cắh vêy râu, tu vêy bhrợ cóh đâu nắc mặ bhrợ đông xang. K’noọ tước đâu ha dang bơơn vặ zên nắc lêy bhrợ t’bhứah bh’rợ băn a’ọc tăm vel đông lâng chóh pa xoọng píh bhung...”

L’lăm c’moo 2000, đợ c’roọl bh’năn đơơng chô zên ha t’coóh Võ Tư cắh ha mơ bấc, nắc xoọc đâu pa dưr pa xớc bhứah liêm zâp vel đông cóh k’coong ch’ngai. Lấh mơ, bơơn râu p’too p’zương, bhrợ pr’đơợ zooi đoọng âng chính quyền lâng ngành chức năng, bấc đhanuôr ơy bhrợ pa liêm bhươn tược, pa dưr pa xớc bhươn bha đưn, bhươn crâng, c’roọl bh’năn... Ha dang cơnh bêl ahay tơơm keo lâng cao su bơơn ta lêy tơơm chr’noh bha lâng cóh k’coong ch’ngai, nắc xoọc đâu ting xăl lâng đợ tơơm n’loong ga mắc, tơơm zanươu lâng tơơm cha p’lêê đơơng chô chr’nắp dal lấh. T’coóh Hồ Viết Căn, Trưởng Phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Nam Giang đoọng năl, bhrợ Nghị quyết 53 âng HĐND chr’hoong, zâp c’moo chr’hoong k’rong bhrợ 2,4 tỷ đồng đoọng zooi zâp vel đông pa dưr pa xớc tơơm cha p’lêê, lấh mơ nắc píh bhung, píh Vinh, pa néh Thái, t’boon... Lấh mơ c’rơ chr’nắp đoọng pa dưr pa xớc tơơm cha p’lêê, zâp chr’hoong k’coong ch’ngai cóh tỉnh Quảng Nam, ooy đâu vêy chr’hoong Nam Giang dzợ liêm choom pa dưr pa xớc m’ma a’ọc tăm vel đông. Ooy đâu zêng lêy zâp đông n’đoo cung băn m’ma a’ọc tăm dzoọc tước k’ha riêng p’nong. Ting cơnh t’coóh Hồ Viết Căn, bh’rợ băn a’ọc tăm vel đông xoọc pa dưr pa xớc k’rơ lâng t’bhlâng lêy t’bhứah lấh. Chr’hoong Nam Giang p’too p’zương zâp hợp tác xã k’rong bhrợ pa cala bh’nơơn pr’đươi, bhrợ pr’đơợ têêm ngăn ha manứih b’băn: “Xoọc đâu bh’rợ băn a’ọc tăm vel đông pa dưr pa xớc đấh. A’ọc tăm pa câl chr’nắp lấh 3 chu lâng a’ọc lơơng. Chr’hoong xoọc pazưm zư lêy t’bhứah bh’rợ băn a’ọc tăm nâu. Pa zêng đợ t’nooi a’ọc xoọc đâu nắc 5.600 p’nong. C’lâng bh’rợ âng chr’hoong nắc p’too p’zương bh’rợ hợp tác xã glúh váih, bhrợ pr’đơợ liêm buôn đoọng ha HTX pa dưr pa xớc. Tơợ HTX nâu câl pay bh’nơơn pr’đươi ha đhanuôr, pa câl ooy zâp doanh nghiệp, zâp đhị câl pay bha lâng zooi đhanuôr.”

Xang bêl Nghị quyết 23 âng HĐND tỉnht Quảng Nam đắh pa dưr pa xớc kinh tế bhươn, kinh tế c’roọl bh’năn bơơn pa glúh c’moo 2000, đhr’năng k’tiếc ta lơi doọ dzợ váih, k’zệt r’bhâu hécta bhươn ma mốp cóh k’coong ch’ngai ơy bhrợ pa liêm váih đợ bhươn bha đưn, bhươn crâng... đơơng chô thu nhập k’zệt ực đồng tước k’ha riêng ực zâp c’moo. Cr’chăl nâu, bấc c’roọl bh’năn bhrợ pa dưr, chrooi pa xoọng bhrợ đoọng bhiệc bhrợ, bhrợ c’lâng bhrợ cha k’van ha đhanuôr k’coong ch’ngai.

Ha dợ đhị chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, đhị pazưm zăng bấc đhanuôr Cơ Tu ặt ma mung, cr’chăl hanua cung ơy lêy pay bhrợ liêm choom đắh bhươn bha đưn đoọng pa dưr pa xớc kinh tế c’roọl bh’năn, bhrợ c’lâng zi lấh đha rứt nhâm mâng lâng bhrợ cha k’van ha đhanuôr. t’coóh Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế đoọng năl, lấh mơ 50 c’roọl bh’năn ga mắc, cóh vel đông chr’hoong dzợ vêy bấc c’roọl bh’năn, bhươn tược chóh bấc tơơm chr’nắp lâng băn a’ọc a’tứch, a’đha: “C’moo 2022 nâu, azi pazưm ooy tr’xăl ngành Nông nghiệp lâng bhrợ pa dưr 2, 3 bh’rợ bhrợ têng đươi dua công nghệ dal ooy bh’rợ tr’nêng, bhrợ đông lưới đắh pa dưr ha rêê đhuốch lâng pazưm ooy bhiệc bhrợ pa dưr zâp c’roọl bh’năn ga mắc pazưm đươi dua công nghệ dal, pazưm pa dưr pa xớc t’nooi a’ọc cóh vel đông, cr’chăl nâu a’zi pazưm pa dưr pa xớc kinh tế bhươn, nâu đoo nắc đhị pa chô têêm ngăn lâng đhanuôr vel đông chr’hoong Nam Đông.”

Pa dưr pa xớc kinh tế bhươn, kinh tế c’roọl bh’năn nắc c’lâng lướt liêm crêê cắh mưy zooi đoọng bấc đhanuôr pa dưr pr’ắt tr’mung nắc dzợ chrooi pa xoọng pa dưr pa xớc ha rêê đhuốch cóh k’coong ch’ngai ting c’lâng nhâm mâng lấh mơ./.

Phát triển kinh tế vườn đồi, trang trại nâng cao thu nhập

 cho người dân miền núi

                       PV/VOV-Miền Trung

        Phát huy tiềm năng, thế mạnh vườn đồi để phát triển kinh tế gia trại, trạng trại, một số bà con miền núi tỉnh Quảng Nam đã có cơ hội thoát nghèo, vươn lên làm giàu ngay trên quê hương. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế nông thôn, miền núi.

         Nhận thấy điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu ở huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam phù hợp để phát triển cây ăn trái Nam bộ, ông Võ Tư ở xã Đại Hồng, huyện Đại Lộc đã bàn với vợ dành toàn bộ tiền tiết kiệm và vay mượn thêm người thân lên núi mở trang trại VAC tại thôn Hoa, thị trấn Thạnh Mỹ, tỉnh Quảng Nam. Lúc đầu vốn ít, ông chỉ tập trung đầu tư trồng vài chục gốc cam xen canh với đậu, bắp, tiêu…để lấy ngắn nuôi dài. Năm 2000, ông vay vốn Ngân hàng Chính sách Xã hội đầu tư mở rộng trang trại và trồng thêm bưởi da xanh, chôm chôm, mít Thái, măng cụt…nhưng chủ yếu vẫn là cây cam. Ngoài trồng cây ăn quả, ông Tư còn đầu tư nuôi gia súc, gia cầm và nuôi cá. Từ vùng đồi núi hoang sơ, qua năm tháng nhọc nhằn cải tạo, chăm sóc, ông Võ Tư đã có cả “miệt vườn Nam bộ” mùa nào, thức nấy. Ông Võ Tư khoe, hiện chỉ tính riêng cam trong vườn của ông đã có gần 2000 cây, cho thu nhập vài trăm triệu đồng mỗi năm. Ông Võ Tư phấn khởi, hoa quả trong vườn ông Tư vừa sạch, vừa ngon, ngọt không khác gì trái cây miền Nam nên được nhiều người đến đặt mua:“Mình có ý tưởng làm vươn nên lên đây làm thấy có kết quả nên phát triển dần lên mỗi năm mỗi ít. Lúc đầu trồng số ít 4 năm mới cho thu hoạch nhưng giờ thì 3 năm đã cho thu hoạch vì mình chiết cây trồng, không phải mua giống nữa. Vụ đầu thu hoạch cũng không bao nhiêu đâu nhưng càng ngày mình càng làm nhiều nên thu nhập cũng được. Nói chung, một năm cũng thu được 100 trên 100 triệu, có năm thu 200 triệu đồng. Ngày xưa mình nghèo khó đâu có gì đâu, nhờ làm trên này mình đưa xuống dưới kia dựng nhà cửa. Sắp tới nếu vay được vốn mình sẽ mở rộng nuôi heo cỏ địa phương và trồng them bưởi, trụ…”

       Trước năm 2000, những trang trại cho thu nhập cao như của ông Võ Tư chỉ đếm được trên đầu ngón tay nhưng nay đã phát triển rộng khắp các thôn, bản ở miền núi. Đặc biệt, được sự khuyến khích, tạo điều kiện hỗ trợ của chính quyền và ngành chức năng, nhiều bà con đã đầu tư cải tạo vườn tạp, phát triển vườn đồi, vườn rừng, trang trại…Nếu như trước đây cây keo và cây cao su được xem là cây trồng chủ lực ở miền núi, thì nay đã dần được thay thế bởi những trang trại trồng rừng gỗ lớn, cây dược liệu và cây ăn quả cho giá trị kinh tế cao. Ông Hồ Viết Căn, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Nam Giang cho biết, thực hiện Nghị quyết 53 của HĐND huyện, mỗi năm huyện đầu tư 2,4 tỉ đồng để hỗ trợ các địa phương phát triển cây ăn quả, chủ yếu là bưởi da xanh, cam Vinh, mít Thái, lòn bon…Ngoài thế mạnh để phát triển cây ăn quả, các huyện miền núi ở tỉnh Quảng Nam, trong đó có huyện Nam Giang còn rất thích hợp để phát triển giống heo cỏ địa phương. Ở đây, hầu như nhà nào cũng nuôi giống heo này, nhà ít thì 1 vài con, nhà nhiều đầu tư hẳn gia trại, trang trại nuôi heo đen lên đến hàng trăm con. Theo ông Hồ Viết Căn, mô hình nuôi heo cỏ địa phương hiện đang phát triển rất mạnh và tiếp tục được nhân rộng. Huyện Nam Giang khuyến khích các hợp tác xã đầu tư làm bà đỡ tiêu thụ sản phẩm, tạo đầu ra ổn định cho người chăn nuôi:“Hiện nay mô hình nuôi heo cỏ địa phương rất phát triển. Heo đen giá trị bán ra trên thị trường cao gấp 3 lần heo thường. Huyện đang tập trung bảo tồn và nhân rộng mô hình nuôi heo đen này. Tổng đàn hiện nay là 5.600 con. Định hướng của huyện là khuyến khích mô hình hợp tác xã ra đời, tạo điều kiện thuận lợi cho HTX phát triển. Từ HTX đó bao tiêu sản phẩm cho bà con, bán ra cho các doanh nghiệp, các đầu muối thu mua để giúp cho nông dân.”

         Sau khi Nghị quyết 23 của HĐND tỉnh Quảng Nam về phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại được ban hành năm 2000, tình trạng đất hoang hóa gần như không còn, hàng chục ngàn héc ta vườn tạp ở miền núi đã được cải tạo thành những vườn đồi, vườn rừng…cho thu nhập hàng chục triệu đến hàng trăm triệu mỗi năm. Bên cạnh đó, nhiều gia trại, trang trại chăn nuôi cũng lần lượt ra đời, góp phần giải quyết việc làm, mở hướng làm giàu cho bà con miền núi.

Còn tại huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, nơi tập trung khá đông đồng bào Cơ Tu sinh sống, thời gian qua cũng đã tận dụng hiệu quả thế mạnh về vườn đồi để phát triển kinh tế gia trại, trang trại, mở hướng thoát nghèo bền vững và làm giàu cho bà con. Ông Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết, ngoài 50 trang trại lớn, trên địa bàn huyện còn có rất nhiều gia trại trồng cây đặc sản và chăn nuôi gia súc, gia cầm:“Năm 2022 này, chúng tôi tập trung vào chuyển đổi cơ cầu ngành Nông nghiệp và xây dựng một số mô hình sản xuất  ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất; thực hiện nhàn màng, nhà lưới trong phát triển nông nghiệp và tập trung vào  việc xây dựng các gia trại lớn tập trung ứng dụng công nghệ cao, tập trung phát triển đàn lợn trên địa bàn, bên cạnh đó chúng tôi cũng tập trung vào phát triển kinh tế vườn, đây là nguồn thu bảo đảm và cho thu nhập rất cao đối với người dân trên địa bàn huyện Nam Đông.”

Phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại là hướng đi đúng đắn không chỉ giúp nhiều bà con đổi đời mà còn góp phần phát triển nông nghiệp miền núi theo hướng bền vững./.