Bâc c’moo đăn đâu, bh’nơơn lêệ p’riêng aoc âng Tổ hợp tác chr’val Tà Pơơ chr’hoong da ding ca coong Nam Giang ting t’ngay ting bơơn bâc ngai năl tươc tu râu dha hum yêm la lay âng da ding ca coong Quảng Nam. Pa bhlâng năc, t’mêê đâu, bêl p’riêng aoc âng đha nuôr Cơ Tu Nam Giang bơơn tỉnh Quảng Nam xay moon năc bh’nơơn OCOP bơơn 3 sao, bh’nơơn âng Tổ hợp tác bơơn xay truih bhưah coh apêê siêu thị, cửa hàng, đại lý… Apêê pâh câl tơợ đêêc công ting t’ngay ting bâc a năm, bâc bêl apêê coh Tổ hợp tác chr’val Tà Pơơ pa bhrợ căh loon đoọng pa câl ha t’mooi. Amoó Alăng Oanh,Tổ trưởng Tổ Hợp tác chr’val Tà Pơơ đoọng năl, l’lăm a hay, bêl căh âi bhrợ t’vaih Tổ hợp tác, bh’nơơn âng dha nuôr bhrợ t’vaih năc muy đoọng dha nuôr đhị đêêc đươi dua, chr’năp pa câl căh liêm. K’nọo bơr c’moo đâu, Tổ hợp tác chr’val Tà Pơơ dưr vaih, bh’nơơn p’riêng aoc bhrợ t’vaih tươc ooy bơơn pa câl tươc đêêc, râu pa chô âng apêê coh tổ hợp tác bơơn bhrợ bhr’lâ, pr’ăt tr’mông ting t’ngay ting yêm têêm:“Tơợ bêl bhrợ t’vaih Tổ hợp tác n’nâu, dha nuôr băn rơơi, choh bêêt xơợng k’rêêm loom tu bơơn pa câl liêm choom. Tu bêl ting pâh pr’đhang bhrợ cha za zum, đha nuôr bơơn pa choom đoọng ng’cơnh băn rơơi, choh bêêt, bhrợ têng bh’nơơn crêê cơnh ta kđươi. Dha nuôr bơơn lêy râu liêm choom năc apêê ting pâh bhrợ ting t’ngay ting bâc.”

Ha dang chr’hoong Nam Giang vêy pr’đơợ k’rơ ooy băn aoc tăm, năc chr’hoong da ding ca coong Tây Giang bơơn lêy năc đhăm k’tiêc liêm ha pêê tơơm z’nươu cơnh đảng sâm, ba kíc, apuung êêl… pa dưr. Bâc c’moo ha nua, ma nưih tơợ đồng bằng đâc ooy da ding ca coon chơơc pay câl tơơm z’nươu ha rưưng ha grưc. Dha nuôr ma t’mriêt moot ooy crâng chơơc t’bơơn chô pa câl tơợ 100-150 r’bhâu đồng, vêy cơnh apêê k’đị pa câl xiêr dzợ t’zêt r’bhâu hơớ. Bơơn lêy râu đêêc, c’moo 2019, anoo Alăng Lơ, Trưởng vel Achoong, chr’val Ch’ơm, chr’hoong da ding ca coong Tây Giang quyết định bhrợ t’vaih Hợp tác xã Nông nghiệp Ch’ơm cơnh lâng room kiêng ha dưr dal chr’năp bh’nơơn zr’lụ da ding ca coong, bhrợ t’vaih chr’năp la lay ha vel đong đay, zooi đha nuôr vêy râu pa chô yêm têêm lâh. Lâh pay câl bh’nơơn âng dha nuôr, HTX âng a noo Lơ âi choh lâh 25 ha nang đảng sâm âi đanh tơợ 1-4 c’moo, cơnh lâng chrnăp pa câl 1kg sâm t’mêê dâng 150-200 r’bhâu đồng, coh đêêc sân 2-4 c’moo vêy chr;năp 250-300 r’bhâu đồng. Đươi cơnh đêêc, zâp c’moo, HTX bơơn pa chô lâh 200 ưc đồng, zooi ha dưr dal râu pa chô ha 10 cha năc ting pâh HTX. Anoo Alăng Lơ, Giám đốc HTX Nông nghiệp Ch’ơm xay truih:“ Đhr’năng la lua bêl a hay, đảng sâm chat vaih bâc coh ha rêê Ch’ơm n’nâu. Đha nuôr năc mar lươt rố pay pa câl đh’cơnh vêy, bâc bêl crêê apêê câl k’đị đhêêng bơr pêê zêt nghin. Tơợ đêêc, acu bhrợ t’vaih HTX đoọng zooi đha nuôr vêy đhị pa câl yêm têêm, zên pa câl công ta nih. Đha nuôr bơơn lêy râu đêêc, ting pâh bhrợ lâng HTX , lâh 10 cha năc ting pâh năc dzợ vêy k’noọ 50 pr’loọng ting pâh p’têêt pa zum coh apêê chr’val đăn đêêc.”

Bâc c’moo đăn đâu, pr’đhang bhrợ cha za zum bha lâng năc HTX coh da ding ca coong Quảng Nam ting t’ngay ting pa dưr k’rơ, chroi đoọng xay bhrợ bh’rợ tr’nêng, pa dưr dal râu pa chô, t’bil ha ul pa xiêr đha rưt ha dha nuôr da ding ca coong, đha nuôr acoon coh. P’căn Hôih Thị Lía, Phó Giám đốc HTX Nông lâm nghiệp Macooih, chr’hoong Đông GIang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl:“L’lăm a hay, bêl đha nuôr căh âi năl bh’rợ ting pâh ooy HTX. Đha nuôr moon, căh pa câl ooy HTX, tu HTX pay câl u đệ lâh coh long. N’đhang bêl dha nuôr bơơn lêy râu liêm crêê bêl ting pâh c’bhuh p’têêt pa zum lâng HTX năc chrnăp pa câl yêm têêm, đanh mâng vêy chr’năp la lay lâng dzợ bơơn đoọng hoa hồng năc đha nuôr bhui har ting pâh. Pa ghit moon cơnh prớ a riêu l’lăm a hay pêê câl rẻ a bhlâng, đợ bêl HTX Macooih bhrợ tvaih chrnăp la lay, năc xay pa căh bhưah zâp ooy, nđhơ coh Nhật Bản a ôt, chr’năp âng bh’nơơn âi bơơn ha dưr dal lâh.”

Tỉnh Quảng Nam vey lâh 530 HTX cơnh lâng k’noọ 230 r’bhâu cha năc ting pâh pa bhrợ coh apêê bh’rợ tr’nêng la lay râu. Bâc c’moo đăn đâu, đợ HTX pa dưr bâcn’đhang ăt đhị k’tứi, đợ apêê ting pâh căh âi bâc, k’rong bâc ooy bh’rợ ha rêê đhuôch. Đoọng ha dưr dal bh’nơơn pa bhrợ âng pr’đhang bhrợ za zum, chính quyền lâng ngành chức năng tỉnh Quảng Nam âi vey bâc c’lâng bh’rợ zooi apêê HXT tr’xăl t’mêê k’đhơợng bhrợ, bhrợ t’bhưah bh’rợ tr’câl tr’bhlêy, ting pâh đhộ ooy c’bhuh bhrợ têng bh’nơơn pa câl… T’cooh Lê Ngọc Trung, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Quảng Nam moon:“Apêê chr’hoong da ding ca coong dzợ bâc pr’đơợ đoọng pa dưr HTX, tổ hợp tác. Râu muy năc k’tiêc k’buynh, bơr năc n’đăh crâng ca coong, ha rêê đhuôch bhưah ga măc coh bêl apêê HTX coh da ding ca coong năc dzợ pa bhlâng hăt. Tu cơnh đêêc, n’đăh cơ chế, chính sách vêy cơnh t’đui đoọng ooy da ding ca coong, pa đhang moon cơnh bh’rợ đối ứng năc coh da ding ca coong zên đối ứng hăt lâh, ha dợ n’đăh râu zooi đoọng năc bâc lâh lâng bhrợ t’vaih pr’đơợ liêm buôn bhlâng đoọng apêê chr’hoong da ding ca coong pa dưr bâc HTX, đoọng zư xmir lêy pr’ăt tr’mông ha pêê ngai ting pâh công cơnh đha nuôr vel đong vêy cơnh liêm lâh./.”

Phát triển kinh tế tập thể -

hướng đi mới cho vùng miền núi Quảng Nam

(Alăng Lợi)

  Những năm gần đây, mô hình kinh tế tập thể mà  nòng cốt là Hợp tác xã (HXT) ở tỉnh Quảng Nam bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho bà con miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Để nâng cao hiệu quả hoạt động của mô hình kinh tế tập thể, chính quyền và ngành chức năng tỉnh Quảng Nam đã và đang có những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, HTX đổi mới công tác quản lý, mở rộng ngành nghề kinh doanh, tham gia sâu vào chuỗi giá trị sản xuất hàng hóa, tăng năng suất, giá trị các mặt hàng nông sản…

Những năm gần đây, sản phẩm thịt heo đen gác bếp của Tổ Hợp tác xã Tà Pơơ, huyện miền núi Nam Giang ngày càng được nhiều người biết đến bởi mùi vị thơm, ngon đặc trưng riêng có của vùng cao Quảng Nam. Vừa qua, thịt heo gác bếp của đồng bào Cơ Tu Nam Giang được tỉnh Quảng Nam công nhận là sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn 3 sao. Sản phẩm của Tổ hợp tác được giới thiệu rộng rãi trong các siêu thị, cửa hàng, đại lý…Đơn đặt hàng từ đó cũng ngày càng nhiều, lắm khi thành thành viên Tổ hợp tác xã Tà Pơơ phải làm việc tăng ca mới đủ sản phẩm đáp ứng cho khách hàng. Chị A Lăng Oanh, Tổ trưởng Tổ hợp tác xã Tà Pơơ cho biết, trước đây sản phẩm của bà con làm ra chủ yếu tiêu thụ tại chỗ, giá cả bấp bênh. Gần hai năm nay, Tổ hợp tác xã Tà Pơơ ra đời, sản phẩm thịt heo đen gác bếp làm ra đến đâu được tiêu thụ đến đó; thu nhập của các xã viên được cải thiện, cuộc sống ngày càng ổn định:“Từ khi thành lập Tổ hợp tác này, bà con chăn nuôi heo, trồng trọt cảm thấy an tâm vì đầu ra ổn định. Bởi khi tham gia mô hình kinh tế tập thể, bà con được hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt, sơ chế, chế biến sản phẩm đúng quy trình, đảm bảo chất lượng hơn. Bà con thấy được lợi ích từ việc tham gia mô hình này nên rất hào hứng tham gia.”

Nếu huyện Nam Giang có thế mạnh về nuôi heo đen địa phương, thì huyện miền núi Tây Giang được xem là vùng đất trù phú cho các cây dược liệu như đảng sâm, ba kích, sa nhân…phát triển. Nhiều năm trước, thương lái từ đồng bằng lên vùng núi này tìm mua các cây dược liệu rầm rộ. Bà con đua nhau vào rừng hái đảng sâm về bán với từ 100-150 nghìn đồng, thậm chí bị thương lái ép giá xuống còn vài chục nghìn đồng mỗi ký . Năm 2019, anh Alăng Lơ, Trưởng thôn Achoong, xã Ch’ơm, huyện miền núi Tây Giang quyết định thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Ch’ơm với mong muốn nâng cao giá trị sản phẩm vùng núi, tạo thương hiệu riêng cho quê hương mình, giúp bà con có thu nhập ổn định. Ngoài thu mua hàng nông sản của bà con, HTX của anh Lơ đã trồng hơn 25ha vườn đảng sâm có độ tuổi 1 - 4 năm, với giá bán 1kg sâm tươi khoảng 150 - 200 nghìn đồng, trong đó sâm 2 - 4 tuổi có giá 250 - 300 nghìn đồng. Nhờ vậy, bình quân mỗi năm, HTX thu về hơn 200 triệu đồng, giúp nâng cao thu nhập trực tiếp cho các thành viên liên kết. Anh Alăng Lơ, Giám đốc HTX Nông nghiệp Ch’ơm cho biết:“Thực tế trước đây, đảng sâm mọc đầy rừng Ch’ơm này. Bà con rầm rộ đi hái về bán với giá cả không ổn định, thậm chí bị thương lái ép giá xuống còn vài chục nghìn. Từ thực tế đó, tôi thành lập HTX để giúp bà con có đầu ra ổn định, giá cả cũng ổn định. Bà con nhận thấy, tham gia HTX  có cái lợi là ổn định, nên ngoài hơn 10 thành viên tham gia thì còn có gần 50 hộ tham gia chuỗi liên kết ở các xã lân cận.”

Những năm gần đây, khu vực kinh tế tập thể mà nòng cốt là hợp tác xã (HTX) ở miền núi Quảng Nam ngày càng phát triển, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo cho bà con miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Bà Hôih Thị Lía, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Macooih, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho hay:“Trước đây,khi bà con chưa nhận thức được việc tham gia HTX đâu. Bà con bảo, không bán hàng cho HTX, vì HTX mua rẻ hơn ngoài thị trường. Nhưng khi bà con nhận thấy cái lợi khi tham gia chuỗi liên kết với HTX là giá cả ổn định, lâu dài có thương hiệu và còn được hưởng chiết khấu hoa hồng thì bà con háo hức tham gia. Đơn cử như ớt Ariêu trước đây giá chưa cao. Thế nhưng, HTX Macooih đã tạo ra thương hiệu, quảng bá rộng rãi không chỉ ở trong tỉnh, mà các tỉnh khác cũng biết đến, thậm chí ớt Ariêu Macooih đã có mặt tại thị trường Nhật, giá trị của sản phẩm đã nâng lên một tầm cao mới. Nên giá thành được nâng lên.”

Tỉnh Quảng Nam có hơn 530 hợp tác xã với gần 230 ngàn xã viên hoạt động ở các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau. Những năm gần đây, số lượng HTX phát triển nhiều nhưng quy mô còn nhỏ, số thành viên tham gia chưa nhiều, tập trung chủ yếu ở lĩnh vực nông nghiệp. Để nâng cao hiệu quả hoạt động của mô hình hợp tác, chính quyền và ngành chức năng tỉnh Quảng Nam đã có nhiều giải pháp hỗ trợ các HTX đổi mới công tác quản lý, mở rộng ngành nghề kinh doanh, tham gia sâu vào chuỗi sản xuất giá trị hàng hóa... Ông Lê Ngọc Trung, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Quảng Nam, Quảng Nam  cho biết:“Các huyện miền núi còn dư địa rất lớn, khả năng và tiềm năng để thành lập các HTX, tổ hợp tác rất nhiều. Thứ nhất là đất đai, thứ hai là mảng nông-lâm nghiệp rất rộng lớn trong khi các HTX ở miền núi còn rất ít. Cho nên phần cơ chế, chính sách có phần ưu tiên về miền núi, điển hình như phần đối ứng thì ở miền núi số tiền đối ứng sẽ ít hơn, phần hỗ trợ thì sẽ nhiều hơn và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để  các huyện miền núi phát triển nhiều HXT, để chăm lo đời sống các hộ thành viên cũng như bà con nhân dân có phần tốt hơn.”./.