Chr’val Tà Pơơ nắc 1 ooy 2 vel đông bơơn UBND chr’hoong Nam Giang lâng Sở Nông Nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl tỉnh Quảng Nam k’rong bhrợ zooi đoọng đắh zư lêy tơơm t’boon, mưy ooy đợ tơơm chr’nóh chr’nắp đắh kinh tế cóh k’coong ch’ngai zr’lụ da ding Quảng Nam. cung cơnh 2, 3 pr’loọng đông cóh vel Pà Tôi, chr’val Tà Pơơ tơợ bêl bơơn ra văng lêy đoọng a’bóc đác, bình phin đác tưới, zooi đoọng phân bón lâng moon pa choo m đắh zư lêy, bhươn t’boon âng pr’loọng đông amoó CoOr Đới pa dưr pa xớc liêm choom, váih bấc p’lêê, ga mắc đha hưm lâng ngam. Hân đhơ cơnh đêếc, bhiệc bhrợ amoó CoOr Đới cung cơnh bấc đhanuôr chóh t’boon ooy đâu k’rang nắc đhị pa câl: “Xoọc đhị pa câl p’lêê t’boon lưm bấc zr’nắh k’đhạp, lêy g’nưm ooy apêê lướt câl, vêy ngai câl m’bứi vêy ngai câl bấc, k’đhạp ha đhanuôr. vêy bêl t’boon đoọng bấc p’lêê lâng ngam bhlâng hân đhơ cơnh đêếc đhanuôr cắh năl pa câl ha ooy, manứih lướt câl pa ép zên, k’đhạp ha đhanuôr. ha dang vêy đhị pa câl têêm ngăn nắc đhanuôr vêy zên bơơn đắh t’boon nâu.”

Cung cơnh tơơm t’boon, l’lăm ahay tơơm đẳng sâm, mưy ooy đợ tơơm zanươu chr’nắp cóh zr’lụ chr’hoong k’noong k’tiếc Tây Giang cung lưm bấc zr’nắh k’đhạp đắh bhiệc pa câl. Lêy Đẳng sâm âng đhanuôr chóh, bơơn bhrợ cắh vêy đhị pa câl, chấc pa câl đhơ cơnh vêy, zên pa câl cắh têêm ngăn, anoo A Lăng Lơ, Trưởng vel Achoong, chr’val Ch’ơm, chr’hoong Tây Giang nắc ơy lêy bhrợ pa dưr Hợp tác xã đoọng câl lâng bhrợ Đẳng sâm, đoọng lêy vêy đhị pa câl, pa dưr thu nhập ha đhanuôr. Anoo A Lăng Lơ đoọng năl, HTX nông nghiệp Ch’ơm âng anoo bhrợ Gíam đốc, bêl t’mêê bhrợ pa dưr c’moo 2019 nắc vêy 2, 3 cha nặc ting chóh 5 hécta tơơm Đẳng sâm. Hân đhơ cơnh đêếc, ooy c’moo tr’nơợp, HTX ơy pa câl 7 g’lúh, pa chô lấh 200 ực đồng. Lêy HTX bhrợ cha liêm choom, bấc pr’loọng chóh sâm cóh vel đông lêy bhrợ t’bhứah k’tiếc chóh sâm xoọc 12 hécta. Ting cơnh anoo A Lăng Lơ, bhiệc bhrợ pa dưr zâp tổ p’têết pazưm chóh sâm cắh mưy bhrợ t’bhứah k’tiếc chóh, câl pr’đươi, pa dưr chr’nắp ha đhanuôr chóh sâm, nắc dzợ bhrợ pr’đươi chr’nắp ha zr’lụ, chrooi pa xoọng zư lêy m’ma za nươu chr’nắp âng vel đông: “Vel đông ooy đâu pa bhlâng k’rang lêy zooi HTX tơợ chóh bhrợ zư lêy. Khuyến Nông tỉnh cung ta luôn lướt lưm lêy zooi pa zưm bhrợ đắh chóh bhrợ. đắh Trường Sơn xanh cung xay moon đoọng a’đay bhrợ. nâu cơy p’têết pazưm n’juông âng đay mơ 32 pr’loọng cóh vel, hân đhơ cơnh đêếc đợ ha y nắc lêy bhrợ t’bhứah pa xoọng tước ooy zâp vel lơơng cơnh vel Trà Nốc vêy bấc sâm ha dợ cắh ơy bhrợ pa dưr, zên cắh bấc. tu cơnh đâu, nắc bhrợ t’bhứah pazưm lâng đhanuôr đoọng câl pay, pa dưr dal thu nhập ha đhanuôr.”

Đh’rứah lâng bhiệc bhrợ pa dưr HTX đoỌng pazưm bhrợ têng, pa câl pr’đươi pr’dua nắc bhiệc bhrợ pa dưr thương hiệu, chấc lêy tơơm ríah lâng p’cắh bh’nơơn pr’đươi cung nặc chr’nắp. xa nay t’ruíh p’lêê píh, prí cắh cậ chứa Caizen âng chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế pa tơợ ahay bơơn ta năl bấc, hân đhơ cơnh đêếc ooy c’moo n’nắc ahay cung lưm cắh liêm crêê, bơơn bhrợ bấc ha dợ pa câl m’bứi, pa câl bấc zên nặc bơơn bhrợ cắh bấc... nắc đoo pr’học chr’nắp đắh bhrợ pa dưr thương hiệu lâng p’têết pazưm bh’rợ tr’nêng. Ting cơnh t’coóh Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế đoọng năl, c’moo 2021, tu cắh liêm crêê âng pr’lúh cr’ay Covid-19, bhrợ p’têết pazưm âng zâp pr’loọng đông, HTX cắh liêm choom, cắh đươi bhrợ liêm crêê cơnh c’lâng bh’rợ zư lêy nắc chất lượng cắh têêm ngăn bhrợ zên pa câl xiêr bấc. Ghít lấh mơ, zên pa câl píh Nam Đông ooy c’moo ahay mơ 40 r’bhâu đồng đhị 1 ký xiêr dzợ 20-25 r’bhâu đồng đhị mưy ký, prí cung chr’nắp âng Nam Đông cung pa xiêr lấh m’pâng, tr’cơnh lâng p’lêê chứa Nam Đông cung xiêr m’pâng. Zên pa câl xiêr bấc, hân đhơ cơnh đêếc, bhiệc pa câl pr’đươi pr’dua cung zr’nắh k’đhạp đoọng ha pêê bhrợ têng. T’coóh Trần Quốc Phụng đoọng năl, bhiệc pa câl zâp pr’đươi đhị vel đông cắh liêm choom tu cắh ơy bhrợ pa dưr thương hiệu ting pr’đươi OCOP lâng năl ghít tơơm ríah bh’nơơn pr’đươi: “C’moo 2022 nâu, azi t’bhlâng bhrợ pa dưr thương hiệu, p’cắh bhrợ pa dưr zâp HTX bhrợ p’têết âng zâp pr’loọng pa câl đoọng pa dưr dal chất lượng pr’đươi, choom t’moót ooy zâp siêu thị, cửa hàng ga mắc đoọng pa câl ha đhanuôr, oó đoọng bơơn bhrợ bấc ha dợ pa câl m’bứi zên.”

Năl ghít pa dưr pa xớc nông, lâm nghiệp nắc kinh tế bha lâng âng zr’lụ k’coong ch’ngai, zr’lụ đhanuôr acoon cóh, đợ c’moo đăn đâu, zâp vel đông miền Trung cơnh Quảng Nam lâng Thừa Thiên Huế ơy vêy bấc chính sách zooi đoọng, p’too p’zương zâp vel đông pa dưr pa xớc bh’rợ khuyến nông, khuyến lâm, đươi dua khoa học công nghệ ooy bh’rợ tr’nêng, lâng bhrợ pa dưr zâp n’juông p’têết pazưm đắh bhrợ têng, pa câl pr’đươi. Rơơm, lâng đợ chính sách liêm glặp, chính quyền lâng ngành chức năng đhị zâp vel đông miền Trung vêy bhrợ pa dưr ting n’juông p’têết pazưm chr’nắp, pa dưr thu nhập, bhrợ c’lâng zi lấh đha rứt nhâm ha đhanuôr k’coong ch’ngai, acoon cóh./.

Liên kết nâng cao giá trị nông sản

cho khu vực miền núi, vùng ĐBDTTS ở miền Trung

     PV-VOV Miền Trung

         Câu chuyện được mùa mất giá, được giá mất mùa xảy ra đối với nhiều mặt hàng nông sản vừa qua là hậu quả của nền sản xuất nông nghiệp manh mún, thiếu kế hoạch và thiếu liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ. Để tháo gỡ khó khăn cho nông dân, chính quyền và ngành chức năng các địa phương miền núi, vùng đồng bào DTTS ở khu vực miền Trung đã nỗ lực tìm giải pháp hỗ trợ bà con ứng dụng công nghệ, phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị sản phẩm, kết nối tìm đầu ra ổn định cho hàng nông sản. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, giúp bà con xóa đói giảm nghèo bền vững.

        Xã Tà Pơơ là 1 trong 2 địa phương được UBND huyện Nam Giang và Sở Nông nghiệp - Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam đầu tư hỗ trợ kỹ thuật chăm sóc, bảo tồn cây lòn bon, một trong những cây trồng đặc sản, cho giá trị kinh tế cao ở vùng miền núi Quảng Nam. Cũng như một số gia đình ở thôn Pà Tôi, xã Tà Pơơ từ khi được trang bị bể chứa nước, bình phun tưới, hỗ trợ phân bón và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, vườn lòn bon của gia đình bà Coor Đới phát triển khá tốt, cây sai quả, trái to, đều và thơm ngọt hơn trước. Tuy nhiên, điều khiến bà Coor Đới cũng như nhiều bà con trồng lòn bon nơi đây còn lo lắng là thị trường tiêu thụ: “Hiện đầu ra, đầu vào cho trái lòn bon còn gặp nhiều khó khăn, phụ thuộc vào thương lái, có người mua thấp, người mua cao, khó cho bà con. Có khi lòn bon cho trái nhiều và ngọt nhưng bà con không biết bán ở đâu, người đi mua ép giá, cuối cùng kinh tế của bà con thấp. Nếu có đầu ra, đầu vào ổn định chắc bà con sẽ có kinh tế từ cây lòn bon.”

         Cũng như cây lòn bon, trước đây cây đẳng sâm, một trong những loại cây dược liệu quý ở huyện vùng cao biên giới Tây Giang cũng gặp không ít  khó khăn về đầu ra. Chứng kiến cảnh Đẳng sâm của bà con trồng ra, thu hoạch về không có nơi tiêu thụ, bán tràn lan trên thị trường, giá cả bấp bênh, anh A Lăng Lơ, Trưởng thôn Achoong, xã Ch’ơm, huyện Tây Giang đã nảy ra sáng kiến thành lập Hợp tác xã để thu mua và chế biến Đẳng sâm, nhằm giải quyết đầu ra, nâng cao thu nhập cho bà con. Anh A Lăng Lơ cho biết, Hợp tác xã nông nghiệp Ch’Ơm do anh làm Giám đốc, lúc mới thành lập năm 2019 chỉ có vài thành viên tham gia trồng 5 héc ta cây Đẳng sâm. Thế nhưng, ngay trong năm đầu, Hợp tác xã đã xuất bán được 7 đợt sản phẩm, thu về hơn 200 triệu đồng. Thấy Hợp tác xã làm ăn hiệu quả, nhiều hộ trồng sâm trên địa bàn xã đăng ký liên kết mở rộng diện tích trồng sâm lên 12 héc ta. Theo anh A Lăng Lơ, việc xây dựng các tổ liên kết, hợp tác trồng sâm không chỉ mở rộng diện tích vùng trồng, bao tiêu nông sản, nâng cao giá trị, thu nhập cho người trồng sâm, mà còn tạo ra sản phẩm đặc trưng cho vùng, góp phần bảo tồn giống dược liệu quý của địa phương: “Địa phương ở đây rất quan tâm hỗ trợ Hợp tác xã từ khâu kỹ thuật đến vốn sản xuất. Khuyến Nông tỉnh cũng thường xuyên lên thăm hỗ trợ hợp tác xã về mặt kỹ thuật và cả vật chất. Bên Trường Sơn xanh cũng vào tư vấn cho mình làm. Bây giờ liên kết chuỗi của mình chỉ có 32 hộ  ở trong thôn mình thôi nhưng sau này sẽ mở rộng thêm các thôn khác như thôn Trà Nốc chẳng hạn, Trà Nốc rất nhiều sâm nhưng do mình mới thành lập, vốn chưa nhiều. Vì thế sắp tới sẽ mở rộng thêm liên kết chuỗi với bà con để thu mua, nâng cao thu nhập cho bà con..”

        Cùng với việc thành lập hợp tác xã để liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, thì việc xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và quảng bá sản phẩm cũng là khâu đặc biệt quan trọng. Câu chuyện quả cam, chuối tiêu hay dứa Caizen của huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế xưa nay vốn nổi tiếng nhưng năm ngoái vẫn lâm cảnh “ Được mùa mất giá, được giá mất mùa” là bài học rất đắt về xây dựng thương hiệu và liên kết sản xuất. Theo ông Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết, năm 2021, do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, hoạt động liên kết giữa các hộ gia đình, hợp tác xã kém hiệu quả, không tuân thủ đúng quy trình chăm sóc nên chất lượng không đảm bảo dẫn đến giá cả giảm sâu mà vẫn rất khó tiêu thụ. Cụ thể, giá cam Nam Đông trong năm ngoái giảm từ 40.000 đồng 1kg xuống còn 20 đến 25.000 đồng/1 kg; chuối tiêu đặc sản Nam Đông cũng giảm hơn một nửa; tương tự quả dứa Nam Đông cũng giảm 1/3..Giá giảm mạnh nhưng việc tiêu thụ nông sản vẫn khá chật vất khiến cho người sản xuất gặp rất nhiều khó khăn. Ông Trần Quốc Phụng cho rằng, đầu ra của các mặt hàng nông sản tại địa phương bấp bênh do chưa xây dựng được thương hiệu theo sản phẩm OCOP và truy gốc nguồn gốc sản phẩm: “Năm 2022 này, chúng tôi tăng cường công tác xây dựng thương hiệu, quảng bá, thành lập các hợp tác xã tạo sự liên kết giữa các hộ sản xuất kinh doanh để nâng cao chất lượng sản phẩm, có thể đưa vào các siêu thị, cừa hàng lớn để tiêu thụ cho người dân, tránh trường hợp được mùa thì lại mất giá.”

         Xác định phát triển nông, lâm nghiệp là kinh tế chủ lực của khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, những năm gần đây, các địa phương miền Trung như Quảng Nam và Thừa Thiên Huế đã có nhiều chính sách hỗ trợ, khuyến khích các địa phương phát triển mô hình khuyến nông, khuyến lâm, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, đồng thời xây dựng các chuỗi liên kết trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Hy vọng, với những chính sách phù hợp, chính quyền và ngành chức năng tại các địa phương miền Trung sẽ giải được bài toán phát triển sản xuất theo chuỗi liên kết giá trị, nâng cao thu nhập, mở hướng thoát nghèo bền vững cho bà con miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số./.