Nâu đoo năc g’luh prá xay tr’pác kinh nghiệm tơợp bhrợ cha cơnh liêm t’mêê bơơn ta bhrợ têng đhị chr’hoong da ding ca coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. G’luh prá xay t’pâh k’nặ 200 đha đhâm c’mor coh vel đong tinh pâh. Đươi vêy ting pâh bấc g’luh prá xay, hội thảo xay moon kinh nghiệm ooy tơợp bhrợ têng cha đhị vel đong cơnh đâu, đha đhâm Cơ Tu Arât Nung ặt coh vel Tà Vạc, thị trấn Prao, chr’hoong Đông Giang ơy mâng loom bhrợ pa dưr cr’nọo bh’rợ tơợp bhrợ têng cha ‘Kinh doanh cà phê lâng bh’nơơn chr’noh Ka Nung” đoọng ha c’la đay. Arất Nung đoọng năl, cr’nọo pr’chăp nâu năc tơợp leh vaih tơợ bêl anoo dzợ năc sinh viên trường Đại học Thể dục Thể thao Đà Nẵng. C’moo 2015 tốt nghiệp, căh vêy bh’rợ tr’nêng, anoo Arất Nung năc bhrợ quán pa câl cà phê lâng tr’câl bh’nơơn chr’noh chr’bêệt. Năc coh 3 c’moo tr’nơợp tu căh ơy vêy kinh nghiệm, zên k’rong bhrợ m’bứi năc quán cà phê căh vêy pa chô bh’nơơn, bil bal lưch. Tơợ bấc chu ting pâh apêê lớp tập huấn âng chr’hoong bhrợ têng, cr’noọ bh’rợ tơợp bhrợ têng cha ‘Kinh doanh cà phê lâng bh’nơơn chr’noh Ka Nung” âng anoo năc vêy bấc ngai pa hêl loom lâng xay moon đoọng cơnh vêy choom pa chô bh’nơơn, apêê chuyên gia lâng chính quyền vel đong ơy pa dưr chr’năp cr’noọ bh’rợ âng anoo. Đươi vêy cơnh đêêc, anoo vêy pa têệt c’rơ tơợp bhrợ têng cha, cung cơnh mặ zâng lâng rau k’đhap đoọng pa chô kinh nghiệm đăh bhrợ têng cha, kinh doanh zập bh’nơơn bơơn bhrợ coh vel đong. C’moo 2020, cr’nọo bh’rợ tơợp bhrợ têng cha âng anoo Arất Nung bơơn UBND tỉnh Quảng Nam lêy chơih pay, xay moon năc 1 coh 2 cr’nọo bh’rợ tơợp bhrợ têng cha xăl t’mêê âng chr’hoong Đông Giang. Anoo Arất Nung xay moon: “Cr’nọo bh’rợ âng cu nắc lâh mơ bhrợ quán cà phê vaih đhị zr’lụ đhêy đoọng ha t’mooi, năc dzợ pa zưm pa câl apêê bh’nơơn chr’noh lâng pa liêm k’tiếc bôl, vaih năc zr’lụ đoọng chêêc năl ặt đhêy đoọng ha t’mooi bêl tước ooy Đông Giang.”

         Cung cơnh anoo Arất Nung, tơợ bêl bơơn Huyện đoàn Tây Giang t’vaih pr’đơợ đoọng ting pâh tập huấn pa choom cơnh choh bhrợ, băn rơơi, anoo Cơlâu Thái Ngọc ặt coh vel Pr’ning, chr’val Lăng ơy chơih pay, choh pa dưr tơơm za nươu đoọng tơợp bhrợ têng cha. C’moo 2017, anoo quyết định vặ 50 ức đồng zên tơợ Ngân hàng Chính sách Xã hội k’rong 2 sào bhươn ươm m’ma Sâm Ba kich; xang đêêc choh lâng t’bhưah 3ha bhươn sâm ba kich âng pr’loọng đong. Cr’nọo bh’rợ nâu vêy pa chô bh’nơơn tơợ lâh 3 c’moo k’rong bhrợ têng, anoo Thái Ngọc xay moon, bh’nơơn bơơn tơợ pa câl sâm m’ma lâng a‘pul sâm, zập c’moo a noo vêy bơơn dâng 200 ức đồng. “Acu năc bhrợ t’bhưah bhươn ươm m’ma, pa têệt lâng đhanuôr choh sâm. Acu vêy m’ma, đhanuôr vêy k’tiếc. Lâng acu năc k’rong câl lưch đợ bh’nơơn sâm âng đhanuôr đoọng bhrợ t’vaih t’nooi pa têệt pa zwm, t’vaih chr’năp ha bh’nơơn lalay âng đay. Xọoc đâu, chr’năp pa câl m’ma năc 6 r’bhầu đồng/t’nơơm.”

        Ting cơnh anoo Clâu Hoài, Bí thư Huyện đoàn Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, tơợ c’lâng xa nay bhrợ pa dưr hệ sinh thái tơợp bhrợ têng cha xăl t’mêê cơnh bhrợ têng, pazêng c’moo đăn đâu, jưah lâng pa căh c’lâng tơợp bhrợ têng cha, Huyện đoàn năc dzợ pa têệt, zooi đha đhâm c’mor bơơn vặ zên, bhrợ pa dưr apêê cr’noọ bh’rợ tơợp bhrợ têng cha liêm choom, zooi đha đhâm c’mor bhrợ pa dưr ca van coh đhăm k’tiếc âng vel đong đay. “Đọong t’vaih pr’đơợ ha đha đhâm  tơợp bhrợ têng cha, a zi năc ơy lâng xoọc pa zưm cớ lâng apêê ban ngành đoọng pa choom cơnh bhrợ têng, pa căh pazêng cr’noọ bh’rợ liêm choom đoọng ha pêê lêy ting pa choom bhrợ. Đh’rưah t’vaih pr’đơợ đoọng ha zập cr’noọ bh’rợ bhrợ têng cha pa dưr chr’năp đoọng ha đay, bơơn pa dzoóc dal chr’năp pr’đươi. Jưah lâng đêêc, a zi năc dzợ pa têệt lâng apêê đại lý, công ty k’rong câl chr’noh chr’bêệt, chêêc lêy đhị pa câl têệm ngăn đoọng ha bh’nơơn bh’rợ âng đha đhâm c’mor.”

         Đọong pa dưr c’rơ chr’năp đh’rưah bhrợ têng, zooi đha đhâm c’mor tơợp bhrợ têng cha, pazêng c’moo đăn đâu, apêê chr’hoong da ding ca coong Đông Giang, Tây Giang, Nam Trà My, Bắc Trà My, Nam Giang… bhrợ t’vaih Tổ xay moon lâng Câu lạc bộ tơợp bhrợ têng cha liêm t’mêê cấp chr’hoong, k’rong t’pâh apêê doanh nhân p’niên, đoàn viên đha đhâm c’mor, sinh viên lâng học sinh ting pâh. Bấc vel đong dzợ bhrợ t’vaih g’luh prá xay bhlưa Chủ tịch UBND chr’hoong lâng đoàn viên đha đhâm c’mor đoọng prá xay lâng đương xơợng cr’noọ cr’niêng rơơm kiêng âng lang p’niên. Nâu đoo bơơn lêy năc c’leh liêm choom, zooi zập cr’nọo bh’rợ âng đha đhâm c’mor bơơn pa căh, xay moon lâng pa dưr muy cơnh liêm t’mêê. T’cooh Phạm Ngọc Sinh, Phó Giám đốc Sở Khoa học lâng Công nghệ tỉnh Quảng Nam đoọng năl, cr’chăl tước đâu, tỉnh Quảng Nam năc lêy bhrợ lớp tập huấn, pa choom đha đhâm c’mor năl cơnh pa dưr cr’nọo bh’rợ âng đay vaih năc bh’nơơn tơợp bhrợ têng cha ghit liêm. “Cơnh lâng tơợp bhrợ têng cha coh da ding ca coong Quảng Nam, rau zi k’rang zooi bhlầng năc pa têệt lâng t’vaih apêê diễn đàn tơợp bhrợ têng cha đoọng xay moon lưch đợ rau c’năl liêm choom, kinh nghiệp tơợp bhrợ têng cha đoọng ha đha đhâm c’mor. Tu đhr’năng bhrợ têng cha coh da ding ca coong lưm bấc k’đhap k’ra. Rau bơr dzợ năc t’vaih tang cha ơh ta luôn vêy muy rau pa têệt pa zưm, bhrợ oó lâh pa tuông, bhrợ lalay cơnh, t’vaih zr’lụ bhrợ têng đăh tây tỉnh Quảng Nam tơợp bhrợ têng cha vêy c’rơ k’rơ lâh mơ chroi k’rong pa dưr pr’ặt tr’mông đhanuôr vel đong moon za zưm.”

        Xọoc đâu, coh vel đong tỉnh Quảng Nam vêy mơ 480 cr’nọo bh’rợ đha đhâm c’mor bhrợ têng cha lâng lâh 3.500 đha đhâm c’mor ting pâh. Coh đêêc vêy bấc cr’nọo bh’rợ âng đha đhâm c’mor ma nuyh acoon coh zr’lụ da ding ca coong Nam Giang, Đông Giang, Phước Sơn, Bắc Tà My… Apêê xa nay tơợp bhrợ têng cha liêm choom âng bấc đha đhâm c’mor ma nuyh acoon coh cơnh Arất Nung, Cơlâu Lanh, Arât Bay (Đông Giang) Riah Dung, Thái Ngọc, Alăng Lơ (Tây Giang) Briu Chéo, Hiên Tâm (Nam Giang)… ơy lâng xoọc đơơng pa căh rau liêm choom đoọng ha lang đha đhâm c’mor da ding ca coong ting lêy bhrợ coh c’lâng tơợp bhrợ têng cha âng đay./.

Quảng Nam:

Khơi dậy tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ở thanh niên miền núi

         Alăng Lợi

Hiện nay, nhiều mô hình khởi nghiệp mới của thanh niên miền núi tỉnh Quảng Nam đang phát triển khá mạnh mẽ. Ngoài việc định hướng, đào tạo nghề, hỗ trợ tạo điều kiện giúp thanh niên tiếp cận nguồn vốn, chính quyền các địa phương còn hỗ trợ xây dựng kế hoạch, kết nối doanh nghiệp, từng bước đưa các mô hình khởi nghiệp của thanh niên thành dự án cụ thể mang lại hiệu quả.

Đây là không khí buổi hội thảo chia sẻ kinh nghiệm khởi nghiệp sáng tạo vừa được tổ chức tại huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Buổi hội thảo thu hút gần 200 thanh niên trên địa bàn tham gia. Nhờ tham gia nhiều buổi tọa đàm, hội thảo chia sẻ kinh nghiệm về khởi nghiệp sáng tạo ở địa phương như thế này, chàng trai Cơ Tu - Arât Nung ở thôn Tà Vạc, thị trấn Prao, huyện Đông Giang đã vững tin để xây dựng và phát triển mô hình khởi nghiệp “Kinh doanh cà phê và nông sản Ka Nung” cho riêng mình. Arất Nung cho biết, ý tưởng này nhen nhóm trong anh từ khi còn là sinh viên trường Đại học Thể dục Thể thao Đà Nẵng. Năm 2015 tốt nghiệp ra trường, không có việc làm, anh Arât Nung quyết định mở quán bán cà phê và nông sản. Trong 3 năm đầu do chưa có kinh nghiệm, vốn ít nên quán cà phê của anh bị thua lỗ. Sau nhiều lần tham gia các lớp tập huấn của huyện tổ chức, mô hình khởi nghiệp “Kinh doanh cà phê và nông sản Ka Nung” của anh nhận được rất nhiều lời động viên, cùng những chia sẻ gợi mở, phát triển ý tưởng từ các chuyên gia và chính quyền địa phương. Nhờ đó, anh có thêm động lực theo đuổi con đường đã chọn. Năm 2020, dự án khởi nghiệp của Arất Nung được UBND tỉnh Quảng Nam xét chọn, công nhận là 1 trong 2 dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của huyện Đông Giang. Anh Nung chia sẻ: “Mục tiêu của mình, ngoài xây dựng quán cà phê thành điểm dừng chân cho du khách, còn kết hợp các quầy bán nông sản và cải tạo vườn đồi, hình thành nên không gian trải nghiệm phục vụ du khách khi đến với Đông Giang.”

Cũng như anh Arất Nung, sau khi được Huyện Đoàn Tây Giang tạo điều kiện cho tham gia tập huấn chuyển giao kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, anh Cơlâu Thái Ngọc ở thôn Pr’ning, xã Lăng đã chọn phát triển cây dược liệu làm hướng khởi nghiệp. Năm 2017, anh quyết định vay Ngân hàng Chính sách Xã hội 50 triệu đồng đầu tư 2 sào vườn ươm giống sâm Ba kích bản địa; sau đó trồng và mở rộng thêm 3 hécta vườn sâm ba kích của gia đình. Mô hình này phát huy hiệu quả chỉ sau 3 năm đầu tư, anh Thái Ngọc cho biết, thu nhập từ việc bán sâm giống và củ sâm của anh mỗi năm khoảng 200 triệu đồng.“Tôi sẽ đầu tư mở rộng thêm vườn ươm giống và liên kết với bà con trồng sâm. Tôi có giống, bà con có đất. Và tôi sẽ đứng thu mua lại sản phẩm sâm từ bà con để xây dưng một chuỗi liên kết, tạo ra thương hiệu cho sản phẩm của mình. Hiện nay, giá bán cây giống 6 nghìn đồng/cây.”

Từ chủ trương xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, những năm gần đây, bên cạnh gợi mở ý tưởng khởi nghiệp, Huyện Đoàn Tây Giang đã kết nối, hỗ trợ thanh niên tiếp cận nguồn vốn, xây dựng các mô hình sinh kế phù hợp, giúp người trẻ làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương mình. Anh Cơlâu Hoài, Bí thư Huyện Đoàn Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Để tạo điều kiện cho đoàn viên thanh niên khởi nghiệp, chúng tôi đã, đang và sẽ tiếp tục phối hợp với các ban ngành để tập huấn chuyển giao kỹ thuật, giới thiệu những mô hình thành công để truyền cảm hứng cho các bạn trẻ khác. Đồng thời tạo điều kiện cho các mô hình kinh tế xây dựng thương hiệu cho mình để nâng cao giá trị sản phẩm. Bên cạnh đó, chúng tôi sẽ tìm mối liên kết với các đại lý, công ty thu mua nông sản, tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm của thanh niên.”

Phát huy vai trò đồng hành, hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, những năm gần đây, các huyện miền núi Đông Giang, Tây Giang, Nam Trà My, Bắc Trà My, Nam Giang… thành lập Tổ tư vấn và Câu lạc bộ Khởi nghiệp sáng tạo cấp huyện, huy động các doanh nhân trẻ, đoàn viên thanh niên, sinh viên và học sinh tham gia. Nhiều địa phương tổ chức diễn đàn đối thoại giữa Chủ tịch UBND huyện với đoàn viên, thanh niên để trao đổi và lắng nghe tâm tư cũng như khát vọng làm giàu của tuổi trẻ. Đây là tín hiệu khả quan, mở ra cơ hội giúp các ý tưởng của thanh niên được chia sẻ và phát triển một cách sáng tạo. Ông Phạm Ngọc Sinh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Nam cho biết, thời gian đến, tỉnh Quảng Nam tiếp tục mở lớp tập huấn, đào tạo, hướng dẫn thanh niên biết cách phát triển ý tưởng của mình trở thành sản phẩm khởi nghiệp cụ thể. “Đối với khởi nghiệp ở miền núi Quảng Nam, vấn đề chúng tôi quan tâm hỗ trợ nhất là xây dựng kết nối và tạo các diễn đàn khởi nghiệp để truyền tất cả các kiến thức, kinh nghiệm khởi nghiệp cho thanh niên. Bởi vấn đề khởi nghiệp ở miền núi còn gặp khó khăn hơn rất nhiều. Thứ hai, tạo sân chơi luôn luôn có một sự kết nối, đừng cách biệt lẫn nhau, tạo ra hành lang phía tây tỉnh Quảng Nam khởi nghiệp có một sức mạnh để góp phần phát triển kinh tế xã hội của địa phương nói chung.”

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Quảng Nam có khoảng 480 mô hình thanh niên phát triển kinh tế với hơn 3.500 thanh niên tham gia. Trong đó có nhiều mô hình của thanh niên đồng bào các dân tộc thiểu số ở các huyện Nam Giang, Đông Giang, Phước Sơn, Bắc Trà My,... Câu chuyện khởi nghiệp thành công của nhiều thanh niên dân tộc thiểu số như Arất Nung; Cơlâu Lanh; Arất Bay (Đông Giang), Riah Dung, Thái Ngọc, Alăng Lơ (Tây Giang), Bhriu Chéo, Hiên Tâm ( Nam Giang)…đã và đang truyền cảm hứng cho thanh niên miền núi trên con đường lập thân, lập nghiệp./.